SPL Düzey 3 Notları – 2 / Yatırım Kuruluşları

Ders: Yatırım Kuruluşları

Bu notlarımız, SPL Düzey 3 lisanslama sınavının en kritik yapı taşlarından olan Yatırım Kuruluşları dersinin bir özetidir. Anlaşılır ve hap bilgilere dönüştürülmüş bu içerik sayesinde, karmaşık mevzuat maddelerinde boğulmadan doğrudan sınavda karşınıza çıkacak o can alıcı detaylara odaklanacaksınız. İçeriklerimiz geliştirilmeye devam etmektedir.

Dikkat! Bu dersin notlarının son güncellemesi ve girişi 16.05.2026 tarihidir. Bu tarih sonrasında yapılan – var ise – mevzuat değişimlerine dikkat ediniz.

1. Odak: Dar/Geniş Yetkili Kurumlar, Kuruluş Süreleri, Bildirim Kronometreleri ve Çıkar Çatışması

Aracı Kurum Yetki Sınırları ve Tanımlar:

• Dar Yetkili: Emir iletimine aracılık ve/veya yatırım danışmanlığı faaliyetlerinden herhangi birini yürütecek olan aracı kurumdur.
• Kısmi Yetkili: İşlem aracılığı, en iyi gayret aracılığı faaliyeti, sınırlı saklama hizmeti ve/veya portföy yöneticiliği faaliyetinden herhangi birini yürüten aracı kurumdur.
• Geniş Yetkili: Portföy aracılığı faaliyeti, genel saklama hizmeti ve/veya aracılık yüklenimi faaliyetinden herhangi birini yürütecek olan aracı kurumdur.

Önemli Etkiye Sahip Ortak, sermaye veya oy haklarının doğrudan veya dolaylı olarak %10 veya daha fazlasını temsil eden paylar ile bu oranın altında olsa dahi yönetim kurullarına üye belirleme imtiyazı veren paylara sahip ortağı ifade eder.

Kuruluş ve Kurucu Kısıtlamaları:

• 5 Yıl Kuralı: Kurucuların kasten işlenen bir suçtan dolayı 5 yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkum olmaması şarttır.
• 10 Yıl Af Süresi: Müflis olmama veya konkordato ilan etmeme gibi şartlar, iflasın kaldırılmasına/kapatılmasına veya konkordato teklifinin tasdikine ilişkin kararın kesinleşme tarihinden itibaren 10 yıl geçmesi halinde, uygulamada dikkate alınmaz.
• 3 İş Günü Bildirimi: Aracı kurumlar, ortaklarının durumlarında herhangi bir değişiklik olması halinde, keyfiyeti 3 iş günü içinde Kurula bildirir.

Faaliyet İzni ve Sermaye:

• Nakit Şartı: Aracı kurumların faaliyete geçebilmeleri için asgari kuruluş sermayesinin nakden ve tamamen ödenmiş olması gerekir. Kurulacak aracı kurumların özsermayesi, aranan asgari özsermaye tutarından az olmamalıdır.
• Ticaret Unvanı Zorunluluğu: Unvanlarda “menkul değerler” veya “menkul kıymetler” ibarelerinden birinin yer alması şarttır. Geniş yetkili aracı kurumlar ise “yatırım menkul değerler” veya “yatırım menkul kıymetler” ibarelerini kullanabilir.
• İzin Şartı: İşletme adı veya marka kullanmak istemeleri halinde Kuruldan izin almaları zorunludur.

Çıkar Çatışmasının Önlenmesi ve İspat Yükü:

• Bilgilendirme ve İspat: Makul nedenlerden dolayı çıkar çatışmasının önlenememesi durumunda, faaliyet veya hizmeti sunmadan önce müşteriyi bilgilendirmesi gerekir. Bu bildirimin yapıldığına dair ispat yükü yatırım kuruluşuna aittir.
• Yazılı Politika Şartı: Yatırım kuruluşunun yazılı bir çıkar çatışması politikası oluşturması gerekir. Bu politikanın yürürlüğe girmesi yönetim kurulu kararına bağlanması şarttır.

Çıkar Çatışması Kıstasları ve Tedbirler:

• Tespit Kıstasları: Müşteri aleyhine mali kazanç elde edilmesi, müşterinin çıkarı olmadığı halde müşteriye sunulan hizmetten çıkar elde edilmesi, bir müşterinin diğerine tercih edilmesi, standart ücret ve komisyon dışında mali kazanç elde edilmesi durumları asgari kıstas olarak dikkate alınır.
• Asgari Tedbirler: Olası çıkar çatışmalarının önlenmesi için prosedürlerin asgari olarak, bilgi akışının önlenmesini, ilgili birimlerde çalışanların gözetimini, çalışanların ücretlendirilmesine dair tedbirleri ve görev yerlerinin çıkar çatışmasına yol açmayacak şekilde belirlenmesini içermesi gerekir.

2. Odak: İzin/İptal Süreleri, Yönetim Kurulu Yapısı, Personel Tanımları ve Eğitim Şartları

Faaliyet İzni ve Yönetim Yapısı:

• 6 Ay Düşme Kuralı: Kuruluş için Kuruldan izin alınmasını takiben 6 ay içinde faaliyet izni almak üzere başvurmayan aracı kurumun faaliyet izni alma hakkı düşer. (Kurul gerekli görürse bu süreyi toplam 1 yılı aşmamak üzere uzatabilir).
• Sona Erme ve Değişiklik Süresi: Faaliyet izni başvurusu uygun görülmeyen aracı kurumlar, kendilerine bildirildiği tarihten itibaren en geç 3 ay içinde sona erme kararı almak veya esas sözleşmelerini değiştirmek ve ilanı izleyen 10 iş günü içinde Kurula göndermek zorundadır.
• Harç Dekontu İptali: Kurulca faaliyet izni bildirimi yapılmasını müteakip en geç 1 ay içinde harcın ödendiğine ilişkin makbuzun Kurula iletilmemesi halinde faaliyet izni iptal edilir.
• Şart Kaybı Bildirimi: Faaliyet izni aldıktan sonra genel/özel faaliyet şartlarını kaybetmeleri halinde durumu Kurula 3 iş günü içinde bildirirler.

Yönetim Kurulu ve Murahhas Üyeler:

• Üye Sayısı ve Eğitim: Aracı kurum yönetim kurulu asgari 3 üyeden oluşur. Yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunun 4 yıllık lisans eğitimi veren okullardan mezun olmaları şarttır.
• Murahhas Üye Şartı: Yönetim yetkisinin murahhas üyelere bırakılmak istenmesi halinde, en az 2 üyenin murahhas olarak tayini zorunludur.
• Çıkar Çatışması Bildirimi: YK üyelerinin kararlarda taraf olanlarla son 2 yılda istihdam/sermaye ilişkisi veya eş dahil 3. dereceye kadar hısımlığı varsa, bunu gerekçesiyle YK’ya bildirmesi ve toplantı tutanağına işletmesi şarttır.

Genel Müdür ve Yardımcıları:

• Deneyim Şartı: Genel müdür ve yardımcılarının mali piyasalar veya işletmecilik alanında en az 7 yıllık mesleki deneyime sahip olması şarttır.
• Münhasıran İstihdam: Genel müdürün münhasıran bu görev için istihdam edilmiş olması zorunludur (Ancak bazı kuruluşlarda icrai nitelikte olmamak ve zafiyete düşürmemek kaydıyla YK üyesi gibi görevler alabilir).
• Vekalet Sınırı: Genel müdürlük görevine 6 aydan fazla vekalet edilemez.

Atama ve Ayrılma Bildirimleri:

• Kurul’a bildirimden itibaren 7 iş günü içinde olumsuz görüş bildirilmezse atama yapılabilir.
• Atama yapıldıktan sonra 10 iş günü içinde Birliğe (TSPB) bildirim yapılır.
• Görevden ayrılma durumları 3 iş günü içinde Kurula ve Birliğe bildirilir.

İhtisas Personelleri:

• Müşteri Temsilcisi, Türev Araçlar Müşteri Temsilcisi, Borsa Üye Temsilcisi, Takas ve Operasyon Sorumlusu, Türev Araçlar Muhasebe ve Operasyon Sorumlusu
• Müşteri Temsilcisi Sınırı: Çağrı merkezlerinde ve banka şubelerinde, yatırım fonu katılma payları ile teşkilatlanmış piyasalarda işlem gören Kamu Borçlanma Araçlarına ilişkin emirleri aktaran ve genel bilgilendirme yapan personel müşteri temsilcisi addolunmaz.
• Araştırma Uzmanı: Ekonomik/mali araştırma yapan, temel ve teknik analiz kullanan personeldir.
• Yatırım Danışmanı: Kurulun yatırım danışmanlığı faaliyetine ilişkin düzenlemelerinde belirtilen faaliyetleri yürüten personeldir.
• Kurumsal Finansman Uzmanı: Halka arz sürecinden, fiyat tespit raporu hazırlanmasından ve izahname/satış duyurusu belgelerinin hazırlanmasından sorumlu personeldir.
• Portföy Yöneticisi: Müşterilerin risk-getiri tercihlerine göre portföy oluşturan/yöneten personeldir.
• Takas ve Operasyon Sorumlusu: Emirlerin gerçekleşmesi sonrası netleştirme, saklama, günlük bakiye kontrolü, teminat izleme ve sermaye artırımı/kar payı dağıtımı işlemlerini yürüten personeldir.

3. Odak: Personel Eğitim Sınırları, Çerçeve Sözleşmeler, 10 Yıl Kuralı ve İnternet Sitesi Yükümlülükleri

Personel Şartları ve Lisans Zorunluluğu:

• Yönetici, ihtisas personeli, müfettiş, iç kontrol ve risk yönetim elemanları, kurucu ortaklarda aranan şartları taşımalı, işlem yasaklı olmamalı ve Kurulun lisanslama düzenlemelerinde aranan lisans belgesine sahip olması zorunludur.
• Mevzuatta aksi belirtilmedikçe; yöneticiler, müfettiş, iç kontrol elemanı, risk yönetim elemanı, araştırma uzmanı, yatırım danışmanı, kurumsal finansman uzmanı ve portföy yöneticisi olarak çalışacakların en az 4 yıllık lisans eğitimi mezunu olmaları gerekir.
• Müşteri temsilcisi, türev araçlar müşteri temsilcisi, borsa üye temsilcisi, takas ve operasyon sorumlusu ile türev araçlar muhasebe ve operasyon sorumlusu olarak çalışacakların ise en az 2 yıllık ön lisans eğitimi veren okullardan mezun olmaları gerekir.

Müşteri İlişkileri ve Risk Bildirimleri:

• Yatırım kuruluşları Birliğe üye olmak ve YTM’ye (Yatırımcı Tazmin Merkezi) katılmak zorundadır.
• İşlem yapılmadan önce yazılı sözleşme yapılması zorunludur. Sözleşmeler müteselsil sıra numaralı ve en az 1 nüsha düzenlenir. Kurumda kalanın üzerine müşterinin bir suretini aldığı yazılır ve imzalanır. Devir, birleşme, veraset vb. durumlarda sözleşmenin yenilenmesi zorunludur.
• Çerçeve sözleşme imzalanan müşteriye tahsis edilen hesap numarası, sözleşmenin sona erme tarihi üzerinden 10 yıl geçmedikçe başka bir müşteriye VERİLEMEZ.
• Yetkili takas/saklama kuruluşu veya MKK nezdinde müşteri saklama alt hesabı açılıp, sicil numarası alınarak müşteri numarasıyla eşleşmesi sağlanmadan emir kabul edilemez.

