SPL Düzey 3 Notları – 4 / Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları

Ders: Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları

Bu notlarımız, SPL Düzey 3 lisanslama sınavının derslerinden biri olan Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları dersinin özetidir. Anlaşılır ve hap bilgilere dönüştürülmüş bu içerik sayesinde, kapsamlı mevzuat hükümleri ve meslek kuralları arasında kaybolmadan doğrudan sınavda karşınıza çıkabilecek can alıcı detaylara odaklanacaksınız. İçeriklerimiz geliştirilmeye devam etmektedir.

1. Odak – Sermaye Piyasası Kanununun Amacı ve Kapsamı

– 1981 tarihinde yürürlüğe giren 2499 sayılı Kanun, Aralık 2012 tarihinde yürürlüğe giren 6362 sayılı Kanun ile değiştirilmiştir.

SPKn m.1 uyarınca Kanunun amaçları şunlardır

• Sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi işlemesini ve gelişmesini sağlamak
• Yatırımcıların hak ve menfaatlerini korumak
• Sermaye piyasasını düzenlemek ve denetlemek

Kanun kapsamına şunlar girer

• Sermaye piyasası araçları
• İhraççılar ve halka arz edenler
• Sermaye piyasası faaliyetleri ve kurumları
• Borsalar ve diğer teşkilatlanmış piyasalar
• Piyasa işleticileri
• Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği
• Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği
• Merkezi takas ve saklama kuruluşları
• Merkezi Kayıt Kuruluşu
• Sermaye Piyasası Kurulu

– Halka açık olmayan anonim ortaklıkların halka arz edilmeyen pay ihraçları kapsam dışındadır.

2. Odak – Sermaye Piyasasının Temel Kavramları

Temel kavramlar şunlardır

• İzahname – Yatırımcının bilinçli değerlendirme yapmasını sağlayan, ihraççı, varsa garantör ve sermaye piyasası aracına ilişkin bilgi, hak ve riskleri içeren kamuyu aydınlatma belgesi
• Halka arz – Sermaye piyasası araçlarının satın alınması için yapılan genel çağrı ve devamındaki satış
• İhraç – Sermaye piyasası araçlarının halka arz edilerek veya edilmeksizin satılması
• İhraççı – Kitle fonlamasıyla para toplayanlar hariç, araç ihraç eden, ihraç için Kurula başvuran, aracı halka arz edilen tüzel kişiler ve Kanuna tabi yatırım fonları
• Halka arz eden – Sahip olduğu araçları halka arz etmek üzere Kurula başvuran gerçek veya tüzel kişi
• Halka açık ortaklık – Kitle fonlamasıyla para toplayanlar hariç, payları halka arz edilmiş veya halka arz edilmiş sayılan anonim ortaklık
• Kamuyu Aydınlatma Platformu – Kamuya açıklanması gereken bilgilerin elektronik imzalı iletildiği ve duyurulduğu sistem
• Kitle fonlaması – Kurulca belirlenen esaslarla, yatırımcı tazmin hükümlerine tabi olmadan platformlar aracılığıyla halktan para toplanması
• Cüzdan – Kripto varlıkların transferini ve varlık veya anahtarların çevrim içi veya dışı depolanmasını sağlayan yazılım, donanım, sistem veya uygulama
• Kripto varlık – Dağıtık defter veya benzer teknolojiyle elektronik oluşturulup saklanabilen ve değer veya hak ifade eden gayri maddi varlık
• Platform – Kripto varlık alım satımı, ilk satış veya dağıtımı, takası, transferi, saklaması ve ilgili işlerden bir veya fazlasını yapan kuruluş.

3. Odak – İzahname Hazırlama Yükümlülüğü ve Muafiyetler

– Sermaye piyasası araçlarının halka arzı veya borsada işlem görmesi için izahname hazırlanması ve Kurulca onaylanması zorunludur.

– İzahnameden sorumlu gerçek kişilerin isim ve görevleri ile tüzel kişilerin unvan, merkez ve iletişim bilgileri belirtilir.

– İzahname, ihraççı ve araç bilgileri ile özet bölümünü içeren bir veya birden fazla belge olabilir.

– Halka arz eden izahname düzenlerken ihraççı, hazırlamayı kolaylaştırıcı tedbirleri almak zorundadır.

İzahname Hazırlama Yükümlülüğünden Muafiyet

Muafiyet halleri şunlardır

• Her halka arz için ayrı ayrı 2025 yılı için en az 7.500.000 TL değerinde araç alan yatırımcılara yönelik halka arzlar
• Birim nominal değeri 2024 yılı için en az 7.500.000 TL olan araçların halka arzı
• Nitelikli yatırımcılara ihraç edilen araçların borsada nitelikli yatırımcılar arasında işlem görmesi
• Kurulca belirlenen duyuru metninin ilanı şartıyla birleşme, devir, bölünme, ayni sermaye veya pay değişimi nedeniyle çıkarılan araçların borsada işlem görmesi

İzahnamenin Hazırlanmayacağı Haller

İzahname şu hallerde hazırlanmaz

• Sadece nitelikli yatırımcılara satış
• Tahsisli satış
• Ortaklığın sermayesini değiştirmeyecek şekilde çıkarılan paylara ilişkin kaynakta kısmen net olmayan durum
• Kurulca belirlenen duyuru metninin ilanı şartıyla birleşme, devir, bölünme, ayni sermaye veya pay değişimi nedeniyle araç çıkarılması
• Bedelsiz pay çıkarılması
• Pay alım teklif bedelinin sermaye piyasası aracıyla karşılanması
• Önceden yayımlanmış belgeler ve aynı grupta olma şartıyla dönüştürme, değiştirme veya hak kullanımı sonucu pay ihracı

4. Odak – İzahname Hazırlama Esasları

İzahname şu esaslara uygun olmalıdır

• İhraççı, varsa halka arz eden ve ihraca ilişkin bilgileri açıkça göstermeli
• Kurul standartlarına uygun, tam ve güncel olmalı
• Kolay analiz edilebilir olmalı
• Kurul onayına sunulmalı
• Gerektiğinde belgeyle desteklenmeli

– Bir kişi garanti verirse, garantör ve garantinin niteliği izahnamede yer alır.

İzahnameyi şu kişiler imzalar

• İhraççı
• Varsa halka arz eden
• Yetkili kuruluş
• Konsorsiyum varsa lider ve varsa eş liderler

– Geçerlilik süresinde yetkili kuruluş değişirse belge yeni kuruluşça imzalanıp aynı şekilde ilan edilir, tekrar Kurul onayına sunulmaz.

– Belgenin nerede yayımlandığı bilgisi ticaret siciline tescil edilir ve TTSG’de ilan edilir.

5. Odak – İzahnamede Bilgiye Yer Verilmemesi

– Satış fiyatı, fiyat aralığı, faiz veya ek getiri oranı verilmezse bunların hangi kriter veya koşullarla belirleneceği izahnamede yer almalıdır.

Kurul, ihraççı veya halka arz edenin talebiyle bilginin izahnamede yer almamasına şu hallerde izin verebilir

• Açıklama kamu yararına aykırıysa
• Yatırımcının bilinçli değerlendirmesini engellememek şartıyla ihraççıyı ciddi zararla karşı karşıya bırakacaksa
• Bilgi önemli değilse, ulaşılması maliyetli ve güçse ve mali veya gelecekteki durum değerlendirmesini etkilemiyorsa

6. Odak – İzahnamenin Onaylanması, Yayımlanması ve Geçerliliği

– Kurul, bilgilerin tutarlı, anlaşılabilir ve standartlara göre eksiksiz olması halinde izahnameyi onaylar.

– Başvuru, gerekli bilgi ve belgelerin Kurula sunulmasından itibaren 10 iş günü içinde karara bağlanır.

– İlk halka arzlarda süre 20 iş günüdür.

– Eksiklik veya ek bilgi ihtiyacı varsa başvuru sahibi başvuru tarihinden itibaren 10 iş günü içinde bilgilendirilir ve eksiklikler Kurulca belirlenecek sürede giderilir.

– İzahname Kurulca belirlenen esaslarla yayımlanır.

– İzahnamenin basılı şekli ticaret sicili ve TTSG’de ilan edilmez, yalnızca nerede yayımlandığı ilan edilir.

– İzahname, güncelliğini koruması kaydıyla ilk yayım tarihinden itibaren 12 ay geçerlidir.

7. Odak – İzahnameden Sorumlu Kişiler

– İzahnamedeki yanlış, yanıltıcı ve eksik bilgilerden doğan zararlardan ihraççılar sorumludur.

Zarar ihraççıdan tazmin edilemez veya edilemeyeceği açıksa, kusurları ve durumun gerekleri ölçüsünde şu kişiler sorumludur

• Halka arz edenler
• İhraca aracılık eden lider aracı kurum
• Varsa garantör
• İhraççının Yönetim Kurulu üyeleri

8. Odak – İhraç Belgesi

İhraç belgesi, şu ihraçlarda aracın niteliği ve satış şartlarını içeren belgedir

• Halka arz edilmeksizin yapılan ihraçlar
• Yurt dışında yapılan ihraçlar
• Dayanağı menkul varlıktan ayrı sermaye piyasası aracı ihraçları
• İzahname gerektirmeyen diğer ihraçlar

– Bu hallerde ihraç belgesinin hazırlanması ve Kurulca onaylanması zorunludur.

– İzahname, ihraç belgesi ve satış duyurularındaki asgari bilgileri Kurul belirler.

– İhraç belgesi başvurusu, gerekli bilgi ve belgelerin Kurula sunulmasından itibaren 10 iş günü içinde karara bağlanır.

– Payların ilk defa halka arzında süre 20 iş günüdür.

İhraç tavanını içeren ihraç belgesi şu araçlarda uygulanır

• Yatırım kuruluşu varant ve sertifikaları dahil ortaklık hakkı vermeyen araçların yurt içinde halka arz edilmeksizin satılması
• Bu araçların yurt dışında ihraç edilmesi

– Belge, onaylandığı Kurul karar tarihinden itibaren 1 yıl içinde yapılacak ihraçlarda geçerlidir.

