Sahm Kuralı Nedir?
Resesyonu resmi olarak duymak genelde geç kalmak demektir. ABD’de resesyon tarihlerini NBER açıklar fakat NBER bunu anlık yapmaz. Verilerin oturmasını bekler. Sonra ekonominin hangi ayda tepe yaptığını veya hangi ayda dibe indiğini ilan eder.
Bu yüzden resmi açıklama geldiğinde piyasa o dönemin önemli kısmını çoktan yaşamış olur.
2007 örneği bunu net gösterir. ABD ekonomisi Aralık 2007’de resesyona girdi. NBER bunu 1 Aralık 2008’de duyurdu. Yaklaşık 1 yıl sonra.
2009 dip noktası da benzerdi. Ekonomi Haziran 2009’da dip yaptı. NBER bu dip noktasını Eylül 2010’da açıkladı yani resesyon tarihi çoğu zaman geriden gelir.
NBER resesyon ilan tarihleri tablosu, Kaynak – NBER, Business Cycle Dating Committee Announcements
Sahm Kuralı bu gecikme sorununa karşı ortaya çıktı. Kural işsizlik oranındaki bozulmaya bakar. Ekonomi yavaşlarken şirketler işçi çıkarmaya başlar. İş bulmak zorlaşır. İşsizlik oranı yukarı gider.
Sahm Kuralı bu hareketin normal bir dalgalanma mı, yoksa resesyon başlangıcı mı olduğunu ayırmaya çalışır.
Hesap basittir.
Son 3 ayın ortalama işsizlik oranı, son 12 ayın en düşük seviyesinden 0,50 puan veya daha fazla yükselirse kural tetiklenir. Bu seviye geçmiş resesyonlarla güçlü bir uyum göstermiştir.
FRED: Real-time Sahm Rule Recession Indicator, Kaynak – FRED, Real-time Sahm Rule Recession Indicator
Grafikte mavi çizgi Sahm Kuralı göstergesini gösteriyor. Gri alanlar ABD resesyon dönemleri. Turuncu çizgi 0,50 eşiği. Mavi çizgi bu eşiğin üzerine çıktığında, geçmişte çoğu kez ABD ekonomisi resesyon dönemine girmişti.
Claudia Sahm bu kuralı, kriz başladığında vatandaşa hızlı destek ödemesi yapılabilsin diye geliştirdi. Amaç piyasaya al sat sinyali vermek değildi. Amaç, ekonomide bozulma başladığında devlet desteğinin aylarca gecikmemesiydi. Çünkü kriz anında zaman önemlidir.
Destek geç gelirse hane halkı harcamayı kısar. Harcama kısılınca şirketlerin geliri düşer. Gelir düşünce işten çıkarmalar artar. Böylece zayıflama kendi kendini beslemeye başlar.
Sahm Kuralı bu zincirin başında devreye girecek bir mekanizma olarak düşünüldü. Bu yüzden kuralı büyülü bir tahmin aracı gibi okumamak gerekir. Sahm Kuralı resesyonu yıllar önceden haber vermez. Ekonomi kaymaya başladığında bunu hızlı gösterir.
Fakat tek başına karar aracı değildir, işsizlikteki bozulmayı görmek için sade ve güçlü bir göstergedir.
Kural Nasıl Hesaplanır?
Sahm Kuralı karmaşık bir model değildir. Tek bir veriye bakar.
“İşsizlik oranı.”
Ama bunu tek aylık veriyle yapmaz çünkü tek bir ay bazen yanıltabilir.
Bir ay işsizlik artabilir. Sonraki ay geri düşebilir. Bu yüzden kural, son 3 ayın ortalamasını alır.
Hesap şu şekildedir.
2024 örneğinde hesap net görünüyor.
- Haziran 2024 işsizlik oranı %4,1’di.
- Temmuz 2024’te %4,2 oldu.
- Ağustos 2024’te yine %4,2 geldi.
- Bu üç ayın ortalaması %4,17’ye çıktı.
Önceki 12 ay içindeki en düşük 3 aylık ortalama ise %3,63 seviyesindeydi. Aradaki fark 0,53 puan oldu.
Yani 0,50 eşiği aşıldı.
Kaynak – FRED, Unemployment Rate, Grafikte ham işsizlik oranı görülüyor.
Sahm Kuralı bu çizgiye doğrudan bakmaz. Önce bu verinin 3 aylık ortalamasını alır. Böylece tek aylık sıçramaların etkisini azaltır. Bu ayrım önemlidir.