Risk Bildirimi ve İspat Yükü:

• İşlemden önce “Genel Risk Bildirim Formu” verilmeli ve okunduğuna dair yazılı beyan alınmalıdır. Kaldıraçlı işlemlerde, yatırımcının zarar etmesinin kurumun kâr elde etmesiyle sonuçlandığı durumlar risk formunda ayrıca yer alır.
• Açıklanan durumlarda değişiklik olması halinde, öğrenilmesini takip eden 3 iş günü içerisinde müşterilere bildirilmesi ve yazılı beyan alınması zorunludur. Tüm bu süreçlerde ispat yükü yatırım kuruluşuna aittir.

Kaldıraçlı İşlemler Duyuru Kronometresi:

• İnternet sitelerinde asgari olarak, reddedilen emirlerin tüm emirlere oranı, şikayet sayısı oranı gibi bilgiler bulunmak zorundadır.
• Aracı kurumlar, kaldıraçlı işlemlerle ilgili olarak üçer aylık dönemler itibariyle, kârda ve zararda olan hesapların oransal dağılımını üç ayın bitimini takip eden 2 iş günü içinde internet sitesi üzerinden duyurmakla yükümlüdür.

4. Odak: Profesyonel Müşteri Rakamları, Talebe Dayalı Şartlar, Uygunluk Testi Kapsamı ve Genel İlkeler

Müşteri Sınıflandırması ve Kimlik Tespiti:

• Müşterek hesaplarda kimlik tespiti her bir hak sahibi için ayrı ayrı yapılır.
• Müşteri dışında sadece noter marifetiyle düzenlenmiş vekâletname ile yetkilendirilmiş kişiler işlem yapabilir. Bu bilgilerde meydana gelen değişiklikler, yatırım kuruluşları tarafından öğrenilmesini müteakip derhal yetkili takas ve saklama kuruluşuna ve/veya MKK’ye bildirilir.
• Yabancı banka ve aracı kurumlara hesap açmadan önce, bu kurumlardan, hesabına işlem yapılan müşterinin kimlik bilgilerinin verileceğine ilişkin bir taahhütname almaları zorunludur.

Müşteri Sınıfları ve Kriterler:

• Aktif toplamının 50.000.000 TL, yıllık net hâsılatının 90.000.000 TL, özsermayesinin 5.000.000 TL‘nin üzerinde olması kıstaslarından en az ikisini taşıyan kuruluşlar profesyonel müşteridir.
• Genel müşterilerin profesyonel kabul edilebilmesi için aşağıdaki şartlardan en az 2’sini sağlaması gerekir:
• Son 1 yıl içinde, her 3 aylık dönemde en az 500.000 TL hacminde ve en az 10 adet işlem gerçekleştirmiş olmaları.
• Nakit mevduatlarının ve sahip olduğu sermaye piyasası araçlarının da dâhil olduğu finansal varlıkları toplamının 10.000.000 TL tutarını aşması.
• Finans alanında üst düzey yönetici pozisyonlarından birinde en az 2 yıl görev yapmış olması veya sermaye piyasası alanında en az 5 yıl ihtisas personeli olarak çalışmış olması veya Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 Lisansı veya Türev Araçlar Lisansına sahip olması.

Nitelikli Yatırımcı Dönüşümü: Talebe dayalı profesyonel kabul edilen müşterilerden finansal varlıkları toplamının 10.000.000 TL tutarını aşması şartını sağlayanlar nitelikli yatırımcı olarak kabul edilir.

Genel Müşteri İstisnası: Profesyonel müşteri tanımı kapsamına girmeyen müşteriler “genel müşteri” kabul edilir. Müşterinin profesyonel müşteri olarak dikkate alınmak istemediği ve bu talebini yazılı olarak yatırım kuruluşuna ilettiği durumlarda, yatırım kuruluşunun bu talebi dikkate alması zorunludur.

Uygunluk Testinin Kapsamı ve İstisnaları:

• Yatırım kuruluşları alım satıma aracılık ve halka arza aracılık faaliyetleri kapsamında yalnızca genel müşterilere uygunluk testi yapmakla yükümlüdür.
• Yatırım fonu katılma payları ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilmiş borsalarda ve teşkilatlanmış diğer pazar yerlerinde işlem gören kamu borçlanma araçları için uygunluk testi yapması zorunlu değildir. Bildirime ilişkin ispat yükü yatırım kuruluşuna aittir.
• Uygunluk testine dair ilk bilgiler yazılı olarak alınır, güncellemeler ise elektronik ortamda yapılabilir. Standart formların asgari içeriği Birlik tarafından belirlenerek Kurul onayına sunulur. Uygunluk testi yapılabilmesi için iş akış prosedürünün yazılı hale getirilmesi ve yönetim kurulunca onaylanması zorunludur.

Uygunsuzluk Durumunda Yapılacaklar:

• Yatırım kuruluşu uygunluk testi sonucunda herhangi bir ürün ya da hizmetin müşteriye uygun olmadığı kanaatine ulaşırsa, müşteriyi yazılı olarak uyarır. Bu durumda yatırım kuruluşu söz konusu ürün ya da hizmete yönelik olarak müşteriye bire bir genel yatırım tavsiyesinde bulunamaz.
• Uygun olduğunun tespit edilmesine imkân bulunmadığına veya uygun olmadığına ilişkin uyarıda bulunulmuş olmasına rağmen, müşterinin söz konusu hizmet ya da ürünü almak istemesi durumunda yatırım kuruluşu müşteriye söz konusu talep yönünde hizmet verip vermemek hususunda serbesttir.

Faaliyet İlke ve Esasları:

• Faaliyetlerini müşteriyle imzalanan çerçeve sözleşmede belirtilen esaslar, müşteri emrini en iyi şekilde gerçekleştirme yükümlülüğü ile özen ve sadakat borcu çerçevesinde yürütmeleri zorunludur.
• Faaliyetlerinin yürütülmesi sırasında basiretli bir tacir gibi davranmaları, işin gerektirdiği mesleki dikkat ve özeni göstermeleri ve faaliyetlerini sürdürmeleri için sahip oldukları kaynakları etkin bir biçimde kullanmaları gereklidir.

5. Odak: Ortaklık Yapısı, Birliğe Bildirimler, İştirak Sınırları ve Reklam Kuralları

Aracı Kurum Sermaye ve Oy Hakkı Edinimlerinde Kurul İzni

• Bir kişinin aracı kurum sermayesinin veya oy haklarının %10’u veya daha fazlasını temsil eden payları edinmesi Kurulun iznine tabidir.
• Bir ortağa ait payların aracı kurum sermayesinin veya oy haklarının %10, %20, %33 veya %50’sini aşması sonucunu veren pay edinimleri ile bu oranların altına düşmesi sonucunu veren pay devirleri Kurulun iznine tabidir.
• Aracı kurumda yönetim imtiyazı veren ya da intifa hakkı taşıyan payların devri herhangi bir orana bakılmaksızın Kurul iznine tabidir.
• Tüzel kişilerin pay devirlerinin aracı kurumdaki pay sahipliğini doğrudan/dolaylı %10, %20, %33 veya %50 oranlarında değiştirmesi, tüzel kişinin aracı kurumda yönetim imtiyazına sahip olması durumunda tüzel kişinin %10, %20, %33 veya %50 oranlarındaki ortaklık yapısı değişiklikleri veya imtiyazlı paylarının devri Kurulun onayına tabidir.
• Aracı kurumların %10’undan fazlasına sahip tüzel kişilerin yönetim imtiyazına sahip paylarının devri de Kurulun onayına tabidir.

Ortaklık Yapısında Bildirime Tabi Olan Değişiklikler

• Oranlara ulaşmayan veya oranlar arasında kalan pay devirlerinde, devri izleyen 10 iş günü içinde Kurula bildirimde bulunulur.
• Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun izni bulunan bankaların ortaklık yapısında meydana gelen değişikliklere bağlı olarak aracı kurum ortaklık yapısında oluşacak dolaylı değişiklikler için, izni izleyen 10 iş günü içinde Kurula bildirimde bulunulur.
• Borsada işlem gören paylarda oranların altına düşmesi sonucunu veren pay devirlerinde Kurula 10 iş günü içinde bildirimde bulunulur.

Payların Birlikte Değerlendirilmesi

• Bir gerçek kişi ile eş ve velayeti altındaki çocuklarına, bunların sınırsız sorumlulukla katıldıkları veya yönetim kurulu başkanı, üyesi, genel müdür, genel müdür yardımcısı oldukları ortaklıklara ait paylar bir kişiye ait addolunur.
• Kamu tüzel kişileri hariç, bir tüzel kişinin veya yukarıda sayılanların, sermayelerinin doğrudan veya dolaylı olarak %25 veya daha fazlasına iştirak ettikleri ortaklıklara ait paylar.
• Kurul tarafından aralarında istihdam, akdi ilişki ya da sair nedenlerle birlikte hareket ettiği belirlenenlere ait paylar.

Tescil ve İlan Yükümlülüğü

• Aracı kurumların merkez dışı örgüt açma ve işletme adı/marka kullanım izinleri, Kurul izninin tebliğini izleyen 10 iş günü içinde ticaret siciline tescil ettirilir ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan olunur. Ayrıca kurumun internet sitesinde ve Kamuyu Aydınlatma Platformunda (KAP) ilan olunur.
• Faaliyetlerin geçici durdurulması ya da iptali halinde, Kurulca tebliği üzerine derhal internet sitesinde ve KAP’ta ilan olunur.
• Merkez dışı örgüt faaliyetlerinin geçici durdurulması halinde, Kurulca tebliği üzerine internet sitesinde ve KAP’ta ilan olunur.
• Merkez dışı örgütün kapatılması halinde örgütün tescili, tebliği izleyen 10 iş günü içinde ticaret sicilinden terkin edilir ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan olunur.

SPL ve Birliğe Yapılacak Bildirimler

• Yönetici, ihtisas personeli, müfettiş, iç kontrol elemanı ve risk yönetim elemanının işe alınmaları, görevden ayrılması, unvan/hizmet birimi değişimi veya durumlarında herhangi bir değişiklik olması halinde keyfiyeti takip eden 10 iş günü içinde SPL’ye bildirilir.
• Merkez ve merkez dışı örgütlerin adresleri/faaliyet şartlarındaki değişiklikler, imza sirkülerindeki değişiklikler, açılan dava ve takipler ile sonuçları, seçilen bağımsız denetim kuruluşu bilgileri ile iletişim, internet sitesi, vergi kimlik/ticaret sicil numarası değişiklikleri ve ilanlara ilişkin gazeteler keyfiyeti (veya öğrenilmeyi/ilanı) izleyen 10 iş günü içinde Birliğe bildirilir.
• Murahhas üye tayini, yetki ve sorumluluklarının belirlenmesine ilişkin yönetim kurulu kararları ve değişiklikleri, tescilini izleyen 3 iş günü içinde Birliğe bildirilir.

İzinsiz Sermaye Piyasası Faaliyetlerini Takip ve Bildirim

• Yatırım kuruluşu, mevzuat dışı kişi veya kurumların birden fazla kişi adına/temsilci sıfatıyla işlemde bulunduklarını öğrenmesi ve somut emarelerin (komisyon tahsili, fiilen portföy yöneticiliği, şube gibi örgütlenme, sözleşme/alındı/ödendi belgesi düzenleme) varlığı halinde, hesap ilişkisini sona erdirerek ivedilikle Kurula bildirimde bulunmak zorundadır.

İştirak ve İştirak Sınırları

• Bir şirkette %10 veya daha fazla paya sahip olunması, yönetim kuruluna katılınması, oy kullanılması veya payların 1 yıldan uzun sürede elden çıkarılmaması iştirak amacıyla ortaklık kabul edilir.
• Aracı kurumlar; sermaye piyasası kurumları, borsalar, kıymetli maden aracı kurumları, sigorta, bireysel emeklilik, finansal kiralama, faktoring, finansman ve varlık yönetim şirketleri ile diğer finansal kuruluşlara herhangi bir sınıra tabi olmaksızın iştirak edebilir.
• Sayılanlar dışındaki ortaklıklara yapılabilecek iştirakler toplamı ise özsermayelerinin %25’ini aşamaz. Geniş yetkili aracı kurumlar için bu sınır %50’dir.
• Aracı kurumlar, ödenmiş sermayelerinin %10’undan fazlasına sahip olan ortaklıklara ve yöneticilerinin ayrı ayrı veya birlikte sermayelerinin %25’inden fazlasına sahip oldukları ortaklıklara iştirak edemezler.