9. Odak – Sermaye Piyasası Araçlarının Satışı

– İhraç olunan payların bedellerinin tamamen ve nakden ödenmesi şarttır.

– Sermaye piyasası araçlarının satış sırasında alıcıya teslimi şarttır.

Sermaye piyasası araçları şu yollarla satılabilir

• Halka arz edilmeksizin tahsisli olarak
• Halka arz edilmeksizin nitelikli yatırımcılara
• Halka arz edilmek suretiyle

– Kurul düzenlemelerinde aksi yoksa satış şekilleri bir arada kullanılabilir.

Halka Arz Edilmeksizin Gerçekleştirilen Satış

– Nitelikli yatırımcılara ihraç edilen araçlar borsada yalnızca nitelikli yatırımcılar arasında işlem görebilir.

– Tahsisli ihraç edilen araçların borsada işlem görmemesi esastır.

– Halka açık ortaklıkların halka arz edilmeksizin ihraç ettiği paylar borsada işlem gören niteliğe sahipse yatırımcı sayısı sınırlaması olmadan borsada işlem görebilir.

– Yurt içindeki halka arz edilmeksizin satışlarda Kurulca belirlenen beyanların satıştan önce yatırımcılara imzalatılması zorunludur.

– İhraççı veya varsa yetkili kuruluş, yatırımcı beyanlarını 5 yıl saklar ve talep halinde Kurula göndermek zorundadır.

Satış süreleri

– Halka açık ortaklıkların halka arz edilmeksizin sermaye artırımıyla ihraç ettiği payların satışına, ihraç belgesinin ilanını takip eden 10 iş günü içinde başlanmalı ve satış azami 10 iş günü içinde tamamlanmalıdır.

– Pay dışındaki araçların halka arz edilmeksizin satışına, ihraç belgesinin ilanını takip eden iş gününde başlanabilir.

Tahsisli satışlar

– Payların ikincil piyasa işlemleri hariç, tahsisli satılan araçları aynı anda elinde bulunduran yatırımcı sayısının 150’yi geçmemesi esastır.

Yatırımcı sayısı kontrolünde şu esaslar uygulanır

• Kontrol ISIN kodu bazında günlük yapılır
• Müşterek hesap sahipleri ayrı ayrı sayılır
• Yalnızca gün sonu bakiyesi bulunan hesaplar dikkate alınır
• Nitelikli yatırımcılar 150 kişi hesabına dahil edilmez

– Sayı 150’yi aşarsa MKK derhal ihraççıya ve Kurula bildirim yapar.

– İhraççı, bildirimden itibaren 20 iş günü içinde izahname hazırlayıp onay için Kurula, borsada işlem için borsaya başvurur.

Nitelikli yatırımcılara satış

– Satış yalnızca nitelikli yatırımcılara çağrı yapılması ve/veya yatırımcıların önceden belirlenmesiyle yapılabilir.

– Nitelikli yatırımcılara satışta yatırımcı sayısı sınırlaması uygulanmaz.

– Nitelikli yatırımcı bilgisi, yatırımcının beyanıyla MKK üyesi yatırım kuruluşunca MKS’de kaydedilmek zorundadır.

– MKK’da kayıtlı kurumsal yatırımcılar beyan alınmadan resen nitelikli yatırımcı olarak kaydedilir.

– Nitelikli yatırımcı özelliğini kaybeden yatırımcı bunu MKK üyesi yatırım kuruluşuna bildirmek zorundadır.

Halka Arz Yoluyla Gerçekleştirilen Satış

– Halka arza en erken izahname ve fiyat tespit raporunun yayımlanmasını takip eden 3. gün başlanabilir.

– Belgeler farklı günlerde yayımlanmışsa süre daha geç yayımlanan belgenin ilan tarihinden başlar.

– Fiyat veya oran izahnamede yoksa ve fiyat tespit raporu zorunlu değilse, izahname önceden yayımlanmak şartıyla özel durum açıklamasını takip eden 3. gün halka arza başlanabilir.

– Halka arz ettiği araçları borsada işlem gören ihraççılarda bu süreler takip eden iş günü olarak uygulanır.

Halka arz yoluyla satış süreleri

– Fiyat veya oran kesinleşmemişse kesinleşen bilgi halka arzın bitimini takip eden 1 iş günü içinde kamuya açıklanır.

– Halka arz yoluyla satış süresi 2 iş gününden az, 20 iş gününden fazla olamaz.

– Yeterli talep oluşsa bile sürenin sonuna kadar talep toplamaya devam edilir.

Borsada satış yönteminde süreler şöyledir

• Talep toplanmaksızın satış 2 iş günü
• Talep toplanarak satış en az 2, en fazla 3 iş günü
• Araçların tamamı daha önce satılırsa satış sona erer

– Tasarruf sahiplerine satış duyurusu veya arz programı sirkülerine konu satışa ilanı takip eden 10 iş günü içinde başlanır.

– Sermaye artırımında yeni pay alma hakkı sonrası kalan payların satışına kullanım süresinin bitiminden itibaren 10 iş günü içinde başlanır.

Halka arzda satış yöntemleri

Halka arzda şu yöntemler kullanılabilir

• Talep toplama yoluyla satış
• Talep toplanmaksızın satış
• Borsada satış

– Payları borsada işlem gören ortaklıklarda Borsada Satış Yöntemi zorunludur.

– Payları borsada işlem görecek ortaklıklarda Talep Toplama veya Borsada Satış yöntemlerinden biri zorunludur.

– Ön talep toplanmışsa Sabit Fiyatla Talep Toplama uygulanır.

Talep toplama

– Dağıtım yalnızca talepte bulunanlar arasında yapılır.

– Talep toplanması, taleplerin karşılanacağı anlamına gelmez.

– İzahnamede aksi yoksa yatırımcı talep süresinde talebini değiştirebilir veya geri alabilir.

Talep toplama yöntemleri şunlardır

• Sabit fiyatla talep toplama
• Fiyat teklifi alarak talep toplama
• Fiyat aralığı ile talep toplama

Sabit fiyatla talep toplamada

• Paylarda sabit fiyat belirlenir
• Pay dışındaki araçlarda sabit iskonto, kupon faizi gibi kriterler belirlenir

Fiyat teklifi alarak talep toplamada

• Paylarda asgari satış fiyatı belirlenir ve üzerindeki teklifler alınır
• Pay dışındaki araçlarda uygun kriterlere dayalı teklifler alınır

Fiyat aralığı ile talep toplamada

• Paylarda taban ve tavan fiyat belirlenir
• Pay dışındaki araçlarda asgari ve azami kriterlerle fiyat aralığı belirlenir
• Aralık içinde farklı fiyat veya oran adımlarından talep alınabilir

– Tavan fiyat, taban fiyatın %20 fazlasını aşamaz.

Talep toplanmaksızın satış

– Payları borsada işlem görmeyen halka açık ortaklıklar ile nitelikleri belirlenmiş ortaklıklar dışındakilerin payları, doğrudan veya yetkili kuruluş aracılığıyla belirli fiyattan halka arz edilir.

– Yatırımcılar arasında eşitsizliğe yol açmayacak usul belirlenmesi zorunludur.

Borsada satış

– Sermaye piyasası araçları borsa düzenlemeleri çerçevesinde satılır ve esasları borsa belirler.

Niteliği belirlenmiş ortaklıkların payları

– Payları borsada işlem gören ortaklıkların belirli grup paylarında yeni pay alma hakkı sonrası kalan payların satışında borsada satış yöntemi zorunludur.

– Kalan paylar nominal değerin altında satılamaz.

– Birincil piyasa açılmamış veya işlem olmamışsa satış fiyatı, yeni pay alma hakkının son günündeki ikincil piyasa günlük ağırlıklı ortalama fiyatından düşük olamaz.

– Son gün işlem yoksa işlem gerçekleşen son iş günündeki günlük ağırlıklı ortalama fiyat esas alınır.

– Payları borsada işlem görmeyen halka açık ortaklıklarda defter değeri nominal değerin en az 2 katı, son yıllık hesap dönemi karlı ve aktif toplamı şartı sağlanmışsa talep toplama yöntemlerinden biri zorunludur.

– Yeni pay alma hakları sonrası kalan tutarın nakit sermaye artırımına oranı %10 ve altındaysa, başvuru üzerine Kurulun uygun görmesiyle bu yöntemler uygulanmayabilir.

– Borsa birden fazla yöntem belirlemişse satış ortaklığın seçtiği yöntemle yapılır.

Halka arzda işlem yasağı

Aşağıdaki kişiler söz konusu sermaye piyasası araçlarını doğrudan veya dolaylı satın alamaz

• İhraççı ve aracı kuruluşların Yönetim Kurulu başkan ve üyeleri
• Kanuni denetçiler ve murahhas müdürler
• Genel müdür ve genel müdür yardımcıları
• Görevleri nedeniyle bilgi sahibi olabilecek diğer personel
• Bunların eşleri ile birinci derece kan ve sıhri hısımları

Sermaye Piyasası Araçlarının Kaydileştirilmesi

– Sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın elektronik ortamda kayden ihracı esastır.

– Kaydi araçlar nama veya hamiline yazılı olmalarına bakılmaksızın isme açılmış hesaplarda izlenir.

– Kurul, araçların MKK yerine kripto varlık olarak ihracına ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarının elektronik ortamında izlenmesine ilişkin esasları belirleyebilir.

– Kripto varlık olarak ihraçta hakların izlenmesi, üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesi ve devrinde elektronik ortamdaki kayıtlar esas alınır.

– Kurul, aracın ve ihraççı veya MKK üyesinin niteliğine göre hak sahibi adına hesap açılmadan toplu hesap tutulmasına karar verebilir.

– Kaydi araçlara ilişkin haklar MKK tarafından izlenir, kayıtlar MKK elektronik ortamında MKK üyelerince tutulur.

– Kaydileştirilmesine karar verilen araçların teslimi zorunludur.