Bir restoranda tek bir fırtınalı gün satışları düşürebilir. Restoran sahibi o gün yüzünden dükkanı kapatmaz. Ama masa sayısı üç ay boyunca azalırsa durum değişir. Artık sorun sadece hava durumu olmayabilir.
Sahm Kuralı da işsizlik verisine bu mantıkla bakar. Tek aylık sarsıntıyı değil, birkaç aya yayılan bozulmayı izler.
0,50 seviyesi sihirli bir çizgi değildir. Ekonomi o seviyede bir anda çökmez. Bu sadece geçmiş resesyonlarda iyi çalışan mekanik bir eşiktir. Bu yüzden kuralın gücü karmaşık olmasından gelmez basit olmasından gelir.
İşsizlikteki bozulma küçük bir oynama mı, yoksa daha kalıcı bir kırılma mı? Sahm Kuralı bu soruya hızlı cevap vermeye çalışır.
2024’te Alarm Neden Tartışmalı Hale Geldi?
2024’te Sahm Kuralı tetiklendi. Normalde bu ciddiye alınır çünkü geçmişte işsizlik oranı bu şekilde yükseldiğinde, ABD ekonomisi çoğu zaman resesyon dönemine girmişti.
Fakat 2024’te tablo eski resesyonlara benzemedi. Klasik resesyonlarda şirketler talep düştüğü için çalışan çıkarmaya başlar.
- İşten çıkarmalar artar.
- Hane halkı geliri bozulur.
- Tüketim zayıflar.
- Şirketlerin geliri daha da düşer.
- Sonra yeni işten çıkarmalar gelir.
Bu döngü kendi kendini besler. 2024te ise işsizlik oranı yükseldi ama işten çıkarmalarda aynı sertlik görülmedi.
FRED: JTSLDL, Kaynak – FRED, Layoffs and Discharges: Total Nonfarm
Grafikte 2020 pandemi şoku açık şekilde görülüyor. İşten çıkarmalar kısa sürede sert biçimde yukarı fırladı. Bu klasik bir kırılmaydı. Şirketler bir anda kapandı, talep durdu, çalışanlar işten çıkarıldı.
2024 bölgesi farklı duruyor.
Sahm Kuralı tartışılırken işten çıkarmalar aynı şekilde patlamadı. Grafikte çizgi yatay kaldı. Bu yüzden 2024 sinyali tartışmalı hale geldi.
İşsizlik oranı yükselmişti ama bu yükseliş tamamen şirketlerin büyük bir işten çıkarma dalgası başlatmasından gelmiyordu. Aynı dönemde ABD ekonomisi de küçülmedi.
Hatta Bureau of Economic Analysis, GDP and Related Measures for 2024 raporuna göre, 2024 yılında reel GSYİH yüzde 2,8 büyüdü.
Bu ayrım önemli Çünkü işsizlik oranı sadece işten çıkarılan insanlarla yükselmez. İşgücüne yeni katılanlar da oranı yukarı taşıyabilir. Daha fazla insan iş aramaya başlarsa, işsiz sayısı artabilir.
Şirketler aynı sayıda kişiyi çalıştırsa bile oran bozulabilir.
Bir semt pazarı düşünelim.
- Pazarda 100 kişi iş arıyor.
- Esnaf 90 kişiye iş veriyor.
- 10 kişi işsiz kalıyor.
- Sonra komşu kasabadan 50 genç daha pazara geliyor.
- Esnaf yine 90 kişiyi çalıştırıyor.
- Ama bu kez iş arayan toplam kişi sayısı 150 oluyor.
- İşsiz kalan kişi sayısı 60a çıkıyor.
Burada sorun esnafın 50 kişiyi kapıya koyması değildir. Sorun iş arayan havuzunun büyümesidir.
2024’te ABD işgücü piyasasında tartışma buradan çıktı.
İşsizlik oranı yükseldi fakat işten çıkarmalar klasik resesyonlardaki kadar sert artmadı.
İşgücü arzı büyüdü. Göçmen işgücü, piyasaya yeni giren çalışanlar ve iş aramaya başlayan insanlar toplam havuzu genişletti. Bu yüzden Sahm Kuralı tetiklendiğinde herkes aynı sonucu çıkarmadı.