Reklam, İlan ve Duyurular

• Yatırım kuruluşları mutlak getiri ve/veya zarara karşı garanti taahhüdünde bulunamaz. Sayısal veriler resmi verilerle kanıtlanmadan kullanılamaz.
• Kaldıraçlı işlemlere ilişkin ilanlarda, karda ve zararda olan müşteri hesaplarının oransal dağılımına yer verilmesi zorunludur.

6. Odak: Merkez Dışı Örgütler, İrtibat/Şube İzinleri, Yurt Dışı Faaliyetler ve Sorumluluklar

Merkez Dışı Örgütler ve Sorumluluk:

• Aracı kurumların merkez dışı örgütleri şube ve irtibat bürolarından oluşur.
• Aracı kurumların şube ve irtibat bürosu açmasına ilişkin gerekli şartların yerine getirilmemesinden ve şube veya irtibat bürolarının yapacağı iş ve işlemlerden kaynaklanan her türlü hukuki ve cezai sorumluluk aracı kuruma aittir.

Şube ve İrtibat Bürosu Açma Şartları:

• Şube Açma Şartı: Gerekli nitelikleri haiz bir şube müdürü ile şubenin ihtiyacına göre yeterli sayıda ihtisas personelinin istihdam edilmiş olması şarttır.
• İrtibat Bürosu Yetkisi: İrtibat büroları sadece müşteri emirlerini aracı kuruma iletebilir.
• İrtibat Bürosu Personel Şartı: Gerekli nitelikleri haiz en az 2 yıllık ön lisans eğitimi veren okullardan mezun bir büro sorumlusu ile büronun ihtiyacına göre yeterli sayıda ihtisas personelinin istihdam edilmiş olması şarttır.

Şube ve İrtibat Bürosu İzin Süreci:

• Şube veya irtibat bürosu açılmasına ilişkin aranan şartların yerine getirildiğini tevsik eden bilgi ve belgelerle izin almak üzere Kurula başvurulur.
• İzin başvuruları Kurul tarafından 30 iş günü içinde sonuçlandırılır.

Yurt Dışındaki Faaliyetler ve Örgüt Açma İzni:

• Aracı kurumlar Kuruldan izin almak şartıyla yurt dışında şube/irtibat bürosu açabilir veya yurt dışında yerleşik müşterilerin emirlerini gerçekleştirmek için ilgili ülkenin yetkili otoritesinden faaliyet izni almış bir kuruluş ile sözleşme akdedebilir.
• Yurt dışında merkez dışı örgüt açabilmek için; fizibilite etüdünün hazırlanması ve görev alacak personel hakkında ilgili ülkenin yetkili otoritesi tarafından uygulanmış herhangi bir idari, hukuki ya da cezai müeyyidenin bulunup bulunmadığına dair bir yazının iletilmesi aranır.

Yurt Dışındaki Diğer Faaliyetler:

• Yurt dışında yerleşik kuruluşun ilgili ülke otoritesi tarafından yetkilendirilmiş bir kuruluş olması ve bu kuruluş ile aracı kurumun karşılıklı hak ve yükümlülüklerini içeren yazılı bir sözleşme imzalamaları gerekir.
• Yurt dışında yerleşik kuruluşun emir iletimine aracılık yapacak olması durumunda, çerçeve sözleşmenin aracı kurum ile yurt dışında yerleşik müşteri arasında akdedilmesi ve aracı kurumun risk bildirimini yapmış olması gerekir.
• Bu durumda sözleşme akdedilen yurt dışında yerleşik her bir müşteri, sermaye piyasası mevzuatı açısından yurt içi yerleşik müşterilere dair hak ve yükümlülüklere tabidir.

7. Odak: Temel Kavramlar, Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri İle Yan Hizmetler

Kaldıraçlı İşlem: Teminat tutarı karşılığında, döviz, kıymetli madenler ve Kurulca belirlenecek diğer varlıkların elektronik ortamda oluşturulmuş bir platformda kaldıraçlı olarak alım satımıdır.

Türev Araç: Menkul kıymetleri alma/satma/değiştirme hakkı veren araçlar ile değeri bir menkul kıymet, döviz, faiz, kıymetli maden, mal, endeks vb. değişen ölçüm değerlerine bağlı türev araçlar ve kaldıraçlı işlemlerdir.

Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri

• Sermaye piyasası araçlarıyla ilgili emirlerin alınması/iletilmesi, müşteri veya kendi adına müşteri hesabına gerçekleştirilmesi, kendi hesabından alım satım, bireysel portföy yöneticiliği, yatırım danışmanlığı, halka arza aracılık, pazar yerlerinin işletilmesi ve saklama/yönetim hizmetleridir.

Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri İçin İzin Alma Zorunluluğu

• Yatırım hizmet ve faaliyetlerinin ticari veya mesleki faaliyet olarak icra edilebilmesi için Kuruldan izin alınması zorunludur. Faaliyetler ancak yatırım kuruluşları tarafından yerine getirilebilir.
• Yatırım kuruluşlarının, müşterileri dışındaki taraflarla hizmet sunma amacı olmaksızın kendi portföyleri için sermaye piyasası araçlarına ilişkin işlem yapmaları Kurul iznine tabi değildir.
• Yan hizmetler (danışmanlık, finansal planlama vb.) için ek yetki belgesi gerekmez, Kurula bildirilir ve 20 iş günü içinde itiraz gelmezse faaliyete başlanır.

Aracı Kurumların Gruplandırılması

Aracı kurumlar, yürütecekleri faaliyetlerin herhangi birini veya tamamını yürütmelerine göre üç grupta adlandırılır.

• Dar Yetkili: Emir iletimine aracılık, yatırım danışmanlığı.
• Kısmi Yetkili: İşlem aracılığı, en iyi gayret aracılığı, sınırlı saklama hizmeti, portföy yöneticiliği.
• Geniş Yetkili: Portföy aracılığı, genel saklama hizmeti, aracılık yüklenimi.

Yurtdışında Yerleşik Kuruluşların Faaliyetleri

• Türkiye’de yerleşik kişilerin tamamen kendi inisiyatifleri doğrultusunda, yurt dışında yerleşik finansal kuruluşlardan aldıkları hizmetler, açtıkları hesaplar ve işlemler Tebliğin kapsamı dışındadır. Tebliğ dışı kalma şartı ise Türkiye’deki yerleşik kişilere yönelik tanıtım, reklam ve pazarlama gibi faaliyetlerde bulunulmamasıdır.

8. Odak: Aracılık Faaliyetleri

• Alım satım aracılığı = Emir iletimi + İşlem aracılığı + Portföy aracılığı.
• Emir İletimine Aracılık Faaliyeti, müşteri emirlerinin yetkilendirilmiş kuruluşa veya kaldıraçlı işlemler hariç yurt dışı kuruluşa iletilmesi ve sonuç bildirilmesidir. Gişe hizmeti, tanıtım ve komisyon karşılığı tarafları bir araya getirme de bu kapsama girer.
• Aracı kurumlar ve kaldıraçlı işlemler hariç olmak üzere bankalar emir iletebilir.
• Emir İletimine Aracılık Faaliyeti yapabilmek için, özsermaye, organizasyon, personel ve politika şarttı. Bankalara özsermaye muafiyeti vardır.

Faaliyetin Yürütülmesine İlişkin İlke ve Esaslar

• Kurumlar arası sözleşme şarttır. İşlemlere başlamadan müşteri ile ayrı ayrı çerçeve sözleşme imzalanır. Hesap ve işlemler müşteri bazında izlenir, bilgi/belgeler saklanır. Müşteri emir bilgileri gizlidir, üçüncü şahıslara aktarılamaz. Yeni sözleşmeler Kurula bildirilir.
• Yurt dışı kurumla çalışmak için Kurul bildirimi 20 iş günü içinde şarttır ve yazılı sözleşme yapılmalıdır. Kaldıraçlı işlem yurt dışı emir iletiminde yasaktır.

İşlem Aracılığı Faaliyeti

• Emir iletimine ek olarak, alım satım emirlerinin müşteri adına/hesabına veya kendi adına/müşteri hesabına borsalara, yetkili kuruluşa veya yurt dışındaki kuruluşa iletilerek gerçekleştirilmesidir.
• Aracı kurumlar ve belirli şartlarla bankalar tarafından yapılabilir.
• Yatırım ve kalkınma bankaları, kaldıraçlı işlemler hariç yapabilir.
• Diğer bankalar, paylar, kaldıraçlı işlemler ile pay endekslerine/paylara dayalı türev araçlar hariç yapabilir.
• Sınırlı saklama izni alma/başvurmuş olma, asgari özsermaye, emir gerçekleştirme politikası belirleme ve türev araç işlemleri için yeterli temsilci ile muhasebe/operasyon sorumlusu görevlendirme şarttır. Bankaların başvurularında asgari özsermaye bendi aranmaz.
• Özen/sadakat borcuna ve borsa kurallarına uyulur. Müşteri emirleri öncelikli olarak yerine getirilir, bilgiler gizli tutulur. Müşteriye teminatını aşan zarar ettirilemez ve teminat üstü zarar müşteriden talep edilemez.
• Tezgahüstü türev araç işlemleriyle ilgili kesinleşmiş nakit alacakları en geç 3 iş günü içinde tam ve nakden ödenir.

Portföy Aracılığı Faaliyeti

• İşlem aracılığı faaliyetine ek olarak, yatırım kuruluşlarının müşteri emirlerini karşı taraf olarak yerine getirmesidir.
• Aracı kurumlar yapabilir, bankaların kısıtları işlem aracılığı faaliyeti ile aynıdır.
• Sınırlı saklama izni, asgari özsermaye, risk yönetim birimi, ihtisas personeli, lisans belgeleri (Düzey 3 / Türev Araçlar) ve emir gerçekleştirme politikası aranır.
• Birim yöneticisi, finans piyasalarında en az 5 yıllık deneyime sahip olmalıdır.
• Özen ve sadakat borcuna uyulur, işlemler piyasa koşullarıyla uyumlu nesnel fiyatlarla gerçekleştirilir. Genel/talebe dayalı müşterilere teminatlarını aşan zararlı işlem yaptırılamaz.

9. Odak: Türev Araç İşlemleri

– Kaldıraçlı işlemler dışındaki türev araçlara ilişkin aracılık faaliyetleri borsalar, teşkilatlanmış pazar yerleri veya tezgahüstü piyasalarda yapılabilir.

– Yatırım kuruluşları işlem yapacakları türev türleri ve dayanak varlıkların listesini oluşturur, sitesinde yayımlar ve Birliğe gönderir. Fark kontratları, yatırım kuruluşu/ortaklık varantları ve sertifikaları türev araç kabul edilir. Tezgahüstü fark kontratları kaldıraçlı işlem hükümlerine tabidir.

Listede yapılacak her türlü değişiklik, sitedeki ilanı takip eden 5 iş günü içinde Birliğe bildirilir.

– Yönetim kurulu kararıyla teminatlandırma politikası oluşturulur. Risk yönetim birimi politikayı yürütür, değişiklikleri önerir ve genel müdüre raporlar. Risk modelleri geriye dönük stres testleriyle sınanır ve yönetim kuruluna raporlanır.

Risk yönetimi birimi genel müdüre en az haftalık raporlama yapar. Modeller en az 6 ayda bir stres testi ile sınanır.

– Her müşteri için alınabilecek pozisyon limitleri belirlenir. Müşteriler gruplandırılabilir ve sözleşme/teslim ayı/korunma amacı gibi kriterler esas alınabilir.