Teslim edilmeyen araçlara şu işlemler yapılamaz

• Borsada işlem
• Aracı kurumlarca alım satıma aracılık
• Katılma belgelerinde geri alım

– Kayden izlenmeye başlandığı tarihi izleyen 7. yılın sonuna kadar teslim edilmeyen araçlar YTM’ye intikal eder.

– Bu araçlar üzerindeki sınırlı ayni haklar kendiliğinden sona ermiş sayılır.

– Araçlar YTM hesabına geçmesinden itibaren 3 ay içinde satılır.

10. Odak – Kamunun Aydınlatılması

Finansal Raporlama ve Bağımsız Denetim

– Finansal tablo ve raporların Kurul düzenlemelerine uygunluğu, hazırlanması, sunulması, gerçeğe uygunluğu ve doğruluğundan ihraççı ile kusur ve durumun gereklerine göre Yönetim Kurulu üyeleri sorumludur.

– Yönetim Kurulu, finansal tablo ve raporların kabulü için ayrı bir karar almak zorundadır.

– Tabloları hazırlayan ortaklık yöneticileri ve sorumlu Yönetim Kurulu üyelerinin kamuya bildirimlerinde, tabloların gerçeğe uygunluğu ve doğruluğuna ilişkin beyanları zorunludur.

– İhraççılar, Kurulca listelenen bağımsız denetim kuruluşlarından bağımsız denetim raporu almak zorundadır.

11. Odak – İhraççılar ve Halka Açık Anonim Ortaklıklar

– Payları borsada işlem görenler ve kitle fonlamasıyla para toplayanlar hariç, pay sahibi sayısı 500’ü aşan anonim ortaklıkların payları halka arz edilmiş sayılır.

– Payları borsada işlem görmeyen anonim ortaklıklar, halka açık statüsü kazandıktan sonra en geç 2 yıl içinde borsaya başvurmak zorundadır. Başvurulmazsa Kurul, payların borsada işlem görmesine veya halka açık statüsünden çıkarılmasına karar verebilir.

– Pay sahibi sayısı en az 500 olan kooperatiflerin veya ortak kooperatiflerinin pay sahibi sayısı tek başına ya da toplam en az 500 olan kooperatif birlikleri veya merkez birliklerinin yönetim kontrolündeki, yıllık en az 50 milyon TL satış hasılatı bulunan anonim ortaklıkların payları da halka arz edilmiş sayılır.

Kurumsal Yönetim İlkeleri

– Kurul, payları borsada işlem gören halka açık ortaklıklara kurumsal yönetim ilkelerine kısmen veya tamamen uyma zorunluluğu getirebilir, kapsamı ve uyum süresini belirleyebilir.

Uyum sağlanmazsa Kurul şu yetkileri kullanabilir

• Uyumu sağlayacak kararlar almak
• Süre vermeden aykırı işlemlerin tespiti veya iptali için dava açmak
• Teminattan muaf ihtiyati tedbir istemek
• Davada uyumu sağlayacak karar verilmesini talep etmek

İlişkili taraf işlemlerinde şu esaslar uygulanır

• İşlem öncesinde Yönetim Kurulu kararı zorunludur
• Uygulama için bağımsız Yönetim Kurulu üyelerinin çoğunluğunun onayı gerekir
• Onay sağlanmazsa durum kamuya açıklanır ve işlem Genel Kurul onayına sunulur
• Genel Kurulda toplantı nisabı aranmaz, oy hakkı bulunanların basit çoğunluğuyla karar alınır

Halka Açık Anonim Ortaklıklara Tanınan Haklar

Halka açık anonim ortaklıklara tanınan haklar şunlardır

• Genel Kurul kararı olmadan sermaye artırımına imkan veren kayıtlı sermaye sistemi
• TTK sınırlarını aşan tahvil ihraç limiti
• Genel Kurulda birikimli oy
• Tabiiyet değişikliği dışındaki Genel Kurul kararlarında düşük toplantı nisapları
• Borsada işlem gören ortaklıklarda nama yazılı pay sahiplerine taahhütlü mektup zorunluluğundan muafiyet
• TTK’da %10 olan azınlık haklarının halka açık ortaklıklarda %5’e tanınması
• Kar payı avansı dağıtabilme

Halka Açık Anonim Ortaklıkların Yükümlülükleri

Halka açık anonim ortaklıkların yükümlülükleri şunlardır

• SPK tarafından belirlenen oranda kar payı dağıtımı
• Finansal tabloların bağımsız denetimi
• Özel durumların kamuya açıklanması
• Esas sözleşme değişikliklerinde SPK izni alınması

Kayıtlı Sermaye Sistemi

– Halka açık ortaklıklar ve paylarını halka arz etmek üzere Kurula başvuran ortaklıklar, Kurul izniyle kayıtlı sermaye sistemine geçebilir.

– Yönetim Kurulu, TTK’nın esas sermaye artırımı hükümlerine bağlı olmadan kayıtlı sermaye tavanına kadar sermaye artırabilir.

– Bu yetki Genel Kurulca en çok 5 yıl için verilir ve azami 5 yıllık dönemlerle uzatılabilir.

– Çıkarılan payların tamamı satılıp bedelleri ödenmeden veya satılamayan paylar iptal edilmeden yeni pay çıkarılamaz.

– İmtiyazlı pay varsa esas sözleşme değişikliklerine ilişkin Genel Kurul kararları, imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunca onaylanır.

Yönetim Kurulunun şu kararları alabilmesi için esas sözleşmeyle yetkilendirilmesi zorunludur

• İmtiyazlı pay çıkarılması
• Nominal değerin üzerinde veya altında pay çıkarılması
• Yeni pay alma haklarının sınırlandırılması
• İmtiyazlı pay sahiplerinin haklarının kısıtlanması

– Yönetim Kurulu kararlarına karşı, Yönetim Kurulu üyeleri veya hakları ihlal edilen pay sahipleri, ilan tarihinden itibaren 30 gün içinde ortaklık merkezinin bulunduğu yer ticaret mahkemesinde iptal davası açabilir.

– Sermaye artırımından sonra esas sözleşmenin sermaye maddesinin yeni şekli Yönetim Kurulunca tescil ve ilan ettirilir. Yönetim Kurulu kararları Kurulca belirlenen şekilde kamuya duyurulur.

– Pay ile değiştirilebilir tahvil veya paya dönüştürülebilir türev araç ihracında, dönüşüm sonucu verilecek paylarla çıkarılmış sermaye toplamı kayıtlı sermaye tavanını aşamaz.

Kar Payı Dağıtımı ve Bağışlar

– Halka açık ortaklıklarda kar dağıtımı, Genel Kurulca belirlenen kar dağıtım politikası ve mevzuata göre yapılır.

Kar dağıtım politikasında şu bilgiler bulunmalıdır

• Kar payı dağıtılıp dağıtılmayacağı ve varsa dağıtım oranı
• Ödeme şekli
• En geç dağıtım kararının alındığı Genel Kurulun yapıldığı hesap dönemi sonuna kadar başlanacak ödeme zamanı
• Kar payı avansı dağıtılıp dağıtılmayacağı ve esasları
• Politika değişikliğinde Yönetim Kurulu kararı ve gerekçesi

– Kar payı, dağıtım tarihindeki bütün paylara ihraç veya iktisap tarihinden bağımsız, payları oranında eşit dağıtılır.

– Genel Kurul, kar payını eşit veya farklı tutarlı taksitlerle dağıtabilir. Taksit sayısını Genel Kurul veya yetkilendirilmiş Yönetim Kurulu belirler.

– Ödeme zamanı Genel Kurulca belirlenmemişse Yönetim Kurulu belirler ve Genel Kurulu takip eden 15 gün içinde kamuya duyurur.

– Taksitler ödeme tarihindeki paylara eşit oranda, pay sahibi dışındakilere yapılacak ödemeler ise pay sahiplerine ödenen taksitlerle orantılı dağıtılır.

– Kanuni yedek akçeler ve pay sahiplerine ayrılan kar payı ayrılmadan başka yedek akçe ayrılamaz, kar ertesi yıla aktarılamaz veya diğer kişilere kar dağıtımına karar verilemez.

– Pay sahipleri için belirlenen kar payı nakden ödenmeden, diğer kişilere kardan pay dağıtılamaz.

– İmtiyazlı pay ve intifa senedi sahiplerine, Yönetim Kurulu üyelerine, çalışanlara ve pay sahibi olmayanlara kar dağıtımı için esas sözleşmede hüküm zorunludur.

– Esas sözleşmede oran belirtilmemişse, imtiyazdan kaynaklananlar hariç bu kişilere dağıtılacak tutar, pay sahiplerine dağıtılan kar payının 1/4’ünü aşamaz.

– Payları borsada işlem görmeyen ortaklıklarda kar payı, bağışlar eklenmiş net dağıtılabilir dönem karının en az %20’sidir ve tamamen nakden dağıtılması zorunludur.

– Bağış yapılması için esas sözleşmede hüküm bulunmalıdır. Bağış sınırı esas sözleşmede yoksa Genel Kurul belirler.

Kar Payı Avansı

– Payları borsada işlem gören ortaklıklar, ara dönem finansal tablo karları üzerinden nakden kar payı avansı dağıtabilir.

– Esas sözleşmede hüküm ve Genel Kurulun ilgili hesap dönemiyle sınırlı Yönetim Kuruluna yetki vermesi zorunludur.

– Yönetim Kurulunun dağıtım kararı, en geç ara dönem finansal tabloların kamuya açıklandığı tarihte duyurulur.

– Bir ara dönemin avansı taksitle dağıtılamaz.

– Avans, dağıtım tarihindeki bütün paylara payları oranında eşit dağıtılır. İmtiyaz dikkate alınmaz ve pay sahibi dışındakilere avans dağıtılamaz.