Bir taraf bunu resesyon alarmı olarak gördü. Diğer taraf bunun farklı bir işgücü döngüsü olduğunu savundu.
Burada mesele riski yok saymak değil, işsizlik oranındaki yükseliş her zaman izlenmelidir ama 2024 döngüsü klasik bir işten çıkarma resesyonu gibi ilerlemedi.
McKelvey Kuralı ve Getiri Eğrisi Neden Yanıldı?
Sahm Kuralı 0,50 puanlık eşik kullanır. McKelvey Kuralı daha hassastır, eşiği 0,30 puandır.
Yani işsizlik oranındaki daha küçük bozulmayı bile alarm olarak görür.
Bu yüzden daha erken sinyal verir ama erken sinyalin bir bedeli vardır. Yanlış alarm ihtimali artar.
2023 ve 2024 dönemi bunu gösterdi. İşsizlik oranında bozulma başladı, McKelvey tarafı daha erken uyarı verdi.
Sahm Kuralı ise 0,50 eşiğiyle daha geç devreye girdi fakat ABD ekonomisi o dönemde klasik bir resesyona girmedi.
İşten çıkarmalar sert sıçramadı, ekonomi 2024’te büyümeye devam etti. Bu yüzden sadece Sahm Kuralı değil, McKelvey Kuralı da tartışmaya açıldı.
Sorun göstergenin tamamen değersiz olması değil, aslında sorun McKelvey için eşikti, 0,30 daha hızlıdır ama daha hassas olduğu için gürültüyü de daha kolay alarm sanabilir.
Kaynak – FRED, New York Fed, Cleveland Fed
Benzer sorun getiri eğrisinde de görüldü. Normalde uzun vadeli tahvil faizi, kısa vadeli faizden yüksek olur. Çünkü yatırımcı parasını daha uzun süre bağladığında daha fazla getiri ister.
Ama bazen tablo tersine döner. Kısa vadeli faiz, uzun vadeli faizin üzerine çıkar, buna ters getiri eğrisi denir.
Piyasa bu durumda bugün faizlerin yüksek olabileceğini ama ileride büyümenin zayıflama ihtimalini ve Fed’in faiz indirmek zorunda kalabileceğini fiyatlar.
Bu yüzden ters getiri eğrisi yıllardır resesyon göstergesi olarak izlenir. 1970lerden bu yana ABD resesyonları öncesinde çoğu zaman bu sinyal görüldü.
Fakat 2022 sonrası dönem farklı ilerledi. Getiri eğrisi uzun süre ters kaldı,buna rağmen ekonomi hemen resesyona girmedi ve büyüme devam etti.
İstihdam tamamen kırılmadı, borsa da özellikle 2024’te yapay zeka hisseleriyle güçlü kaldı.
Burada eski göstergelerin tamamını çöpe atmak doğru olmaz.
Getiri eğrisi hala önemlidir ve Sahm Kuralı hala önemlidir. McKelvey Kuralı da işgücü piyasasındaki bozulmayı erken görmek için kullanılabilir ama pandemi sonrası dönem eski okuma biçimlerini zorladı.
Pandemide hane halkına büyük destekler verildi şirketler borçlarını düşük faiz döneminde çevirdi. Hane halkı bilançoları önceki resesyonlara göre daha dirençli kaldı. İşgücü arzı göç ve yeniden katılım nedeniyle değişti. Yapay zeka yatırımları büyüme tarafında yeni bir hikaye oluşturdu.
Bu yüzden göstergeler aynı sinyali verse bile sonuç aynı olmadı.
Eski bir şehir haritası hala işe yarar, ana yolları gösterir ama yeni köprüler açılmışsa, bazı yollar kapanmışsa ve trafik yönleri değişmişse, o haritayla tek başına hareket etmek riskli olur.
Makro göstergeler de böyledir. Eski haritayı atmak gerekmez ama şehrin değiştiğini kabul etmek gerekir.
2024’ün bize ciddi bir ders verdi. Tek bir göstergeye bakıp kesin hüküm vermek risklidir, sinyal önemlidir. Evet ama sinyalin hangi ortamda oluştuğu daha önemlidir.
Borsa Sahm Kuralına Nasıl Tepki Verir?
Sahm Kuralı tetiklendiğinde piyasada ilk tepki genelde korkudur çünkü işsizlik oranı yükseliyordur. Resesyon ihtimali konuşuluyordur, yatırımcı da doğal olarak hisse senetlerinden kaçmak ister.