– Teminat alınmadan işleme başlanmaz. Sürdürme teminatı ihlal edildiğinde çerçeve sözleşmedeki kurala göre başlangıç teminat oranına kadar tamamlama çağrısı yapılır. Tamamlamayan müşteri temerrüde düşer ve işlemi otomatik kapatılabilir.

Yatırılan teminat sadece nakit TL veya döviz cinsinden kabul edilir. Başlangıç teminatı asgari 50.000 TL veya muadili dövizdir. TCMB kurlarından hesaplanır.

Virman/çekim ile teminat 50.000 TL altına düşerse yeni pozisyon açılamaz. Zarar nedeniyle düşerse işlemlere devam edilebilir.

– Teminatlar takas kuruluşunda müşteri bazında izlenir, nakit hareketini portföy aracısı yönetir.

– Aracı kurumlar, kaldıraçlı işlem sundukları müşterilerine bu işlemler için bireysel portföy yöneticiliği veya yatırım danışmanlığı hizmeti veremezler.

Müşteri, riski, kaybı ve kaldıraç sistemini anladığına dair hesap açılışında beyan verir.

Gerçekleşen emir kural olarak iptal edilmez, teknik arıza, iyileştirme veya profesyonel müşteri otomasyonunda iptal edilebilir ve ertesi gün raporlanır.

Kullanılan her türlü işlem platformu/programı 10 gün içinde Birliğe bildirilmek zorundadır.

10. Odak: Alım Satım Aracılığı Faaliyetine İlişkin Genel Hükümler

– Yatırım kuruluşu, müşterinin fiyat, maliyet, hız vb. tercihlerini gözeterek emri en iyi sonucu verecek şekilde gerçekleştirmekle yükümlüdür. Kaldıraçlı işlemlerde emrin fiyatının/miktarının gerçekleşmeden değiştirilmek istenmesi fiyat yenilemesidir.

Fiyat yenilemesi müşteri aleyhine ise müşterinin onayı şarttır.

– Portföy aracılığında müşteriye sunulan alım satım fiyat farkları(spread) yatırım kuruluşu tarafından piyasa koşullarına uygun ve tutarlı şekilde belirlenip sürdürülür. Bu farklar sabit veya değişken olabilir.

– Sabit fark garantisi verilen ürünlerde zorunlu değişiklik gerektirecek koşullar önceden müşteriye bildirilmelidir.

– Faaliyete birden fazla yatırım kuruluşunun dahil olması (emir iletimi, işlem ve portföy aracılığı vb.) durumunda, her kuruluş kendi yerine getirdiği işlemden sorumludur.

– Sorumluluk sınırları, kuruluşların kendi aralarındaki sözleşmelerde ve müşterilerle akdedilen çerçeve sözleşmelerde yer alır.

– Borsada işlem gören ancak borsa dışında verilen teklifler ile borsada işlem görmeyen sermaye piyasası araçlarının fiyat teklifleri veri yayın kuruluşu vasıtasıyla ve internet sitelerinde anlık yayımlanır. Kaldıraçlı işlem fiyat ve farkları periyodik olarak Birliğe aktarılır.

Birlik, fiyat ve fark verilerini geçmişe dönük olarak 1 yıl boyunca saklar. Birlik, serideki düzeyi aşan sapmaları haftalık olarak kamuya duyurur.

– Müşteri talebiyle bire bir oluşturulan türev araçlar anlık yayınlama kuralından muaftır.

– Kurul tarafından yetkilendirilmiş kuruluşlar, faaliyetlerine ilişkin periyodik bildirim yapmakla yükümlüdür.

– Kurumlar işlemler ve yan hizmetler nedeniyle teminat isteyebilir. Teminatlar kurum malvarlığından ayrı, müşteri bazında izlenir. Kurum, teminat tesisinde çeşitlilik için konsantrasyon limitleri (ihraççı/araç bazında) belirlemekle yükümlüdür. Varlığın cari değerinin tamamı veya yüzdesi teminat sayılabilir.

– Varlıklar, yatırımcının yazılı açık izni olmaksızın kendilerine/3. kişilere menfaat sağlayacak şekilde kullanılamaz.

Sözleşmede hüküm bulunması kaydıyla, teminat başka kıymetlerle değiştirilebilir.

– Elektronik emir kabul eden kurum; kanal bazlı öncelik farklılıklarını açıklamalı, kayıt tutmalı, yeterli personel atamalı, risk formlarına yer vermeli ve emirlerin alınış zamanına göre sıralanmasını sağlamalıdır. Fiyat/emir hareketleri anlık izlenebilmeli, siber güvenlik sağlanmalı ve farklı bir lokasyonda veri yedeği alınmalıdır.

– Kurul gerekli görürse altyapının bağımsız bir/birden fazla kuruluş tarafından denetlenmesini talep edebilir.

– Takasa konu edilecek araçlar, usul/esaslar ve limitler riskin azaltılması ilkesi çerçevesinde ilgili merkezi takas kuruluşunun önerisi üzerine Kurulca belirlenir.

– Kurul, tezgahüstü piyasa takasının merkezi karşı taraf yetkili bir kuruluş nezdinde gerçekleştirilmesini zorunlu tutabilir.

11. Odak: Bireysel Portföy Yöneticiliği Faaliyeti

– Bireysel Portföy Yöneticiliği, kolektif yatırım kuruluşlarının portföyleri hariç olmak üzere, finansal varlıklardan oluşan portföylerin her bir müşteri adına, vekil sıfatıyla yönetilmesidir. Müşterinin mali durumu ve risk-getiri tercihine uygun portföy oluşturulması, takibi ve bilgilendirilmesini kapsar.

– Kuruldan izin almak kaydıyla aracı kurumlar, yatırım ve kalkınma bankaları ile portföy yönetim şirketleri tarafından yapılabilir.

– Asgari özsermaye şartının sağlanması, yeterli tecrübeye sahip yöneticilerin istihdamı ve araştırma birimi oluşturularak araştırma uzmanı görevlendirilmesi zorunludur. Başka kurumdan saklama hizmeti alınacaksa sözleşme yapılmalıdır.

Portföy yöneticisi, 4 yıllık lisans eğitimi veren kurumlardan mezun ve finans piyasalarında en az 5 yıllık tecrübeye sahip olmalıdır.

– Çerçeve sözleşmesi imzalanmadan önce müşterinin yatırım amaçları, mali durumu, riskleri anlayacak bilgi ve tecrübesinin uyumunu değerlendirmek için “yerindelik testi” zorunludur. Yetkili kuruluş yazılı standart formlar geliştirir ve test sonucuna uygun hizmet sunar. Test belgeleri belirlenen sürelerde saklanır.

– Müşteri bilgileri güncel vermezse veya vermekten kaçınırsa hizmet sunulamaz ve müşteriye yazılı bildirim yapılır.

– İşlem sırasında müşterinin eksik veya aykırı bilgi verdiği tespit edilirse hizmet sonlandırılır.

– Müşteri çıkarları gözetilir, özen ve dikkat gösterilir. Alım satımdan sağlanan komisyon/iskonto gibi menfaatler işlemden önce müşteriye açıklanır. Objektif iyi niyet, basiretli tacir gibi davranılır ve çıkar çatışmasında portföy lehine hareket edilir. Kararlar güvenilir bilgi ve analizlere dayandırılır. Risk-getiri doğrultusunda performansa dayalı karşılaştırma ölçütü veya eşik değer belirlenebilir.

– Müşterinin yazılı talimatı olmadan borsalarda işlem görmeyen varlıklar ile rayiç değerinin üstündeki varlıklar portföye alınamaz/satılamaz. Yazılı talimat olmadan portföy başka şahsa devredilemez.

– Belirli bir getiri sağlanacağına dair sözlü/yazılı garanti verilemez, reklamlarda kullanılamaz. Araştırma sonuçları müşterilere duyurulmadan önce kurum/üçüncü şahıslar lehine kullanılamaz.

– Asgari unsurları içeren yazılı bir çerçeve sözleşme imzalanması zorunludur. Yönetimsel/mali hakların kullanımı ve saklamaya ilişkin usul ve esaslar bu sözleşmede yer almalıdır.

– Portföy yöneticisinin ayrılması/değişmesi derhal (en seri haberleşme vasıtasıyla) müşteriye bildirilir. Müşteri, değişen yöneticisini uygun görmezse sözleşmeyi tek taraflı feshedebilir.

– Yönetilen portföyler saklama hizmeti hükümleri uyarınca yatırım kuruluşları tarafından saklanır. Müşteri, varlıklarının yetkilendirilmiş başka bir yatırım kuruluşunda saklanmasını isteyebilir.

Portföylerdeki açık pozisyonların teminatsız kalması veya portföy değerinin karşılaştırma ölçütü/eşik değerin altında kalması durumunda müşteriye bildirimde bulunulması zorunludur. Bildirim, hesaplamanın yapıldığı gün itibariyle yapılmalıdır.

12. Odak: Yatırım Danışmanlığı Faaliyeti

– Yetkili kuruluşun, müşteri talebiyle veya talep olmaksızın, sermaye piyasası araçları ve ihraççıları hakkında kişiye özel ya da benzer mali/risk grubuna yönlendirici nitelikte yorum ve tavsiyelerde bulunmasıdır. Sanal/gerçek portföylerin takip edilmesi veya kopyalanması imkânlarının sunulması da bu kapsamdadır.

– Genel yatırım tavsiyeleri ve finansal bilgi sunulması bu kapsamda değildir. TEFAS, BEFAS platformlarındaki yatırım/emeklilik fonları, para piyasası fonları ve kısa vadeli borçlanma araçları fonlarına yönelik yönlendirici yorum ve tavsiyeler bu kapsamda değildir.

– Kopyalama/takip imkanı sunuluyorsa çerçeve sözleşmede; platform özellikleri, strateji/risk bilgisi, işlem hacimleri, kar/zarar durumları, performans göstergelerinin nasıl izleneceği ve geçmiş performansın gelecek için bir gösterge olamayacağı ayrıntılı olarak belirlenir.

– Kuruldan izin almak kaydıyla aracı kurumlar, yatırım ve kalkınma bankaları ile portföy yönetim şirketleri tarafından yapılabilir.

– Asgari özsermaye şartı sağlanmalı, yeterli eğitim/tecrübeye sahip danışman istihdam edilmeli ve uzmanların görev aldığı bir araştırma birimi oluşturulmalıdır.

Yatırım danışmanı, 4 yıllık lisans mezunu ve finans piyasalarında en az 3 yıllık tecrübeye sahip olmalıdır.

– Sözleşme öncesi yerindelik testi yapılmalı ve tavsiyeler bu test sonuçlarına uygun olmalıdır. Tavsiyeler özenli, objektif ve güvenilir kaynaklara dayandırılmalı; yanıltıcı, gerçekdışı veya abartılı (“en sağlam”, “en iyi”) ifadeler içermemelidir. Araştırma sonuçları müşteriye duyurulmadan önce kurum/3. şahıs lehine kullanılamaz. Hedef fiyat belirlemede değerleme yöntemleri özetlenmeli; “al”, “sat”, “tut” gibi ifadelerin anlamları açıklanmalıdır.

Belirli bir getirinin sağlanacağına dair hiçbir vaat veya taahhütte kesinlikle bulunulamaz.

– Halka arza ilişkin tavsiyelerde izahname ve satış belgelerindeki eksiksiz bilgiler kullanılmalıdır.

– Yorumu hazırlayanın kimliği, değerleme esasları ve varsayımların duyarlılık analizleri talep edilmesi durumunda müşteriye açıklanmak zorundadır.

– Yorum ve tavsiyelerin objektifliğini etkileyebilecek ihraççıyla olan tüm önemli finansal ilişkiler, yönetim imtiyazları, kredi sözleşmeleri ve kira kontratları gibi durumlar müşteriye açıklanmak zorundadır.