Avans sınırları şunlardır

• Ara dönem net karından yedek akçeler ve geçmiş yıl zararları düşüldükten sonra kalan tutarın en fazla yarısı
• Hesap dönemindeki toplam avans için önceki yıl net dönem karının yarısı ile ara dönem karı hariç dağıtılabilir diğer kaynakların düşük olanı
• Birden fazla avans ödenirse sonraki hesaplamalarda önceki avansların düşülmesi

– Tahsil edilmeyen kar payları ve kar payı avansları, dağıtım tarihinden itibaren 5 yılda zamanaşımına uğrar.

Örtülü Kazanç Aktarımı Yasağı

– Halka açık ortaklıklar, kolektif yatırım kuruluşları ile iştirak ve bağlı ortaklıklarının ilişkili gerçek veya tüzel kişilere örtülü kazanç aktarması yasaktır.

Örtülü kazanç aktarımı sayılan işlemler şunlardır

• Emsallere, piyasa teamüllerine ve dürüstlük ilkelerine aykırı fiyat, ücret veya şartlarla kar veya malvarlığını azaltmak ya da artışını engellemek
• Yapılması beklenen faaliyetleri yapmayarak ilişkili kişilerin kar veya malvarlığını artırmak

– İlişkili taraf işlemlerinin emsallere uygunluğu belgelenmeli, belgeler en az 8 yıl saklanmalıdır.

– Kurul aktarımı tespit ederse ilgili ortaklık veya kolektif yatırım kuruluşu, aktarılan tutarın kanuni faiziyle iadesini Kurulca belirlenen sürede talep eder. Kazanç aktarılan taraf iade etmek zorundadır.

Önemli Nitelikteki İşlemler

Yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyebilecek önemli nitelikteki işlemler şunlardır

• Birleşme ve bölünmeye taraf olunması
• Tür değiştirilmesi
• İmtiyaz tanınması
• Mevcut imtiyazların kapsam veya konusunun değiştirilmesi

Ayrılma Hakkı ve Pay Alım Teklifi

Ayrılma hakkı

– Önemli nitelikteki işleme ilişkin Genel Kurula katılıp olumsuz oy kullanan ve muhalefet şerhini tutanağa işleten pay sahipleri, paylarını ortaklığa satarak ayrılabilir.

– Ortaklık payları Kurulca belirlenen esaslara göre adil bedelle satın almak zorundadır.

Pay alım teklifi

– Yönetim kontrolünü sağlayan pay veya oy hakları edinildiğinde, edinimin kamuya açıklandığı tarihte pay sahibi olan diğer ortaklara pay alım teklifinde bulunmak zorunludur.

Yönetim kontrolü şu durumlarda elde edilir

• Oy haklarının %50’sinden fazlasına doğrudan, dolaylı veya birlikte hareket edenlerle sahip olunması
• Bu oran olmadan da Yönetim Kurulu üyelerinin salt çoğunluğunu seçme veya aday gösterme hakkı veren imtiyazlı paylara sahip olunması

Ortaklıktan çıkarma hakkı

– Pay alım teklifi veya başka yollarla, birlikte hareket edenler dahil oy hakları Kurulca belirlenen orana veya üzerine ulaşırsa azınlık pay sahiplerini ortaklıktan çıkarma hakkı doğar.

– Hak sahipleri, Kurulca belirlenen sürede azınlık paylarının iptalini ve karşılığında çıkarılacak yeni payların kendilerine satışını talep edebilir.

Genel Kurul Toplantıları

– Halka açık ortaklıkların Genel Kurul çağrısı, esas sözleşmeye uygun şekilde internet sitesi, KAP ve Kurulca belirlenen yerlerde ilan edilir.

– Çağrı, ilan ve toplantı günleri hariç, toplantıdan en az 3 hafta önce yapılmalıdır.

Esas sözleşmede daha ağır nisap yoksa şu kararlarda toplantı nisabı aranmaz, toplantıya katılan oy hakkına sahip payların 2/3’ünün olumlu oyu gerekir

• Yeni pay alma haklarının sınırlandırılması
• Kayıtlı sermaye sisteminde Yönetim Kuruluna yeni pay alma haklarını sınırlama yetkisi verilmesi
• Sermaye azaltımı
• Önemli nitelikteki işlemler

– Payları kayden izlenen halka açık ortaklıklarda Genel Kurula, Yönetim Kurulunun MKK kayıtlarına göre hazırladığı hazır bulunanlar listesinde yer alan pay sahipleri katılabilir.

– Oy hakkı vekil aracılığıyla kullanılabilir.

Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu ve Teminat Yöneticisi

– İhraççının tedavüldeki borçlanma araçlarının sahipleri Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulunu oluşturur.

– Yönetim Kurulu veya borçlanma aracı sahiplerince toplantıya çağrı ile karar alma usul ve şartları, izahname ve/veya ihraç belgesinde belirlenmek zorundadır.

– Kurulca belirlenecek sermaye piyasası araçları, yükümlülüklerin vadesinde yerine getirilmesi için Kurulun uygun gördüğü varlıklarla teminatlandırılabilir.

Teminatlandırma şu yollarla yapılabilir

• Varlıkların mülkiyetinin genel saklama yetkili yatırım kuruluşu niteliğindeki teminat yöneticisine devri
• Varlıklar üzerinde teminat yöneticisi lehine sınırlı ayni hak kurulması

12. Odak – Sermaye Piyasası Faaliyetleri

– Sermaye piyasası faaliyetleri, sermaye piyasası kurumlarının SPKn kapsamındaki faaliyetleri, yatırım hizmet ve faaliyetleri ile yan hizmetlerden oluşur.

Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri

Yatırım hizmetleri ve faaliyetleri şunlardır

• Emirlerin alınması ve iletilmesi
• Emirlerin müşteri adına ve hesabına veya kendi adına müşteri hesabına gerçekleştirilmesi
• Sermaye piyasası araçlarının kendi hesabından alım satımı
• Portföy yöneticiliği
• Yatırım danışmanlığı
• Halka arzda yüklenimli satışa aracılık
• Halka arzda yüklenimsiz satışa aracılık
• Çok taraflı alım satım sistemleri ve borsa dışı teşkilatlanmış pazarların işletilmesi
• Sermaye piyasası araçlarının müşteri namına saklanması ve yönetimi
• Kurulca belirlenen diğer hizmet ve faaliyetler

Yan Hizmetler

Yatırım kuruluşları ve portföy yönetim şirketlerinin sunabileceği yan hizmetler şunlardır

• Sermaye piyasalarına ilişkin danışmanlık
• Proje finansmanı dahil, Kurulca belirlenen faaliyetlerde, kambiyo düzenlemeleri saklı kalmak şartıyla kredi, ödünç ve döviz hizmetleri
• Yatırım araştırması, finansal analiz ve genel tavsiye
• Aracılık yüklenimiyle ilgili hizmetler
• Borçlanma veya başka yollarla finansman sağlanmasına aracılık
• Servet yönetimi ve finansal planlama
• Kurulca belirlenen diğer hizmetler

Faaliyet İzni Alma Zorunluluğu

– Yatırım hizmet ve faaliyetlerinin düzenli, ticari veya mesleki olarak yürütülmesi için Kurul izni zorunludur. Bu faaliyetler yalnızca yatırım kuruluşlarınca yapılabilir.

– Yan hizmetler, yatırım kuruluşları ve portföy yönetim şirketlerince ayrı yetki belgesi olmadan, Kurul esasları çerçevesinde sunulabilir.

– Kurul, sermaye piyasası aracı bazında bir veya birden fazla faaliyet izni verebilir. Yetkili faaliyetler yetki belgesinde gösterilir.

– Eksiksiz başvurular Kurulca azami 6 ay içinde karara bağlanır ve ilgililere bildirilir.

– İzni olmayan veya izni iptal edilenler, esas sözleşme, ticaret unvanı, ilan ve reklamlarda yetkili oldukları izlenimini veren ifadeler kullanamaz.

Kurul şu hallerde faaliyet iznini ve yetki belgesini iptal edebilir

• Faaliyetten açıkça vazgeçilmesi veya izin tarihinden itibaren 2 yıl hiçbir izinli faaliyetin yapılmaması
• İznin yanlış, yanıltıcı beyan veya hukuka aykırı yollarla alınması
• İzin şartlarının kaybedilip Kurulun tespitinden itibaren 3 ay içinde yeniden sağlanamaması

Halka Arza Aracılık

– Sermaye piyasası araçlarının halka arzla satışına aracılık, en iyi gayret aracılığı veya aracılık yüklenimi şeklinde yapılır.

– En iyi gayret aracılığı – Araçların izahnamede belirtilen sürede satışa sunulması, satılamayanların satışı yapana iadesi veya önceden almayı taahhüt eden üçüncü kişilere satılmasıdır.

– Aracılık yüklenimi – Aracı kuruluşun araçların tamamının veya belirli bir kısmının satılacağını ihraççıya taahhüt etmesidir.

Yüklenim türlerinde satın alma bedeli tamamen ve nakden ödenir

• Bakiyeyi yüklenim – Satış sonunda satılamayanların tamamını satın alma
• Tümünü yüklenim – Satış başlamadan tamamını satın alma
• Kısmen bakiyeyi yüklenim – Satış sonunda satılamayanların bir kısmını satın alma
• Kısmen tümünü yüklenim – Satış başlamadan belirli kısmını satın alma

– En iyi gayret aracılığı ve aracılık yüklenimi, Kurul izniyle aracı kurumlar ile kalkınma ve yatırım bankalarınca yapılabilir.

Alım Satıma Aracılık

Alım satıma aracılık 3 faaliyetten oluşur

• Emir iletimine aracılık – Müşteri emirlerinin yetkili başka yatırım kuruluşuna veya kaldıraçlı işlemler hariç yetkili yurt dışı kuruluşuna iletilmesi ve sonuçların müşteriye bildirilmesi
• İşlem aracılığı – Emirlerin müşteri adına ve hesabına veya kendi adına müşteri hesabına, borsa, diğer teşkilatlanmış pazar, yetkili kuruluş ya da kaldıraçlı işlemler hariç yetkili yurt dışı kuruluşlarda gerçekleştirilmesi
• Portföy aracılığı – İşlem aracılığına ek olarak yatırım kuruluşunun müşteri emirlerini karşı taraf olarak kendisinin gerçekleştirmesi

Türev Araçlara Aracılık ve Kaldıraçlı İşlemler

– Kaldıraçlı işlemler hariç türev araçlara aracılık, borsalarda, diğer teşkilatlanmış pazarlarda veya tezgahüstü piyasalarda yapılabilir.