Bu tepki kısa vadede bazen haklı çıkabilir zaten tarihsel veriler de bunu gösteriyor.
Sahm Kuralı tetiklendikten sonraki ilk 3 ayda S&P 500 medyan olarak yüzde 6,6 düşmüş. İlk 6 ayda medyan getiri yüzde 4,8 ekside kalmış.
Yani alarm çaldığında piyasa kısa vadede dalgalanabiliyor.
Kaynak – Patient Capital Management, Markets Have Fear, the Sahm Rule is Here
Tablonun ikinci yarısı daha önemli. 1 yıl sonrasına bakıldığında medyan getiri pozitife dönüyor. 2 ve 3 yıllık vadede de tablo güçleniyor.
Bu yüzden Sahm Kuralı tetiklendi diye tek başına panik yapmak sağlıklı bir yaklaşım değildir.
Makro alarm, her zaman hemen satış anlamına gelmez. Bazen piyasa kötü senaryonun bir kısmını önceden fiyatlamıştır. Bazen Fed faiz indirimi beklentisi devreye girer ve bazen de yeni bir büyüme hikayesi korkuyu bastırır.
2024 bunun iyi bir örneğiydi. Sahm Kuralı konuşulurken ABD borsası çökmedi, S&P 500 yılı güçlü kapattı.
Yapay zeka hisseleri, teknoloji şirketleri ve faiz indirimi beklentileri piyasanın ana hikayesi oldu.
TradingView: S&P 500 ve Sahm Kuralı karşılaştırması, Kaynak – TradingView, S&P 500 ve FRED Sahm Rule karşılaştırması
Grafikte 2001, 2008 ve 2020 dönemleri ayrı okunmalı. Bu dönemlerde Sahm Kuralı tetiklendiğinde piyasa zaten stres altındaydı. Kısa vadeli satışlar sertti ama sonraki yıllarda toparlanma geldi.
2024 ise farklı bir örnek oldu.
Kural tetiklendi ve resesyon tartışması büyüdü fakat piyasa yapay zeka rallisiyle yükselmeye devam etti.
Burada çıkarılacak sonuç, Sahm Kuralı tetiklenince hisse alın demek değildir. Bu da yanlış olur.
Tarihsel veri garanti vermez, sadece olasılık gösterir.
Bir binada yangın alarmı çaldığında alarmı yok saymak doğru değildir ama alarm çaldı diye de camdan atlamayız. Önce duman durumuna bakarız sonra da çıkış yollarını kontrol ederiz. Yangın gerçek mi yoksa yanlış alarm mı var bunu anlamaya çalışırız.
Sahm Kuralı da portföy için buna benzer. Alarm çaldığında risk kontrolü artmalı, pozisyon büyüklüğü, nakit oranı, vade ve kaldıraç yeniden gözden geçirilmeli. Ama tek bir gösterge yüzünden bütün portföyü panikle boşaltmak ayrı bir risktir.
Piyasada kalmak çoğu zaman piyasanın her dönüşünü tahmin etmeye çalışmaktan daha güçlü bir stratejidir ama bunun şartı plansız risk almamaktır.
Sahm Kuralı panik düğmesi değildir.
Portföyde risk kontrolü yapma uyarısıdır.
Bu yazıda kullanılan veriler FRED, NBER, BLS, BEA, TradingView, New York Fed, Cleveland Fed, Patient Capital Management ve ilgili piyasa grafiklerinden derlenmiştir.
Buradaki değerlendirmeler kesin sonuç, resesyon tahmini ya da yatırım önerisi olarak görülmemelidir. Sahm Kuralı, McKelvey Kuralı, işsizlik oranı, işten çıkarmalar, getiri eğrisi, S&P 500 performansı ve diğer makro göstergeler zaman içinde hızlı şekilde değişebilir.
Sahm Kuralı önemli bir resesyon göstergesidir. Fakat tek başına ekonominin tamamını açıklamaz. İşsizlik oranı, işten çıkarmalar, işgücü arzı, büyüme verisi, Fed politikası, getiri eğrisi ve piyasa fiyatlaması birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle yatırım ya da işlem kararları, herkesin kendi araştırması, risk profili ve finansal durumu dikkate alınarak verilmelidir.
Eksik gördüğünüz bir yer, hata ya da eklemek istediğiniz bir not varsa iletişim sayfamdan bana ulaşabilirsiniz.