Tavsiye veren kurum ile hissesini tavsiye ettiği şirket arasında en az %1’lik bir ortaklık bağı varsa, aracı kurum bu durumu açıkça söylemek zorundadır.

13. Odak: Halka Arza Aracılık Faaliyeti

Aracılık Yüklenimi, sermaye piyasası araçlarının satışının taahhüt edilmesidir. 4 türe ayrılır:

• Bakiyeyi Yüklenim: Satış süresi sonunda satılamayan kısmın tamamının bedelinin tam ve nakden ödenerek satın alınması.
• Tümünü Yüklenim: Satış başlamadan önce tamamının bedelinin tam ve nakden ödenerek satın alınıp halka satılması.
• Kısmen Bakiyeyi Yüklenim: Satış süresi sonunda satılamayan kısmın bir bölümünün bedelinin tam ve nakden ödenerek alınması.
• Kısmen Tümünü Yüklenim: Satış başlamadan önce bir kısmının bedelinin tam ve nakden ödenerek satın alınıp halka satılması.

– En İyi Gayret Aracılığı, araçların izahnamede belirtilen sürede satışa sunulması, satılamayan kısmın satışı yapana iade edilmesi veya önceden almayı taahhüt etmiş 3. kişilere satılmasıdır.

– Halka Arza Aracılık Kapsamı, fiyat/miktar/süreç belirleme, izahname onayı başvurusu, konsorsiyum oluşturma, talep toplama, satış organizasyonu gibi kurumsal finansman faaliyetleri ile tahsisli satışta aracılık bu kapsamdadır.

– Halka arz aracılığı ve en iyi gayret aracılığı, Kuruldan izin almak kaydıyla aracı kurumlar ile kalkınma ve yatırım bankaları tarafından yapılabilir.

– Sınırlı saklama izni almak/başvurmuş olmak, asgari özsermaye yükümlülüğünü yerine getirmek ve yeterli sayıda kurumsal finansman uzmanı ile birim yöneticisi görevlendirmek şarttır.

– İzahname, mevzuat ve sözleşmelere uyulur. Piyasa bozucu eylem yapılamaz, ekstra menfaat sağlanamaz. İhraççı hakkında detaylı inceleme yapılır. Fiyatın gerçek değeri göstermesine azami özen gösterilir, değerleme yöntemleri Fiyat Tespit Raporunda gerekçeleriyle açıklanır. Kamuya açıklanmamış bilgiler kurum içi/dışı birimlerle paylaşılamaz.

– Aracı kurumların yüklenebilecekleri taahhütlerin tutarı, Kurulun sermaye yeterliliği düzenlemeleri uyarınca belirlenen sınırı aşamaz.

– İhraççı/halka arz eden ile kuruluşu arasında yazılı bir halka arza aracılık sözleşmesi şarttır. Konsorsiyum oluşturulacaksa katılan kuruluşlar arasında yazılı konsorsiyum sözleşmesi düzenlenir. Konsorsiyumu yetkili kuruluşlardan biri konsorsiyum lideri olarak yönetir ve resmi kurumlara/ihraççıya karşı temsil eder.

İki sözleşme (Halka arz ve Konsorsiyum) bir arada yapılmak istenirse tek sözleşmede birleştirilebilir. Bu birleşik sözleşme, diğer yatırım kuruluşları ile en az 2 iş günü öncesinden paylaşılmak suretiyle tüm taraflarca birlikte imzalanır.

Konsorsiyum oluşturulması için ihraççı ve/veya halka arz edenin onayının alınması şarttır.

14. Odak: Saklama Hizmeti

– Saklama Hizmeti, sermaye piyasası araçlarının müşteri namına saklanması ve yönetimidir. Merkezi saklama kuruluşlarında veya yatırım kuruluşu nezdinde hak sahibi bazında tutulmasını, izlenmesini, anapara/faiz/temettü tahsilini, yeni/bedelsiz pay alımını, oy haklarının kullanımını ve teminat takibini kapsar.

• Sınırlı Saklama: İşlem/portföy aracılığına, bireysel portföy yöneticiliğine veya halka arza aracılığa (yüklenim/gayret) konu edilen araçların saklanması ile sınırlıdır.
• Genel Saklama: Yetkili olunan faaliyetlerden bağımsız olarak sunulan saklama hizmetidir.

Sınırlı saklamayı, Kuruldan izinli olarak emir iletimi, işlem aracılığı, portföy yöneticiliği veya halka arza aracılık (yüklenim/gayret) yapan yatırım kuruluşları yapabilir. Genel saklamayı ise Kuruldan izinli bankalar ile SPK md. 37’deki faaliyetlerden herhangi birini yapmaya yetkili aracı kurumlar yapabilir.

– Bankalar, emir iletimine aracılık ettikleri müşterilerine ilgili araçlar için genel saklama hizmeti veremez.

– Saklama hizmeti verebilmek için, asgari özsermaye yükümlülüğü sağlanmalı, genel saklamada münhasıran sorumlu birim/personel kurulmalı, teknolojik altyapı (suistimal/dolandırıcılığa karşı koruma) kurulmalı, iş akış prosedürü (farklı birimler arası bilgi paylaşımını engelleyecek) ve organizasyon yapısı oluşturulmalıdır.

– Saklama hizmeti sunmadan önce müşterilerle yazılı sözleşme yapılması zorunludur. Yurt dışındaki müşterilere yurt dışında saklama sunan kuruluşla, yurt içindeki yetkili kuruluş arasında sözleşme varsa bu yükümlülük yerine getirilmiş sayılır. Bireysel portföy yönetiminde, saklamacı ile ayrı bir sözleşme yapılmışsa yükümlülük sağlanmış sayılır.

– Kayıtlar tam, doğru, güncel tutulmalı, kurum varlıklarından ve diğer müşterilerden ayrı izlenebilir nitelikte olmalıdır.

– Yurt dışı müşterilerin kayıtları nakit hariç hak sahibi bazında izlenir. Kurul, hesapların/varlıkların mevcudiyetinin ve mevzuata uygunluğunun bağımsız bir kuruluş tarafından denetimini talep edebilir.

– Hesaplar gizlidir ancak yetkili mercilere bilgi verilebilir.

– Yatırım kuruluşu ile merkezi saklama kuruluşu/diğer saklama kuruluşu arasında müşteri bazında (nakitler toplu veya müşteri bazında olabilir) günlük mutabakat sağlanmak zorundadır. Bireysel portföylerde mutabakatı portföy yönetim kuruluşu yapar.

Mutabakatlaşmada çıkan uyumsuzluk giderilemezse 3 iş günü içinde müfettiş/en üst düzey iç denetim personeli tarafından yönetim kuruluna, iç denetim komitesine ve Kurula yazılı bildirilir. Uyumsuzluğun mali durumu önemli ölçüde etkileyecek nitelikte olması halinde, 3 iş günlük süre beklenmeksizin derhal YK’ya ve Kurul’a bildirilir.

– Müşteri yetki verirse hesaptaki nakitler değerlendirilebilir. Gün içi/sonu nakit bakiyeleri toplu veya müşteri bazında nemalandırılabilir. Toplu değerlendirmede elde edilen gelir müşterilere oransal dağıtılır. Çerçeve sözleşmede kullanım için alt limit belirlenebilir.

Müşteri talep ederse nakit alacak bakiyesi en geç 1 iş günü içinde ödenir. Banka, yatırım kuruluşunun hesap açmasını onaylamazsa yatırım kuruluşu 15 iş günü içinde tutarı başka bankaya aktarmak zorundadır.

– Getiri talep etmeyen müşterinin nakdinin değerlendirilebilmesi için ayrı yazılı onay alınmalı ve getiri aracı kurumda kalmalıdır.

– Bankalarda açılan nakit hesabı, kurumun kendi nakdinden ayrı izlenir, amacı dışında kullanılamaz, kredi teminatı gösterilemez, aracı kurum lehine blokaj/rehin tesis edilemez.

– Aracı kurum bankaya, hesaptaki paranın müşteriye ait olduğunu yazılı bildirmek ve onay almak zorundadır.

– Yurt dışı işlemlerde varlıkların yurt dışında saklanması için, ilgili ülke otoritesinin düzenlemelerinin olması ve saklamacı kuruluşun bu düzenlemelere tabi olması şarttır.

– Varlığın niteliği gereği otoritece yetkilendirilmeyen kuruluşta saklanması gerekiyorsa müşterinin yazılı onayı alınarak başka bir kuruluştan saklama hizmeti alınabilir.

– Saklamacı kuruluş iç kontrolden sorumlu birimi aracılığıyla müşteriyle saklama hesabındaki araç ve nakit için mutabakat sağlamak zorundadır. Her takvim yılında en az 1 defa yazılı/elektronik ortamda mutabakat sağlanmalıdır. İhtilaf olması halinde iç kontrol sorumlusu/en üst düzey personel durumu 3 iş günü içerisinde YK’ya, iç denetim komitesine ve Kurula yazılı bildirir. Profesyonel müşterilerden yazılı onay alınması durumunda mutabakat yapılması zorunlu değildir.

– Saklamacı kuruluş müşterilere varlıklarına (araç/nakit) ilişkin bildirim yapmak zorundadır. Bildirim tarih ve varlık bazında bakiyeleri içermelidir. Asgari olarak ayda bir bildirim yapılması esastır.

– Portföy yönetim şirketleri genel saklama izni almamışsa, yönettikleri portföyleri yetkili bir kuruluşta saklatmak zorundadır. Varlıklar müşteri adına açılmış ayrı hesapta tutulur. Saklamacı, müşteri hesabı ile havuz hesabı kullanarak toplu takas yapabilir. Bu durumda hesap müşteri bazında izlenir. İşlemlerde teslim karşılığı ödeme ilkesi uygulanır.

Saklamacı müşteri belgesini asgari ayda 1 defa bildirir. Önemlilik arz eden hareketler en kısa zamanda bildirilir.

– Saklama hesabını vekaleten portföy şirketi açarsa, saklamacı hesabı açınca müşteriye bildirir. Portföy şirketi saklamacıya bilgi vermeden müşteri adına başka kurumda hesap açamaz. Müşteriden önceden teyit zorunluluğu varsa blokaj konulabilir. Portföy işlemleri hariç, finansal varlıkların teslim/çıkışında müşterinin yazılı talimatı gerekir.

15. Odak: Yan Hizmetlerin Sunulması

– Şirketlerin yatırım planlarının oluşturulması, aktif-pasif yönetimi, mali profilin geliştirilmesi; birleşme, bölünme, ele geçirme, tasfiye ve yeniden yapılandırma süreçlerinde yazılı veya sözlü yorum ve tavsiyelerde bulunulmasına Sermaye Piyasaları İle İlgili Danışmanlık Hizmeti denir. Bu hizmeti sunacak aracı kurumların kısmi veya geniş yetkili olması gerekir.

– Kredili alım, açığa satış ve ödünç işlemlerine ilişkin ilkeler Kurulca belirlenir. Yatırım kuruluşları, döviz hizmetlerini sadece yatırım hizmet ve faaliyetleri ile sınırlı olarak sunabilir.

– Döviz hizmetini sunacak aracı kurumların işlem veya portföy aracılığı faaliyet izni almış olması gereklidir.

– Genel Yatırım Tavsiyesi, kişiye veya özel bir gruba odaklanmayan, herkese açık şekilde hazırlanan ve paylaşılan genel piyasa/araç yorumlarıdır.

– Aracılık Yüklenimi Yan Hizmetleri, halka arza hazırlanan şirketin mali inceleme ve uyum süreçleridir. Sadece kısmi veya geniş yetkili kurumlar yapabilir.

– Finansman Aracılığı, şirkete fon/finansman bulma, strateji geliştirme ve tarafları buluşturma hizmetidir. Sadece kısmi veya geniş yetkili kurumlar yapabilir.