Türev araç işlemi sayılmayanlar şunlardır

• Döviz, kıymetli maden, kıymetli taş, mal ve diğer varlıkların fiziki alım satımı
• Yatırım kuruluşu aracılığı olmadan kişiler arasında yapılan, ticari veya mesleki faaliyet sayılmayan türev işlemleri

– Kaldıraçlı işlem, teminat karşılığında döviz, kıymetli maden ve Kurulca belirlenen varlıkların elektronik platformda kaldıraçlı alım satımıdır.

Kaldıraçlı işlem sayılmayanlar şunlardır

• Kaldıraçlı işleme konu olabilecek varlıkların fiziki alım satımı
• Bankalar arası işlemler
• Bankaların aracı kurumlara likidite sağlamak için yaptığı işlemler

Yatırım Danışmanlığı

– Yetkili yatırım kuruluşunun, yatırımcı talebiyle veya talep olmaksızın, belirli kişi ya da benzer mali durum ve risk-getiri tercihindeki gruba yönlendirici yorum ve tavsiye sunmasıdır.

– Genel yatırım tavsiyeleri ve finansal bilgi sunulması, yatırım danışmanlığı kapsamında değildir.

Bireysel Portföy Yöneticiliği

– Kolektif yatırım kuruluşlarının portföyleri hariç, müşteri portföylerinin müşteri adına vekil sıfatıyla, doğrudan veya dolaylı menfaat amacıyla yönetilmesidir.

– Portföy, müşterinin mali durumu, risk-getiri tercihleri ve yatırım süresine uygun oluşturulur, yönetilir, izlenir ve müşteri bilgilendirilir.

Saklama Hizmeti

Saklama hizmeti şu işlemleri kapsar

• Araçların emanet, idare veya teminat amacıyla fiziki veya kaydi saklanması, müşteri hesabına hak sahibi bazında izlenmesi ve hesaplara erişim
• Anapara, faiz, temettü tahsil ve ödemeleri, yeni pay ve bedelsiz pay alma, oy hakları, teminat takibi ve işlemlerin müşteri hesaplarına yansıtılması

Saklama hizmeti 2 türdür

• Sınırlı saklama – Yetkili olunan işlem ve portföy aracılığı, bireysel portföy yöneticiliği ile yüklenim veya en iyi gayret aracılığı kapsamındaki araçlarla sınırlı saklama
• Genel saklama – Yetkili olunan yatırım hizmet ve faaliyetlerinden bağımsız saklama

Kitle Fonlama Platformları

– Kitle fonlama platformları, elektronik ortamda kitle fonlamasına aracılık eden kuruluşlardır.

– Kuruluş ve faaliyete başlama için Kurul izni zorunludur.

– Kurul, kuruluş, ortaklık, pay devri, çalışanlar, fon sağlayıcıların yatırabileceği ve proje/girişimlerin toplayabileceği azami tutarlar ile fon kullanımının kontrol ve denetimini düzenler.

Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıları

– Kripto varlık hizmet sağlayıcılarının kurulması ve faaliyete başlaması için Kurul izni zorunludur. Yalnızca Kurulca belirlenen faaliyetleri yürütebilirler.

– Kurul, kuruluş, faaliyet, ortaklık, yöneticiler, personel, sermaye, yeterlilik, bilgi sistemleri, altyapı ve faaliyetlerin durdurulması dahil esasları belirler.

– Pay devirlerinde Kurul izni ile sistem güvenliği önlemleri ve iç kontrol sistemleri zorunludur. Teknolojik altyapı TÜBİTAK kriterlerine uygun olmalıdır.

Kripto varlık hizmet sağlayıcılarının ortaklarında şu şartlar aranır

• Müflis veya konkordatolu olmamak, yeniden yapılandırma başvurusu tasdik edilmiş ya da iflasın ertelenmesi kararı verilmiş olmamak
• Tasfiyeye tabi bankerlerde ve iradi tasfiye hariç faaliyet izni iptal edilen belirtilmiş finansal kuruluşlarda doğrudan veya dolaylı %10 veya üzeri paya ya da kontrole sahip olmamak
• Taksirli suçlar hariç, affa uğrasa bile Kanunda sayılan suçlardan hükümlü olmamak
• Kasten işlenen suçtan 5 yıl veya daha fazla hapis cezası almamış olmak
• İşlem yasaklısı olmamak
• Gerekli mali güç, dürüstlük ve itibara sahip olmak
• Şeffaf ve açık ortaklık yapısına sahip olmak

Mahkumiyet engeli kapsamındaki suç ve kanunlar şunlardır

• Kanunlar – 765 sayılı TCK (1/3/1926) ve 5237 sayılı TCK (26/9/2004) kapsamındaki zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma ve dolanlı iflas
• İstimal ve istihlak kaçakçılığı hariç kaçakçılık, ihale ve edimin ifasına fesat karıştırma
• Bilişim suçları, banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması ve suçtan kaynaklanan malvarlığının aklanması
• Terörizmin finansmanı ve 7262 sayılı Kanun m.5 (27/12/2020) kapsamındaki suçlar
• Devletin güvenliği, egemenliği, anayasal düzen, milli savunma, devlet sırları, dış ilişkiler ve casusluk suçları
• Terörle Mücadele – 3713 sayılı Kanun (12/4/1991) kapsamındaki suçlar, vergi kaçakçılığı ve belirtilen suçlara iştirak

Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılarında Yönetici ve Ortaklık Şartları

– Yönetim Kurulu üyeleri ve temsile yetkililer, ortaklık şartlarını mali güç hariç taşımalıdır.

– Dağıtılabilir karın yarısından fazlasını alma veya Yönetim Kurulunun yarısından fazlasını seçme ya da aday gösterme hakkı bulunan gerçek kişiler ortaklık şartlarını taşımalıdır.

– Tüzel kişi kurucu ortaklarda doğrudan veya dolaylı %10 veya üzeri sermaye ya da oy hakkına sahip olanlar ile bu oranın altında olsa bile Yönetim Kurulunda temsil imtiyazı bulunanlar da şartları taşımalıdır.

– Şartlar kuruluş sonrası pay yapısı değişikliklerinde de aranır. Belirtilen ortaklar mali güç hariç şartlarını kaybederse paylarını 6 ay içinde uygun kişilere devretmelidir.

Kripto Varlıkların İhracı ve Düzenlenmesi

– Kripto varlıkların alım satımı, ilk satış veya dağıtımı, takası, transferi ve saklanmasının esaslarını Kurul belirler.

– Sermaye piyasası araçlarına özgü hak sağlayan kripto varlıklarda Kurul, düzenleme, karar, tedbir ve yaptırım uygulayabilir.

– Bu hakları sağlamayan, dağıtık defter veya benzer teknolojiyle oluşan ve değeri teknolojisinden ayrıştırılamayan kripto varlıkların sermaye piyasası aracı hükümlerine tabi olmadan platformlarda satış veya dağıtımına ilişkin esasları Kurul belirleyebilir.

– Kurul, teknik kriterlere ilişkin TÜBİTAK, bakanlıklar ve diğer kamu kurumlarından rapor isteyebilir.

– Bilgilendirme dokümanlarını imzalayan gerçek ve tüzel kişiler, belgelerdeki yanlış, yanıltıcı ve eksik bilgilerden doğan zararlardan müteselsilen sorumludur.

Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılarının Müşteri Sözleşmeleri

– Müşteri sözleşmeleri yazılı, mesafeli veya kimlik doğrulaması sağlayan ve Kurulca kabul edilen elektronik yöntemlerle kurulabilir.

– Sözleşme biçimi, içeriği, değiştirilmesi, ücretleri, feshi ve asgari şartlarını Kurul belirleyebilir.

– Hizmet sağlayıcının müşteriye karşı sorumluluğunu kaldıran veya sınırlandıran sözleşme şartları geçersizdir.

– Platformların müşteri şikayet ve itirazlarını çözecek dahili mekanizma kurması zorunludur.

– Müşteri kimliği, 11/10/2006 tarihli 5549 sayılı Kanun ve ilgili mevzuata göre tespit edilmek zorundadır.

Kripto Varlıkların Listelenmesi ve İşlem Esasları

– Platformlar, listeye alınacak ve işlemleri sonlandırılacak kripto varlıklar için yazılı listeleme prosedürü oluşturmak zorundadır.

– Listeleme esaslarını Kurul belirleyebilir. Teknolojik kriterlerde TÜBİTAK ve diğer kurumların görüşü alınabilir.

– Platformlarda fiyatlar serbestçe oluşur.

– Yurt dışında yaygın işlem gören ve fiyatı yurt dışında da oluşan kripto varlıklara ilişkin işlemler hariç, ekonomik ve makul gerekçeyle açıklanamayan, platformun güven ve istikrarını bozan eylemlere piyasa bozucu eylem hükümleri uygulanır.

– Platformlar emir ve işlem esasları, gözetim sistemi ve gerekli tedbirlerle piyasa bozucu işlemleri tespit edip önlemekle yükümlüdür.

– Gerekirse hesapları kısıtlar, durdurur veya kapatır ve tespitlerini raporlayarak Kurula bildirir.

Uyuşmazlıklar ve Yatırımcı Koruması

– Platform-müşteri uyuşmazlıklarında genel hükümler uygulanır.

– Kurulun faaliyet izni, işlemlerin kamu güvencesinde olduğu anlamına gelmez.

– Kripto varlıklar yatırımcı tazmin hükümlerine tabi değildir.

Kripto Varlık Transferleri ve Kayıtlar

– Müşteri cüzdan ve fon transferi hesap kayıtları güvenli, erişilebilir ve takip edilebilir tutulur. Kayıtların bütünlüğü, doğruluğu ve gizliliği sağlanır.