– Servet Yönetimi, birey veya ailelerin toplam servetinin vergi/hukuk boyutuyla planlanmasıdır; sadece kısmi veya geniş yetkili kurumlar yapabilir.

16. Odak: Genel Yatırım Tavsiyelerine İlişkin Esaslar

– Tavsiye objektif ve abartısız olmalı, kaynak gösterilmeli, getiri vaat edilmemeli ve 12 ay içindeki strateji değişiklikleri gerekçesiyle açıklanmalıdır.

Genel yatırım tavsiyelerinde uyarı metni, yazılı içeriklerde metnin sonunda, internet yayınlarında sayfa açılmadan önce, radyo yayınlarında programın başında ve sonunda birer kez, televizyon yayınlarında ise programın başında ve sonunda en az 15 saniye tam ekran olarak ve program içinde iki kez kayan bant şeklinde verilir.

– Finansal bilgi sunulması, yatırım danışmanlığı veya genel yatırım tavsiyesi kapsamında sayılmaz.

– Sunulan bilgilerin tarafsız/dürüst olması ve belli bir kişi, grup veya portföyün ihtiyacını karşılama amacı taşımaması gerekir.

17. Odak: Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri, Belge Kayıt Düzeni

– Yatırım kuruluşları, muhasebe kayıt ve işlemlerine dayanak teşkil etmek üzere form ve belgeleri eksiksiz düzenleyip saklamak ve yasal defterlerine işlemek zorundadır. Muhasebe kayıtları merkezde veya şubelerde tutulabilir. Kurulun yayımladığı Aracı Kurum Hesap Planı esas alınır.

– Takası merkezi takas kuruluşlarında yapılan işlemlerin muhasebe kayıtları takas süresini takip eden ilk iş günü içinde yasal defterlere işlenir. Diğer işlemlerin muhasebe kayıtları işlemin gerçekleştiği günü takip eden ilk iş günü içinde yasal defterlere işlenir.

– Çerçeve sözleşme, işlem öncesi yazılı veya elektronik ortamda şarttır. Hesap numarası kişiye özeldir ve sözleşme bitiminden sonra 10 yıl boyunca başkasına tahsis edilemez.

– E-işlemlerde iki faktörlü doğrulama (şifre+SMS/biyometrik vb.) şarttır. Çoklu hatalı girişte hesap kilitlenir, zaman aşımında oturum kapanır ve sistem hata detayını (kullanıcı/şifre hatası) açık etmez.

Risk formları ve müşteri sınıfı bilgilendirmeleri zorunludur. Bu bilgilendirmeler elektronik ortamda yapılabilir, mutlaka müşterinin aldım beyanı (onayı) alınmalıdır.

18. Odak: Müşteri Emirlerinin Alınması ve İletilmesi

Sunulan faaliyete göre aşağıdaki belgelerin düzenlenmesi zorunludur:

• Nakit Alındı/Ödendi Belgesi, Müşteri Emir Formu, Türev Piyasalar Emir Takip Formu, Seans Takip Formu, İşlem Sonuç Formları (Türev/Kaldıraçlı dahil), İşlem Talimat Formu, Türev Piyasalar Teminat Durum Raporu, Türev Piyasalar Pozisyon Limit Aşımı Raporu ve Hesap Ekstresi.

Tezgahüstü işlemlerde müşteri emri formu yerine işlem talimat formu ve aylık hesap ekstresi düzenlenir.

– Emirler yazılı veya sözlü kabul edilebilir. E-ortam ve telefon emirleri sözlü sayılır, log/ses kaydı tutulması şarttır, işlem yapıldı itirazında ispat kurumda, işlem yapılmadı itirazında ispat müşteridedir.

– Emir formu, kanal bazında müteselsil sıra numarasıyla serbestçe düzenlenir. Yazılı emirlerde müşteri imzası zorunludur. Sözlü emirlerde müşteri imzası aranmaksızın e-ortamda form düzenlenir. Formlara asgari saniye bazında zaman damgası basılır. Tüm alınan emirler, kanal bazında Seans Takip Formu veya Türev Piyasalar Emir Takip Formuna zaman önceliğine göre otomatik kaydedilir. İş akış prosedürleri aracı kurumun internet sitesinde müşterinin incelemesine sunulmalıdır.

– Zaman damgası asgari saniye bazında olmalıdır. Geçerlilik süresi bir günden uzun olan ve gün içinde gerçekleşmeyen emirler, izleyen günlerde formlara kaydedilir.

– Yazılı emir formunun her iki tarafça imzalanmış örneği talebi halinde müşteriye verilir. Faksla iletilen emirlerde, faks cihazının otomatik yazdığı numarası, tarih ve zaman bilgileri zorunludur. Yazılı/sözlü emirlerde müşterinin talebi halinde emir alınış numarasının verilmesi zorunludur.

19. Odak: Formlarda Bulunması Gereken Hususlar

– Borsalarda işlem gören sermaye piyasası araçları için alınan tüm emirlere ilişkin formda asgari olarak, müşteri/hesap no, ad/soyad/unvan, sıra numarası, işleme konu araç, emir tipi, iletilme şekli, alım/satım olduğu, fiyat/nominal değer, miktar, alındığı ve iletildiği tarih/zaman, seans ve geçerlilik süresi, görevli adı/soyadı/imzası, iletilen yatırım kuruluşu, işlem yapılacak borsa/pazar/takas kurumu ve para birimi yer almalıdır.

– Türev emirlerinde standart emre ek olarak sözleşme ismi/kodu, sözleşme adedi ve hesap tipi gibi detayların formda bulunması şarttır.

– Tezgahüstü piyasalardaki işlemler için yatırım kuruluşu İşlem Talimat Formu hazırlar. İçeriğinde, müşteri/hesap no, kişi/unvan, tarih/zaman, sıra no, araç adı/tipi, işlem türü, iletim şekli, miktar/parasal tutar, dayanak varlık fiyat/değer bilgisi, vade günü ve (varsa) prim/teminat tutarı bulunur. Emir yazılıysa form müşteriye imzalatılır, sözlüyse alındığı anda elektronik ortamda imzasız düzenlenir.

– Kaldıraçlı işlemlerle ilgili tüm emirlere (kabul edilmeyen, gerçekleşmeyen, iptal, değiştirilen dahil) ilişkin formda asgari olarak, müşteri/hesap no, kişi/unvan, sıra numarası, işleme konu varlık, emir tipi, iletilme şekli, alım/satım olduğu, fiyat/miktar ve emrin alındığı tarih/zaman yer almalıdır.

– Müşterilerden nakit tahsilatta Nakit Alındı Belgesi, ödeme yapıldığında Nakit Ödendi Belgesi düzenlenir. Müteselsil sıra numarası izleyen bu belgeler müşteriye imzalatılır.

– Alım satımların, hizmetlerin ve alınan nakdin mahiyetini göstermek için müteselsil numaralı İşlem Sonuç Formu, Türev Araçlar İşlem Sonuç Formu ve Kaldıraçlı Alım Satım İşlemleri İşlem Sonuç Formu gerektiğinde ibraz edilmek üzere elektronik ortamda tutulur.

– Gerçekleşen işlemler, maliyetleriyle birlikte en geç gün sonu müşteriye bildirilir, ispat yükü kurumdadır.

20. Odak: Müşteriye Yapılacak Bildirimler

– Ekstre aylık dönemi izleyen 5 iş gününde gönderilir, taleple e-posta/erişim imkanı sunulabilir. İşlem yapmayanlara ve sözleşmeli profesyonellere gönderilmeyebilir. İspat yükü kurumdadır. Ekstrede, alınan/satılan araç adı, alım-satım tarihi/zamanı/fiyatı/miktarı, varlıklara ilişkin tüm hareketler ile tahakkuk ettirilen tüm komisyon, ücret ve vergiler açıkça yer almalıdır.

– Kaldıraçta işlem sonuç formu ertesi iş günü, ekstre ise aylık gönderilir. Bildirim formatı serbesttir. Hareketsiz hesap ve profesyonel müşteri için bildirim istisnası geçerlidir. Ekstrede, alınan pozisyonlar (tarih/zaman/fiyat/miktar), kapatılan pozisyonlarda kesin kar/zarar, açık pozisyonlarda mevcut kar/zarar, tüm varlık hareketleri, kesilen komisyon/ücret/vergiler ve teminat durumları açıkça yer alır.

– İşlem veya portföy aracılığı yetkili kurumlar, tezgahüstü dahil türev araçlara ilişkin günlük bildirimlerde bulunmak ve aylık hesap ekstresi göndermek zorundadır. Türev araç ekstresinde açık pozisyonların realize olmamış kar/zarar durumu da mutlaka gösterilir.

– Türev Piyasalar Teminat Durumu Raporu, müşterilerin açık pozisyonları için ödenmesi gereken teminatları izlemek amacıyla düzenlenir. Teminat eksiğini izlemek için her gün sonu rapor çıkarılır, takas kurumunun reddettiği teminat hesaplanmaz.

– Limit aşım raporu global hesaplar hariç her müşteriye ayrı ayrı her gün sonu düzenlenir, işlem sonuç formu bir sonraki iş günü iletilir.

21. Odak: Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Tutulacak Kayıtlar ve Saklama Esasları

– Müşteri ile paylaşılan tavsiyeler ve portföy kararlarına dayanak teşkil eden her türlü yazılı/sözlü/elektronik bilgi, belge, araştırma ve rapor yatırım kuruluşu nezdinde saklanmak zorundadır.

– Türev araçlar için teminat/emanet verilen varlıkların saklama kuruluşlarındaki hareket ve tutarları izlenmeli, mutabakat sağlanmalı ve belgeler tasnifli saklanmalıdır.

– Türev ve kaldıraçta açık pozisyonlar için takas kurumu ile günlük mutabakat şarttır.

– Kaldıraç kayıtları anlık tutulur, müşteri erişimine açılır ve sistem günlük periyotta zaman damgasıyla yedeklenir/saklanır.

– Sunulan genel tavsiyeler ve kaldıraçlı piyasa pazarlama/iletişim kayıtları saklanmak zorundadır.

Tüm belgeler ve kimlik tespit videoları 10 yıl, davalık/ihtilaflı belgeler dava bitene kadar saklanır. Belgelerde silinti yasaktır, e-kayıtlar günlük zaman damgasıyla mühürlenir.

– Şikayetler yazılı/elektronik tutulur. Kayıtta asgari olarak, şikayetçi kimlik/hesap bilgileri, tarih, şikayet özeti/mevzuata aykırılık iddiası, ilgili personel ismi ve aracı kurumun işlem özeti yer almalıdır.

– Kurul, piyasa verilerinin merkezi veri deposuna bildirilmesini zorunlu tutabilir.

22. Odak: SERMAYE PİYASASI ARAÇLARININ KREDİLİ ALIM, AÇIĞA SATIŞ ve ÖDÜNÇ ALMA ve VERME İŞLEMLERİ

– Alım satım yetkisi olanlar ek izinsiz kredili işlem yapabilir. Kurula tevsik şartı ile 30 iş günü içerisinde aksi bildirilmedikçe işlemlere başlanabilir. DİBS piyasa yapıcısı olarak yetkilendirilmeyen bankalar ve aracı kurumlar, DİBS’leri yalnızca ödünç verebilirler ancak ödünç alma işleminde bulunamazlar.

– Kredili işlemlerin yürütülmesi ve kontrolü için bir personel ve genel müdüre raporlama yapmak amacıyla yönetim kurulu kararı ile bir genel müdür yardımcısı sorumlu olarak atanmak zorundadır. Ayrıca yönetim kurulu üyesi başkanlığında bir kredi komitesi oluşturulur.

– Kredili alım ve açığa satışa konu olacak araçlar piyasa kapitalizasyonu, likidite, dolaşımdaki pay sayısı ve işlem sıklığı dikkate alınarak borsanın yetkili organlarınca listelenir ve Kurul onayı ile ilan edilir. DİBS ödünç işlemlerine konu edilecek ölçüt kağıtlar Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenir, dışındaki DİBS’ler Bakanlığın görüşü ile Borsa tarafından belirlenir.