– Transferlerde Kurul ve MASAK düzenlemelerine uyulur.

– Gönderici ve alıcı bilgileri belirlenen sürelerde güvenli iletilir. Dağıtık defter, bağımsız mesajlaşma platformları veya uygulama arayüzleri kullanılabilir.

Kripto Varlıkların Saklanması

– Kendi cüzdanında tutulmayan kripto varlıklar, Kurul düzenlemelerine göre yetkilendirilmiş ve BDDK tarafından uygun görülen bankalarda veya Kurulca yetkilendirilmiş diğer kuruluşlarda saklanır.

– Müşteri nakitlerinin bankalarda tutulması zorunludur.

– Bankalarda saklanan kripto varlıklar ve müşteri nakitleri mevduat ve katılım fonu sigortasına tabi değildir.

Müşteri Varlıklarının Korunması

– Müşteri nakitleri ve kripto varlıkları, hizmet sağlayıcının malvarlığından ayrı izlenir.

– Müşteri varlıkları hizmet sağlayıcının borçları nedeniyle haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına alınamaz veya ihtiyati tedbire konu edilemez.

– Hizmet sağlayıcının malvarlığı da müşterilerin borçları nedeniyle, kamu alacakları dahil, aynı işlemlere konu edilemez.

Kripto Varlıklarda Danışmanlık ve Portföy Yönetimi

– Kripto varlıklara yönelik yatırım danışmanlığı ve portföy yöneticiliği esaslarını Kurul belirler.

13. Odak – Sermaye Piyasası Kurumları

SPKn kapsamında sermaye piyasası kurumları şunlardır

• Yatırım kuruluşları
• Kolektif yatırım kuruluşları
• Bağımsız denetim, değerleme ve derecelendirme kuruluşları
• Portföy yönetim şirketleri
• İpotek finansmanı kuruluşları
• Konut ve varlık finansmanı fonları
• Varlık kiralama şirketleri
• Merkezi takas ve merkezi saklama kuruluşları
• Veri depolama kuruluşları
• Kuruluş ve faaliyet esasları Kurulca belirlenen diğer kurumlar

Yatırım Kuruluşları

– Yatırım kuruluşları, aracı kurumlar, bankalar ve yatırım hizmetleri için kuruluş ve faaliyet esasları Kurulca belirlenen diğer kurumlardır.

Yatırım kuruluşlarının faaliyet şartları şunlardır

• Yatırım hizmetleri, yan hizmetler ve yükümlülüklere ilişkin esasları Kurul belirler
• Yöneticiler, mali güç şartı hariç gerekli nitelik, tecrübe ve eğitim şartlarını taşımalıdır
• Borsada işlem için ilgili borsadan yetki alınmalıdır
• Kurul, yatırımcıları korumak amacıyla sınıflandırabilir
• Risklere uygun, yatırımcı haklarını ve şikayet süreçlerini koruyan iç kontrol birimi ve sistemleri zorunludur

Yatırım kuruluşlarının kuruluş izni için gereken şartlar şunlardır

• Anonim ortaklık şeklinde kurulmak
• Payların tamamının nama yazılı ve nakit karşılığı çıkarılması
• Sermayenin Kurulca belirlenen tutardan az olmaması
• Esas sözleşmenin SPKn ve ilgili düzenlemelere uygunluğu
• Kurucuların gerekli şartları taşıması ve şeffaf, açık ortaklık yapısı

– Kurul yatırım kuruluşlarına teminat zorunluluğu getirebilir. Kuruluşlar kredili işlemler, ödünç ve açığa satış ile diğer hizmetler için, borsa, takas ve saklama kuruluşları da faaliyetleri kapsamında teminat isteyebilir.

– Yatırımcıların nakit ve sermaye piyasası araçları kuruluş malvarlığından ayrı izlenir ve yatırımcının açık yazılı izni olmadan tevdi amacı dışında menfaat için kullanılamaz.

– Yatırımcı varlıkları kuruluşun borçlarından, kuruluş varlıkları da yatırımcıların borçlarından dolayı kamu alacakları dahil haczedilemez. Yatırımcı varlıkları ayrıca yazılı ön izin olmadan rehnedilemez, iflas masasına alınamaz, ihtiyati tedbire konu edilemez.

Kolektif Yatırım Kuruluşları

Kolektif yatırım kuruluşları iki gruptur

• Yatırım ortaklıkları
• Yatırım fonları

Yatırım Ortaklıkları

– Sermaye piyasası araçları, gayrimenkul, girişim sermayesi ve Kurulca belirlenen varlık ve haklardan oluşan portföyleri işletmek için pay çıkaran sabit veya değişken sermayeli anonim ortaklıklardır.

– Esas sözleşme değişikliklerinde Kurulun uygun görüşü zorunludur.

Yatırım ortaklıklarının kuruluş ve faaliyet şartları şunlardır

• Kayıtlı sermayeli anonim ortaklık olarak kurulmak
• Başlangıç sermayesinin Kurulca belirlenen tutardan az olmaması
• Payların nakit karşılığı çıkarılıp kuruluşta tamamen ve nakden ödenmesi
• Unvanda “Yatırım Ortaklığı” ibaresinin bulunması
• Esas sözleşmenin SPKn ve düzenlemelere uygun olması
• Kurulca yetkilendirilmiş portföy saklama kuruluşunun belirlenmesi ve diğer Kurul şartlarının karşılanması

– Değişken sermayeli yatırım ortaklıklarına ilişkin hükümler saklıdır. Kuruluş şartları yatırım ortaklığına dönüşümde de aranır.

– Esas sözleşmede hüküm ve Kurul onayı varsa portföy yönetim şirketinden hizmet alınabilir.

– Gayrimenkul yatırım ortaklıklarının kuruluş ve sermaye artırımında, Kurulca uygun görülen varlıklar ayni sermaye olabilir. Bunlar karşılığında çıkarılan paylar Kurul esaslarıyla halka arz edilebilir.

Değişken Sermayeli Yatırım Ortaklıkları

Değişken sermayeli yatırım ortaklıklarının esasları şunlardır

• Sermaye her zaman net aktif değere eşittir. Net aktif değer = Toplam varlıklar – Toplam borçlar
• Paylar yatırımcı payları ve nama yazılı kurucu paylarından oluşur, itibari değerleri yoktur
• Kurucu payları sermaye taahhüdünü yerine getiren kuruculara tahsis edilir
• Kuruluştan sonra yeni kurucu payı için Kurul izni ve Genel Kurul kararı gerekir
• Kurucu paylarının devri ve itfası Kurul iznine tabidir
• Yatırımcı payları idari hak vermez

Yatırım ortaklıklarının yapamayacağı işler şunlardır

• Ödünç para vermek
• Mevduat toplamak
• Ticari, sınai veya zirai faaliyet yürütmek
• Aracılık faaliyeti yapmak

Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklıkları

– Girişim şirketi, Türkiye’de kurulmuş veya kurulacak, gelişme potansiyeli ve kaynak ihtiyacı olan ortaklıktır.

– GSYO, kayıtlı sermayeli, çıkarılmış sermayesini esas olarak girişim sermayesine yönelten, Kanunda risk sermayesi yatırım ortaklığı olarak anılan ortaklıktır.

– Lider sermayedar, halka arz sonrası pay edinimleri hariç, tek başına veya birlikte sermayenin asgari %25’ine sahip ve diğer şartları taşıyan ortaklardır.

Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları

– Gayrimenkul, proje, gayrimenkule dayalı haklar, sermaye piyasası araçları ve Kurulca belirlenen varlık ve haklardan oluşan portföyleri işletir.

– Belirli proje, gayrimenkul veya faaliyet alanına yönelik ortaklıklarda aktif toplamının en az %75’i bu kapsamdaki yatırımlardan oluşur. Bu sınırlama olmaksızın da kurulabilir.

Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıkları

Portföylerine alınabilecek varlık ve işlemler şunlardır

• Türkiye’de kurulu ihraççıların payları ve kamu/özel sektör borçlanma araçları, özelleştirme kapsamındakiler dahil
• 32 sayılı Karar kapsamında alınıp satılabilen yabancı paylar ve kamu/özel sektör borçlanma araçları
• Borsada işlem görmesi şartıyla altın, diğer kıymetli madenler ve bunlara dayalı araçlar
• Kira sertifikaları, repo, ters repo, türev araçlar, varantlar ve sertifikalar
• Takasbank para piyasası işlemleri ile borsa türev işlemlerinin nakit teminat ve primleri
• Kurulca uygun görülen diğer varlık ve araçlar

Yatırım Fonları

– Tasarruf sahiplerinden katılma payı karşılığında toplanan para ve varlıklarla, sahipleri hesabına inançlı mülkiyet esaslarıyla portföy işletmek amacıyla portföy yönetim şirketlerince içtüzükle kurulan, tüzel kişiliği olmayan malvarlığıdır.

– Fon portföyü ilgili Tebliğdeki varlık ve işlemlerden oluşur.

Portföy Yönetim Şirketleri

– Ana faaliyeti yatırım fonu kurmak ve yönetmek olan anonim ortaklıktır.

– Yatırım ortaklıkları, 4632 sayılı Kanun kapsamındaki emeklilik yatırım fonları ve yurt dışındaki muadil kolektif yatırım kuruluşlarının portföylerini yönetebilir.

– Yurt dışına pazarlanacak yabancı kolektif yatırım kuruluşları, yurt dışında yerleşik kişilere portföy ve yan hizmetler veya yalnızca girişim sermayesi ve gayrimenkul fonları için de kurulabilir.

– Kuruldan yetki belgesi alarak portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığı yapabilir. Tek belgede birden fazla faaliyet izni bulunabilir.

Portföy Saklama Hizmeti

– Kolektif yatırım kuruluşu varlıkları, kuruluş adına açılmış ayrı saklama hesabında tutulmak üzere portföy saklama kuruluşuna teslim edilir.