– Listeden çıkarılan sermaye piyasası araçları tasfiye işlemlerinin gerçekleştirilmesi amacıyla 3 ayı geçmemek üzere bir sonraki değişiklik dönemine kadar geçici liste kapsamına alınır.

Kurumun toplam kredili işlem limiti 3 aylık özsermaye ortalamasının 2 katıdır, son ayki özsermaye daha düşükse sadece o ay baz alınır.

Tek müşteriye özsermayenin %10’una kadar kredi açılır (sürdürme teminatı %50 üzeri ise limit 2 katına çıkar). %25 ve üzeri ortaklıklar ve aile üyeleri tek müşteri kabul edilir.

– Müşterinin net varlığı “Özkaynak Olarak Kabul Edilebilecek Kıymetler”den oluşur. Gün sonunda teminat sağlanamazsa, ertesi gün ilk seansın başlangıcında aracı kurum tarafından belirlenen teminat oranı sağlanıncaya kadar sözleşme çerçevesinde resen satış yapılır.

– Kredili alım ve açığa satış hesapları tamamen ayrı açılır ve izlenir, açıklar teminat göstermeyle gizlenemez, yalnızca yazılı talimatla kapatılmak üzere virman yapılabilir.

– İşlem türüne uygun ayrı çerçeve sözleşmeler en az 2 nüsha halinde yapılır.

Nakit, altın, tahvil %100 oranında özkaynak sayılırken borsa fonları %90, hisse ve serbest şemsiye fonlar %75 sayılır. Krediyle alınan mal açığa satışa teminat olamaz.

– Değerleme işlemlerinde ağırlıklı veya aritmetik ortalama kullanılır. 5 iş gününden uzun kapalı kalan hisseler teminat özelliğini yitirir. Teminat verilen varlıklar rehnedilemez.

– Yüklenici veya Borsada satış yapan kurum halka arz bitene kadar o hissede kredili ve açığa işlem yapamaz. Yasağın kapsamına girmeyen konsorsiyum üyesi aracı kuruluşlar yapmış oldukları kredili alım işlemlerini satış sonuçlarıyla birlikte 6 işgünü içinde Kurula bildirirler.

23. Odak: Sermaye Piyasası Araçlarının Kredili Alım İşlemleri

– Müşteri, alım emrinin kredili işlem olduğunu emri verirken bildirmek zorundadır. Kredili olmayan emirde takas günü yükümlülük ödenmez/hesapta bulunmazsa işlem resen kredili kabul edilir.

– Ödenmeyen peşin emir 3 iş günü içinde onayla krediliye döner, onay/sözleşme yoksa satılarak tahsil edilir veya temerrüde düşer. Liste dışıysa doğrudan satılır/temerrüde düşer.

Krediye girişte en az %50, işlem devam ederken en az %35 özkaynak şarttır.

– Kurul, farklı listeler için farklı özkaynak oranları belirleyebilir ve bunları Haftalık Bülten’de ilan eder.

– Oran %35’in altına düşerse, 2 iş gününde %50’ye tamamlanması istenir, tamamlanana kadar yeni alım yasaktır, süre dolarsa kurum doğrudan satar.

– Asgari limitin üstünde kalan fazla para çekilebilir veya yeni işlemde kullanılabilir.

– Tüm haklar (oy, temettü, rüçhan) müşterinindir, temettüyü müşteri adına kurum tahsil edip rüçhan haklarını hesaba yansıtır.

– Kurum, sadece kredi kullanan müşteri için kredi çekip o müşterinin malını teminat verebilir. Krediyi veren banka vs. bu teminatı başkasına devredemez.

– Teminat eksiği, süre bitimi veya hissenin listeden atılması halinde kredi borcu derhal ödenmek zorundadır.

– Mallar müşteri hesabına Takasbank’ta tutulur, hisse rehni Takasbank’ta işlenir, ancak işlemi banka yaptıysa banka kayıtlarında izlenir.

24. Odak: Sermaye Piyasası Araçlarının Açığa Satışı

– Açığa Satış, elde olmayan malın satılması veya ödünçle takasının yapılmasıdır. Yazılı bildirim şarttır. Malı takasa kadar getireceğine dair beyan varsa açığa satış sayılmaz, ancak kurum bu beyanı teyit etmekle sorumludur.

– Açığa satışa girerken en az %50, pozisyonu taşırken en az %35 özkaynak (teminat) şarttır.

– Oran %35’in altına inerse, 2 iş günü içinde %50’ye tamamlanması istenir, aksi halde kurum pozisyonu doğrudan kapatır.

– Asgari limitin üstündeki bakiye nakit çekilebilir veya yeni işlemde teminat olabilir.

– Emrin açığa satış olduğu Borsaya mutlaka bildirilmelidir. Borsaya bildirilmezse cezai sorumluluk aracı kuruma aittir.

– Açığa satış genelde düşen piyasayı bozmamak için son fiyattan daha yukarıya emir girilerek yapılır.

– Şirketin yöneticisi, şirkete %10 üzeri ortak olanlar ve bunların aileleri kendi şirketinin hissesini açığa satamaz.

25. Odak: Sermaye Piyasası Aracı Ödünç Alma ve Verme İşlemleri

– Ödünç verme işlemi aynı cins malın iadesi şartıyla yapılır. Müşteri malı ancak yetki verirse başkasına ödünç verilebilir.

– Ödünç alınan malın temettü/faizi asıl sahibine (ödünç verene) ödenir. Rüçhan hakları sözleşmeye göre şekillenir.

– Ödünç alan aracı kurumca verilen özkaynak ile ödünç alınan aracın cari değeri arasındaki fark “ödünç alınan menkul kıymetler izleme formu” ile izlenir.

– Ödünç alırken malın değerinin en az %100’ü kadar teminat verilir. Teminat düşerse aynı gün tamamlanır. Kurum kendi müşterisinden ödünç aldıysa sormadan teminatı tamamlamak zorundadır.

– Ödünç alınan veya özkaynak verilen araçların değerlemesinde her zaman bir önceki seansın ağırlıklı ortalama fiyatı kullanılır.

– Teminat yatırılmazsa, süre biterse veya mal listeden çıkarsa ödünç derhal kapatılır.

– 3 ayda 2’den fazla kez borcunu veya teminatını ödemeyen Borsa’ya şikayet edilir. Bu kişiler 6 ay boyunca sadece hesabında parası/malı tam varsa işlem yapabilir.

26. Odak: Kitle Fonlaması

Kanunun yatırımcı tazminine ilişkin hükümlerine tabi olmaksızın platformlar aracılığıyla halktan para toplanmasıdır. İki türü vardır:

• Paya Dayalı: Pay karşılığında fon toplanmasıdır.
• Borçlanmaya Dayalı: Borçlanma aracı karşılığında fon toplanmasıdır. Borçlanma aracı, fonlanan şirketin borçlu sıfatını taşıdığı ve nominal değerinin vade tarihine kadar taksitler halinde yatırımcıya geri ödenmesi esasına dayanan menkul kıymettir.

Temel Taraflar ve Kurumlar

• Girişimci: Projesine fon arayan gerçek kişiler ile limited veya anonim şirketlerdir.
• Girişim Şirketi: Gelişme potansiyeli taşıyan anonim şirketler veya toplanan fonların aktarılması öncesinde anonim şirkete dönüşmesi zorunlu olan limited şirketlerdir.
• Fonlanan Şirket: Fonun aktarıldığı şirketlerdir.
• Platform: Kitle fonlamasına aracılık eden elektronik ortamlardır.
• Emanet Yetkilisi: Toplanan fonu bloke eden Takasbank ve diğer yetkili portföy saklayıcılarıdır.
• Yatırım Komitesi: Raporları değerlendiren ve bilgi formunu onaylayan komitedir.
• Önemli Etkiye Sahip Ortak: Sermaye veya oy haklarının belirli bir oranını temsil eden veya yönetim kurulunda temsil edilme hakkı veren imtiyazlı paylara sahip ortaktır. Önemli etkiye sahip ortak için sermaye veya oy haklarının %10 veya daha fazlasını temsil eden paylara sahip olma şartı aranır. Oran %10’un altındaysa yönetim kurulunda temsil hakkı veren imtiyazlı paya sahip olmak yeterlidir.

– Kitle Fonlama Platformu kurmak için, payların tamamı nama yazılı olmalı, A.Ş. olmalısınız, unvanınızda Kitle Fonlama Platformu yazmalı, en az 3 YK üyesi ve 15 Milyon TL nakit sermayeniz olmalı.

– Altyapı, sözleşmeler ve birimler tamamlanıp Kurul listesine girilir. Özsermaye şartı ilk 2 yıl yarı yarıya (7.5 Milyon TL) uygulanır. Banka ve geniş yetkili aracı kurumlara kolaylık sağlanmıştır.

– Temiz sicil, iflas etmemiş olma ve dürüstlük şarttır. YK’da en az 1 lisanslı melek yatırımcı (bireysel katılım yatırımcısı) bulunmalıdır.

– Karar ve yönetim gerektirmeyen işler uzman kuruluşlara verilebilir ancak tüm sorumluluk daima platforma aittir.

– %10, %20 ve %50 kritik eşiklerdir ve geçişleri Kurul onayı gerektirir. İmtiyazlı pay devri her halükarda onaya tabidir. Grup içi devirler ve önemsiz devirler 10 iş günü içinde bildirilir.

Yatırım Komitesi, en az 3 üyeden oluşur. Üye sayısının çoğunluğunun ilgili alanlarda en az 5 yıllık tecrübeye sahip olması şarttır. Herhangi bir üyelik boşalırsa, platform tarafından gerekçesiyle yazılı olarak 2 iş günü içinde Kurula bildirilir. Üyeler, değerlendirdikleri kampanyalara hedeflenen fon tutarının %5’inden fazla fon sağlayamazlar.

• En az bir üyenin bireysel katılım yatırımcısı lisansına, en az bir üyenin de Düzey 3 Lisansına sahip olması şarttır.
• En az bir üyenin Kredi Derecelendirme lisansına sahip olması ve çoğunluğun istatistik/risk değerlemesi vb. alanlarda en az 5 yıllık tecrübesi olması gerekir.
• Komite üyeleri girişim şirketinden/girişimciden ekonomik menfaat temin edemez.

Listeden Çıkarılma ve Bildirim Süreleri

• Şart kaybı öğrenildiğinde şartların yeniden sağlandığına dair belgeler en geç 10 iş günü içinde Kurula iletilir.
• Herhangi bir şartın kaybedilmesi durumu 2 iş günü içinde Kurula bildirilir.
• Kuruluş izninden sonra 6 ay içinde listeye alınmak için başvurmayanların hakkı düşer.
• Listeye alındıktan sonra 6 ay içinde fiilen faaliyete geçmeyen platform listeden çıkarılır.
• Sermaye şartının kaybedildiği tespit edilirse, sağlanması için 1 yılı aşmamak üzere makul süre verilir.
• Resen veya başvuru üzerine listeden çıkarılanlar, karar tarihinden itibaren 1 yıl süreyle yeniden başvuru yapamaz. Ortakları da 1 yıl süreyle başka platformda ortak/görevli olamaz.
• Süresi içinde başvurmayan veya listeden çıkarılanlar, bildirimi takiben en geç 3 ay içinde sona erme kararı almalı veya esas sözleşmelerindeki kitle fonlaması faaliyetini değiştirmelidir. Bu değişikliklerin yayımlandığı TTSG, ilanı izleyen 10 iş günü içinde Kurula gönderilir.

27. Odak: Platformların Faaliyetlerine İlişkin Esaslar

– Platform sadece kitle fonlaması yapar fakat bu fonlama sürecinde danışmanlık verebilir ve projelere kendi parasından %20, toplamda %50 sınırlarıyla fon sağlayabilir.