Portföy saklama hizmetinin denetim ve işlem kapsamı şunlardır

• Yatırım fonu katılma paylarının ihraç ve itfasının mevzuat ve içtüzüğe uygunluğu
• Değişken sermayeli yatırım ortaklığı paylarının ihraç ve itfasının mevzuat ve esas sözleşmeye uygunluğu
• Fon ve değişken sermayeli ortaklıkların birim pay değerlerinin doğru hesaplanması
• Mevzuata aykırı olmamak şartıyla ilgili yönetim ve ortaklık talimatlarının yerine getirilmesi
• Varlık bedellerinin uygun sürede aktarılması
• Gelirlerin ve varlık alım satımının mevzuata, portföy yapısının ilgili hükümlere uygunluğu

– Saklayıcı, yükümlülük ihlali nedeniyle portföy yönetim şirketine, fon katılma payı sahiplerine veya yatırım ortaklığına verdiği zararlardan sorumludur.

– Portföy saklama kuruluşu ile portföy yönetim şirketi aynı tüzel kişi olamaz.

Konut ve Varlık Finansmanı

Konut finansmanı kapsamındaki işlemler şunlardır

• Konut edinimi için tüketiciye kredi verilmesi
• Konutun tüketiciye finansal kiralama yoluyla kiralanması
• Sahip olunan konut teminat gösterilerek kredi kullandırılması
• Bu kredilerin yeniden finansmanı için kredi verilmesi

Konut finansmanı kuruluşları şunlardır

• Doğrudan konut kredisi veren veya konut için finansal kiralama yapan bankalar
• BDDK tarafından uygun görülen finansal kiralama ve finansman şirketleri

– Varlık finansmanı, konut finansmanı kapsamındakiler dahil Kurulca uygun görülen varlıklara dayalı sermaye piyasası aracı ihracıdır.

Konut ve Varlık Finansmanı Fonları

– Konut finansmanı fonu, ipoteğe dayalı menkul kıymetler karşılığında, varlık finansmanı fonu ise varlığa dayalı menkul kıymetler karşılığında toplanan paralarla kıymet sahipleri hesabına oluşturulan malvarlığıdır.

– Her iki fon inançlı mülkiyet esaslarıyla içtüzükle kurulur, tüzel kişiliği yoktur.

– İpotek finansmanı kuruluşları fon kurmadan ipoteğe veya varlığa dayalı sermaye piyasası araçları ihraç edebilir.

İpotek ve Varlık Teminatlı Menkul Kıymetler

– İhraççının genel yükümlülüğü niteliğinde, teminatlar karşılığında çıkarılan araçlardır. İhraççı teminat varlıklarını diğer varlıklarından ayrı izlemek zorundadır.

İpotek Finansmanı Kuruluşları

– Konut ve varlık finansmanında Kurulca belirlenen varlıkları devralmak, devretmek, yönetmek, teminat almak ve Kurulun uygun gördüğü faaliyetleri yapmak için kurulan anonim ortaklıklardır.

İpotek finansmanı kuruluşlarında aranan şartlar şunlardır

• Sermayenin nakden ve muvazaadan arı ödenmesi
• Sermayenin Kurulca belirlenen tutardan az olmaması
• Kurucular ve doğrudan/dolaylı %10 veya fazla sermaye ya da oy hakkı sahiplerinin 5411 sayılı Kanundaki banka kurucusu şartlarını taşıması

Kira Sertifikaları ve Varlık Kiralama Şirketleri

– Kira sertifikası, varlık veya hak finansmanı için varlık kiralama şirketince ihraç edilen, bu varlık ve hakların gelirinden sahiplerine payları oranında hak sağlayan, nitelikleri Kurulca belirlenen araçtır.

– Varlık kiralama şirketi, yalnızca kira sertifikası ihraç etmek için kurulan anonim ortaklıktır.

Gayrimenkul Sertifikası

– İnşa edilecek veya edilmekte olan gayrimenkul projesini finanse etmek için çıkarılan, bağımsız bölüm veya alan birimini temsil eden, nominal değeri eşit sermaye piyasası aracıdır.

Proje Finansmanı ve Proje Finansman Fonu

– Proje finansmanı, uzun vadeli, yoğun sermaye gerektiren altyapı, enerji, sanayi, teknoloji gibi yatırımların proje finansman fonuyla finanse edilmesidir.

– Proje finansman fonu, projeye dayalı menkul kıymetler karşılığında toplanan varlıklarla, kıymet sahipleri hesabına, proje varlık ve hak gelirlerine dayalı portföy işletmek için yatırım kuruluşlarınca, inançlı mülkiyet esaslarıyla, içtüzükle kurulan, tüzel kişiliği olmayan malvarlığıdır.

Projeye dayalı menkul kıymetler itfa edilene kadar, kurucu veya fon kullanıcısının yönetim ya da denetimi kamuya devredilse bile fon varlık ve haklarına şu işlemler uygulanamaz

• Teminat amacı dışında tasarruf
• Rehin ve teminat gösterme
• Kamu alacakları için dahi haciz
• İflas masasına dahil etme
• İhtiyati tedbir veya ihtiyati haciz

14. Odak – Borsalar ve Teşkilatlanmış Diğer Pazarlar

– Borsa, sermaye piyasası araçları, kambiyo, kıymetli madenler ve taşlar ile Kurulca uygun görülen diğer kıymetlerde güvenli, rekabetçi alım satımı, emirlerin buluşmasını ve fiyatların tespit ve ilanını sağlayan, yetkili anonim şirket yapısındaki düzenli pazar yeridir. Kendisi veya piyasa işleticisi tarafından işletilir.

– Borsaların ve piyasa işleticilerinin kuruluşuna Kurulun uygun görüşü üzerine Cumhurbaşkanı izin verir.

Borsaların ve Piyasa İşleticilerinin Kuruluş Şartları

Kuruluş izni için şu şartlar aranır

• Anonim şirket şeklinde kurulması
• Payların tamamının nama yazılı olması
• Payların nakit karşılığı çıkarılması
• Sermayenin Kurulca belirlenen tutardan az olmaması ve tamamının ödenmesi
• Esas sözleşmenin Kanuna ve ilgili düzenlemelere uygunluğu
• Ortaklık yapısının açık ve şeffaf olması

Kurucular ve doğrudan veya dolaylı önemli etkiye sahip ortaklar şu şartları taşımalıdır

• Müflis veya konkordatolu olmamak ve hakkında iflasın ertelenmesi kararı bulunmamak
• Faaliyet izni Kurulca iptal edilen kuruluşta iptal gerekçesinde sorumluluğu bulunmamak
• Kanunda belirtilen suçlardan kesinleşmiş mahkumiyeti bulunmamak
• Ödeme Güçlüğü İçinde Bulunan Bankerler hakkındaki kararnameye göre kendisi veya ortak olduğu kuruluş hakkında tasfiye kararı bulunmamak
• Kasten işlenen suçtan 5 yıl veya daha fazla hapis cezası almamış ve belirtilen suçlardan mahkum olmamış olmak
• Gerekli mali güç, dürüstlük ve itibara sahip olmak

Mahkumiyet engeli kapsamındaki suç grupları şunlardır

• Devletin güvenliği, anayasal düzeni ve işleyişine karşı suçlar
• Zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma ve hileli iflas
• İhaleye veya edimin ifasına fesat karıştırma
• Bilişim sistemlerini engelleme veya bozma, verileri yok etme veya değiştirme
• Banka veya kredi kartlarını kötüye kullanma ve suç gelirlerini aklama
• Kaçakçılık, vergi kaçakçılığı ve haksız mal edinme

– Kuruluş izninde yurt içi ve yurt dışı finansal piyasaların durumu ile sistemik risk dikkate alınır.

Borsa İstanbul

– 6362 sayılı Kanun 30 Aralık 2012 tarihinde yürürlüğe girmiş ve Borsa İstanbul AŞ aynı tarihte kurulmuştur.

– BİST esas sözleşmesi SPK tarafından hazırlanmış, ilgili Bakanın onayıyla 3 Nisan 2013 tarihinde doğrudan tescil ve ilan edilerek faaliyet izni alınmıştır.

– Borsa İstanbul, sermaye piyasasındaki borsaları tek çatıda toplar. Üyeleri, yetkili aracı kuruluşlardır.

Kotasyon, Gözetim ve Faaliyetlerin Durdurulması

– Sermaye piyasası araçları yalnızca kotasyon şartları sağlanırsa borsa kotuna alınır. Bir borsada kote edilen araç başka borsada da kote edilebilir.

– Borsalar, ihraççıların kamuyu aydınlatma yükümlülüklerine ilişkin esasları düzenler. Borsa ve piyasa işleticileri kotta kalma şartlarını düzenli gözden geçirir.

– Borsa işlemlerinden yatırım kuruluşlarının kendi aralarında veya müşterileriyle doğan uyuşmazlıkların çözüm esaslarını borsa yönetim kurulları belirler.

– Borsalar gözetim sistemi kurar, işlemlerin güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil, dürüst ve rekabetçi olmasını gözetir, hukuka aykırı işlemlere karşı önleyici tedbir alabilir.

– Kurul, kuruluş veya faaliyet şartlarının kaybı ya da yönetmeliğe aykırılıkta, fiilin önemine göre borsa faaliyetlerini kısmen veya tamamen, geçici veya sürekli durdurabilir.

Borsa İstanbul Piyasaları

BİST piyasaları şu 4 ana gruba ayrılır

• Pay Piyasası – Halka açık ortaklık payları
• Borçlanma Araçları Piyasası – Kesin alım satım, repo ve ters repo
• Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) – Pay, endeks, mal, döviz ve kıymetli madene dayalı vadeli ve opsiyon sözleşmeleri
• Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası – Kıymetli maden ve taş işlemleri

Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasasının alt piyasaları şunlardır

• Kıymetli Madenler
• Kıymetli Madenler Ödünç
• Elmas
• Kıymetli Taş

Teşkilatlanmış Diğer Pazar Yerleri

– Borsa dışındaki alternatif işlem sistemleri, çok taraflı işlem platformları ve diğer teşkilatlanmış piyasalar, sermaye piyasası aracı alıcı ve satıcılarını buluşturur veya alım satıma aracılık eder.