– Kampanya için toplanan fonlar bloke edilir. Bilgi formu ve şirket risklerine dair bilgiler kampanya süresince ve kampanya yılını izleyen 5 yıl boyunca incelemeye açık tutulur. Kampanya kayıtları ve açıklamaları 5 yıl saklanır. Sonuçlar kampanya süresi bitimini takip eden ilk iş günü ilan edilir, dönemsel rapor 30 gün içinde, yıllık tablo yıl sonuna kadar iletilir.

– Gayrimenkule, yurt dışı yerleşiklere ve platformun/ortakların %20’den fazla pay sahibi olduğu projelere fonlama yapılamaz. İkincil piyasa işlemi sadece geniş yetkili kurumlara serbesttir.

– Yabancı platform Türkçe site kurar veya Türkiye’de reklam yaparsa yerel mevzuata tabi olur.

– Platforma üyelik E-Devlet/MKK ile doğrulanır, risk formu imzalatılır, riski anlamayan reddedilir, gelir beyanları MKK’ya bildirilir ve veri paylaşımı için açık rıza alınır.

28. Odak: Paya Dayalı Kitle Fonlaması Faaliyetine İlişkin Genel Esaslar

– Nitelikli yatırımcı olmayan gerçek kişiler, paya dayalı kitle fonlamasında belirli tutar sınırları dahilinde yatırım yapabilir. Bir takvim yılı içinde azami 400.000 Türk Lirası yatırım yapılabilir. Yatırımcının platforma beyan ettiği yıllık net gelirinin %10’u olarak uygulanabilir fakat bu durumda da üst sınır 1.5 Milyon TL’yi aşamaz.

– Toplanan paranın aktarılabilmesi için işletmenin Anonim Şirket olması ve fonun karşılığında sermaye artırımına gidilerek pay verilmesi şarttır.

– Kampanya en fazla 60 gün sürer. Yatırımcı 48 saat içinde şartsız cayabilir. Fon erken toplanırsa süreç erken bitebilir, limit üstü toplanan fon eşitsizlik olmadan iade edilir. Aynı anda hem hisse hem borçlanma kampanyası açılabilir ama biri hedefe ulaşmazsa ikisi birden iptal olur.

– Kampanya sonrası 90 gün içinde A.Ş. kurulur, tescilden sonra 30 iş günü içinde toplanan fon tutarı kadar sermaye artırımı yapılır. Sermaye artırımı, kuruluş işlemlerini müteakip en geç 2 iş günü içinde yapılacak çağrısız genel kurul kararı ile tamamlanır. Ayni sermaye konulmayan malvarlığı unsurları, kuruluşu takip eden en geç 30 iş günü içinde şirkete devredilmek zorundadır.

– Asgari sermayenin tamamının bloke edilen tutardan ödenmesi ve ortakların gerçek kişi girişimciler olması zorunludur. Bu işlemlerden doğacak zararlardan platform ve girişimci müteselsilen sorumludur.

– Malvarlığı devrinde yatırımcıların zarara uğratılmaması ve devir bedelinin fonlanan şirketin sermayesinin binde birini aşmaması kaydıyla devir yapılabilir. Zararlardan girişimciler sorumludur.

– Şirket zaten A.Ş. ise, girişim 30 iş günü içinde toplanan fon kadar sermaye artırımı yapar. Limited ise önce 90 gün içinde A.Ş.’ye dönüşmek zorundadır, dönüşümü izleyen 30 iş gününde sermaye artırımı yapılır.

– Sermaye artışından sonra pay bilgileri 2 iş gününde MKK’ya iletilir. Fon hedefine ulaşmazsa ertesi gün platform emanetçiye bildirim yapar, emanetçi de bildirimi takip eden iş günü içinde yatırımcıya iadeyi gerçekleştirir.

– Nakit akışlarının eşleştirilmesi ve hisselerin üyelere dağıtımı platformun koordinasyonunda MKK ve emanet yetkilisi kurallarına göre yapılır.

29. Odak: Borçlanmaya Dayalı Kitle Fonlaması Faaliyetine İlişkin Genel Esaslar

– Borçlanma aracı satışı dışında borç veya ödünç ilişkisi doğuran başka bir sözleşme ile borçlanmaya dayalı kitle fonlaması yürütülemez. Toplanan fonların tamamının nakden ödenmiş olması zorunludur. Yatırım komitesi, hazırlayacağı kredibilite raporunda girişim şirketinin yatırımcılara geri ödemeleri düzenli yapıp yapamayacağını değerlendirir.

– Rapor sonucuna göre çıkarılacak borçlanma aracının faizi, vadesi ve ödeme koşulları yatırım komitesi ve girişimci/şirket tarafından belirlenir ve bilgi formunda belirtilir. Faiz oranı, DİBS ortalamalarına göre bir tavana tabidir. Geri ödemeler vade tarihinde tek seferde yapılamaz, taksitlendirilmesi esastır.

Faiz/getiri oranı, vadesine en yakın iki adet DİBS faiz oranlarının ağırlıklı ortalamasının %50 fazlasını aşamaz.

• Vade 5 yıldan fazla olamaz.
• Vadesi 1-2 yıl olanların son 3 ayında geri ödeme en fazla %15 yapılabilir.
• Vadesi 2-3 yıl olanların son 6 ayında geri ödeme en fazla %25 yapılabilir.
• Vadesi 3-4 yıl olanların son 1 yılında geri ödeme en fazla %30 yapılabilir.
• Vadesi 4-5 yıl olanların son 1 yılında geri ödeme en fazla %25 yapılabilir.

– 12 aylık dönemde en fazla 2 kampanya yapılabilir. Talep edilen fon, projenin gelecekteki nakit değerinin %50’sini geçemez.

– Önemli ortaklar istisnalar hariç 3 yıl boyunca pay devredemez. Rıza alınırsa yatırımcıya nakit yerine şirket payı verilebilir. Miras, mal rejimi veya cebri icra devirleri ile nitelikli yatırımcılara veya kendi aralarında yapılacak devirler 3 yıllık yasağın dışındadır.

30. Odak: Fon Kullanım Yerlerine ve Girişim Şirketlerine İlişkin Esaslar

– Fonların ne şekilde kullanılacağına dair girişim şirketi veya girişimci tarafından hazırlanan rapor kampanya başlangıcında yayımlanır. Toplanan fonlar, finansmanı talep edilen proje dışındaki hiçbir borcun ödenmesinde kullanılamaz. Fonların tamamının kullanıldığı tarihe kadar 6 aylık dönemler itibarıyla duyuru yapılır. Fonların tamamının kullanıldığı tarih itibarıyla her durumda durum duyurusu yapılır.

– Bağımsız denetim kuruluşu 30 günde özel amaçlı denetim raporu hazırlar, imza tarihini takip eden 5 iş gününde teslim eder, şirket 2 iş gününde kampanya sayfasında ve sitesinde raporu duyurur. Sorumluluk yönetim kurulundadır.

– Fon toplayacak şirketlerin teknoloji ve/veya üretim faaliyetinde bulunması, finansal tablolarında belirtilen tebliğdeki eşikleri aşmaması ve düzenli takip edilen tescilli internet sitelerinin olması zorunludur. Fonlanan proje dışında başka faaliyeti olmamalıdır.

– İlişkili taraflardan olan ticari olmayan alacakların tüm alacaklara oranının %20’yi veya aktif toplamına oranının %10’u geçmemesi gerekir.

– İlişkili taraflara ticari olmayan borçların tüm borçlara oranının %20’yi ve teknoloji/üretim dışı finansal borçların aktif toplamına oranının %10’u geçmemesi gerekir.

– Halka açık ortaklıklar ile bunların veya sermaye piyasası kurumlarının önemli etkiye sahip ortak olduğu şirketler paya ve borçlanmaya dayalı fon toplayamaz. Borçlanmaya dayalı fonlamada, bunlara ek olarak başvuru itibarıyla itfa edilmemiş borçlanma aracı bulunan ihraççılar ile bu ihraççıların önemli etkiye sahip olduğu şirketler de fon toplayamaz.

– Borçlanmaya dayalı fonlamada platform kendi kredi derecelendirme sistemini kurup ilan eder ve projeye skor verip kredibilite raporu ile komiteye sunar.

– Genel kurul çağrısı 3 hafta önceden üç farklı yerde (sitede, sicilde, sayfada) yapılır, Kurulun eklediği madde gündeme dahil edilir.

– Genel kurula katılacaklar listesi toplantı gününden 1 gün önce MKK tarafından hazırlanır. Kararlar için kural olarak 2/3 oy gerekir, ancak sermayenin en az yarısı oradaysa katılanların çoğunluğu yeterlidir.

31. Odak: Paya ve Borçlanmaya Dayalı Kitle Fonlaması Faaliyetine İlişkin Ortak Esaslar

– Kampanya süresi içinde yatırımcıların kararını etkileyebilecek yeni durumlar veya değişiklikler ortaya çıkarsa derhal platforma bildirilir, komite 2 iş gününde onaylayıp sayfada yayımlar. Üyelere eş anlı haber verilir, gerekirse komite kampanyayı tamamen iptal edebilir.

– Tüm pay ve borçlanma araçları MKK’da kayden izlenir, fonlar şirkete aktarılmadan önce kaydileştirme işlemi bitmek zorundadır.

– İflas, fesih, konkordato, yönetim değişimi ve temerrüt durumları 2 iş günü içinde duyurulur. Finansal tablolar 4. ayın sonuna kadar ilan edilir. Duyurular paya dayalıda 5 yıl, borçlanmaya dayalıda itfaya kadar web sitesinde tutulur.

32. Odak: Uzaktan Kimlik Tespiti Sürecine İlişkin Genel İlkeler ve Esaslar

– Uzaktan Kimlik Tespiti, çevrimiçi görüntülü görüşme ile yapılır. Tespit prosedürü yılda 2 kez gözden geçirilir, personele yılda en az 1 kez eğitim verilir.

– Görüşme öncesi risk ölçülür. Sadece biyometrik veri alınabilir (açık rıza şarttır). Personel ataması tesadüfi olur, sorular değişkendir, görüşme kesintisiz yapılır ve SMS şifre onayı şarttır.

– Çipli kimlik NFC ile okunur. Çip okunamazsa görsel kontrol yapılır ama bu durumda başka bankadan para transferi şartı aranır. Belgenin sahte veya tahrifatlı olmadığı kontrol edilir.

– Biyometrik yüz eşleştirmesi yapılır, canlılık testi uygulanır ve personelin müşteriden sözlü onay almasıyla süreç biter.

– Işık veya görüntü kötüyse, iletişim kurulamazsa veya sahtecilik şüphesi varsa görüşme derhal sonlandırılır. Tüm süreç kaydedilir.

– Yanlış tespitten kurum sorumludur. Kurum, kimlik tespiti yaptığı kişileri farklı bir risk profilinde izler. İtiraz durumunda ispat yükü kurumdadır.

– Kimlik tespitinden sonra sözleşme şartları müşteriye okunabilir şekilde iletilir. Müşteri kendine özgü gizli şifreleme anahtarıyla sözleşmeyi onaylar.

Lisanslama sınavlarıyla ilgili resmi duyurular için SPL’nin resmi web sitesini ziyaret edebilirsiniz.

Aklınıza takılan sorular, hata veya fark ettiğiniz eksiklikler olursa İletişim sayfamızdan bana her zaman ulaşabilirsiniz. Bildirimleriniz sayesinde gerekli düzeltmeleri hemen yapabilirim.

Sade ve örnekli anlatım ile teknik analiz konuları için Teknik Analiz kategorisini ziyaret edebilirsiniz.

Sade ve örnekli anlatım ile temel analiz konuları için Temel Analiz kategorisini ziyaret edebilirsiniz.