Kurul yönetmelikleriyle şu esasları belirler

• Kuruluş ve yetkilendirme
• Sermaye şartları
• İşlem görecek sermaye piyasası araçları
• Rekabet şartları
• Çalışma ilkeleri ve diğer usul ve esaslar

– Bu kuruluşların gözetim ve denetim mercii Kuruldur.

15. Odak – Sermaye Piyasası Kurulu

Kurulun Oluşumu

– SPK, kamu tüzel kişiliğine sahip, idari ve mali özerkliği bulunan kurumdur. Merkezi İstanbul‘dadır.

– Kurul, Kurul Karar Organı ve Başkanlık teşkilatından oluşur. Karar Organı 1 başkan, 1 ikinci başkan dahil 7 üyedir.

– Kurul kararları yerindelik denetimine tabi değildir. Hiçbir makam veya kişi kararları etkilemek için emir ve talimat veremez. Kurul görevlerini bağımsız yürütür.

– Başkanlık veya üyelik boşalırsa en geç 2 ay içinde atama yapılır.

Kurul Karar Organının Çalışma Esasları

Kurul Karar Organının temel görevleri şunlardır

• Düzenleme ve denetim konuları, yönetmelik ve tebliğ taslakları, başvurular, inceleme ve denetim raporlarını karara bağlamak
• Bütçe, kesin hesap ve yıllık faaliyet raporunu görüşüp karara bağlamak
• Başkanın önerisiyle Kurul başkan yardımcılarını ve daire başkanlarını atamak
• Yurt içi veya dışı temsilcilikler ve gayrimenkul alımı, satımı, yapımı veya kiralanması önerilerini karara bağlamak
• Üçüncü kişilerle alacak, hak ve borç işlemlerini, gerektiğinde sulh, ibra ve tahkimi karara bağlamak
• Uluslararası kuruluşlara üyelik, ödemeler ve uluslararası projelere katkıyı karara bağlamak

Kurul Karar Organının toplantı ve karar şartları şunlardır

• En az 2 haftada bir toplantı, gerektiğinde gündemli toplantı
• Toplantı için en az 5 üye
• Karar için en az 4 üyenin aynı yöndeki oyu

Kurul Başkanı ve Personeli

– Başkan, Kurulun en üst yöneticisidir, genel yönetim ve temsilden sorumludur.

Başkanın görev ve yetkileri şunlardır

• Karar Organının gündemini, toplantı gününü ve saatini belirlemek, toplantıları yönetmek
• Hizmet birimi önerilerini son şekliyle Karar Organına sunmak
• Kararların yayımlanmasını, uygulanmasını ve takibini sağlamak
• Yıllık bütçe, mali tablo, faaliyet ve performans raporlarını hazırlatıp Karar Organına sunmak
• Hizmet birimleri arasında eş güdüm ve verimliliği sağlamak, yetki sorunlarını çözmek, ek görev vermek
• Strateji, politika, mevzuat ve personel performansını değerlendirmek
• Diğer kuruluşlarla ilişkileri yürütmek
• Karar Organınca atananlar dışındaki Kurul personelini atamak
• Kurul adına basın açıklaması yapmak
• Kurul bütçesini uygulamak, gelirleri toplamak ve Karar Organının yetkisinde olmayan harcamaları yapmak
• Bilimsel araştırma için iç teşkilat kurmak ve işleyiş esaslarını belirlemek
• Kurulun yönetim ve işleyişine ilişkin diğer görevleri yürütmek
• Sektörel uzmanlık gerektiren yatırım sözleşmeleri için kamu kurumlarından uzman personel veya çalışma raporu istemek

– Kurulun sürekli görevlerini meslek personeli, Başkanlık danışmanları ve diğer kadro personeli yürütür.

Kurulun meslek personeli şu unvanlardan oluşur

• Kurul başkan yardımcısı
• Daire başkanı ve daire başkan yardımcısı
• Sermaye piyasası başuzmanı, uzmanı ve uzman yardımcısı
• Başuzman hukukçu, uzman hukukçu ve uzman hukukçu yardımcısı
• Bilişim başuzmanı, bilişim uzmanı ve uzman yardımcıları

Kurulun Görev ve Yetkileri

Sermaye Piyasası Kurulunun görev ve yetkileri şunlardır

• SPKn görevlerini yerine getirmek ve amaçlanan sonuçlar için gereken işlemleri yapmak
• Kamunun zamanında, yeterli ve doğru aydınlatılması için genel ve özel kararlar almak
• Kurum ve ortaklıkların bağımsız denetim, derecelendirme, değerleme ve bilgi sistemleri denetimi şartlarını belirlemek ve uygun kuruluşları listelemek
• Finansal istikrar ve mevzuat için yerli düzenleyici kuruluşlarla iş birliği ve bilgi alışverişi yapmak
• Yabancı denetleyici kurumlarla karşılıklılık ve mesleki sırların korunması çerçevesinde bilgi paylaşmak
• Yabancı kuruluşların Türkiye’deki merkez, şube ve ortaklıklarının denetimi, idari tedbirler ve masraf paylaşımına ilişkin mutabakatlar için iş birliği yapmak
• Yeni sermaye piyasası kurum ve araçlarının esaslarını düzenlemek ve denetlemek
• Sermaye piyasası yöneticileri, çalışanları ve halka açık ortaklıklarda görev alacakların eğitim, yeterlilik, ehliyet ve sertifikalandırma esaslarını belirlemek ve merkez veya şirket kurmak
• Yatırım tavsiyesi verenlerin uyacağı ilke ve esasları belirlemek
• KAP işleyişi ve Kurula yapılacak bildirim ve başvuruların esaslarını belirlemek
• Kurumların, halka açık şirketlerin, borsaların ve öz düzenleyici kuruluşların bilgi sistemleri ve denetimi esaslarını belirlemek
• Yerli ve yabancı uzmanlara bilimsel araştırma yaptırmak
• Uluslararası kuruluşların, mali ve mesleki teşekküllerin çalışmalarına ve ortak projelere katılmak
• Görev alanındaki uluslararası kuruluş ve teşekküllere üye olmak

Yönetim Kurulu Üyelerinin Resen Atanması

Kurul şu koşullarda halka açık ortaklığın Yönetim Kuruluna resen üye atar

• Görev süresi dolması veya boşalma nedeniyle Yönetim Kurulu toplantı yeter sayısının sağlanamaması
• Bu tarihten itibaren 30 gün içinde Genel Kurulun yeni üyeleri seçmek için toplanamaması veya yeterli sayıda üye seçememesi

– Kurul, toplantı yeter sayısını sağlayacak asgari sayıda bağımsız Yönetim Kurulu üyesini resen atar. Atananlar Genel Kurul yeni üyeleri seçinceye veya Kurul başka üyeleri atayıncaya kadar görev yapar.

– Atanan üyelerin Kurulun kurumsal yönetim ilkelerindeki bağımsızlık kriterlerini taşıması zorunludur.

– Görev süresi dolan Yönetim Kurulu üyeleri, Kurul yeni atamaları yapıncaya kadar görevlerini sürdürür.

– Kurul, resen atamadan sonra kalan boş üyelikler için ortaklardan boş üye sayısının 3 katı kadar bağımsız aday ister, pay oranlarını dikkate alarak aday taleplerini belirler ve atamaları yapar.

Genel Kurul Yetkisinin YTM Tarafından Kullanılması

– Olağan Genel Kurulunu kanuni süresinde üst üste 2 hesap dönemi yapmayan ve Yönetim Kurulu üyeleri kısmen veya tamamen Kurulca atanmış halka açık ortaklıklarda Genel Kurul yetkileri Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM) tarafından kullanılabilir.

16. Odak – Sermaye Piyasası Suçları ve Yaptırımları

İdari Para Cezaları

– İdari para cezalarını Kurul verir. Cezadan önce savunma alınır. Savunma isteminin tebliğinden itibaren 30 gün içinde cevap verilmezse savunmadan vazgeçilmiş sayılır.

– Aynı fiille birden fazla kabahat işlenirse tek idari para cezası verilir ve ceza 2 kat artırılır. Menfaat veya zarar varsa ceza bunun 3 katından az olamaz.

– Tahsil edilen cezanın %50’si genel bütçeye, %50’si YTM’ye aktarılır.

Bilgi Suistimali

– Kamuya açıklanmamış, fiyatı, değeri veya yatırımcı kararını etkileyebilecek bilgiyle emir verip değiştirme ya da iptal etme yoluyla kendine veya başkasına menfaat sağlanmasıdır.

Bilgi suistimali suçunu işleyebilecek kişiler şunlardır

• İhraççı, bağlı veya hakim ortaklık yöneticileri
• Pay sahipliği nedeniyle bilgiye erişenler
• İş, meslek veya görev nedeniyle bilgiye erişenler
• Bilgiyi suç işleyerek elde edenler
• Bilginin niteliğini bilen veya ispatlandığında bilmesi gerekenler

– Ceza 3-5 yıl hapis veya adli para cezasıdır. Adli para cezası verilirse elde edilen menfaatin 2 katından az olamaz.

Piyasa Dolandırıcılığı

Yanlış veya yanıltıcı fiyat, fiyat değişimi, arz ve talep izlenimi yaratmaya yönelik fiiller şunlardır

• Alım satım, emir verme, değiştirme, iptal etme veya hesap hareketleri gerçekleştirme
• Fiyat, değer veya yatırımcı kararlarını etkilemek için yanlış veya yanıltıcı bilgi, söylenti, haber, yorum veya rapor üretme ya da yayma

– Ceza 3-5 yıl hapis ve 5.000-10.000 gün adli para cezasıdır. İşlem bazlı dolandırıcılıkta adli para cezası elde edilen menfaatten az olamaz.

Bilgi suistimali veya piyasa dolandırıcılığı sayılmayan işlemler şunlardır

• TCMB, yetkili resmi kurumlar veya temsilcilerinin para, döviz kuru, kamu borç yönetimi ve finansal istikrar politikası işlemleri
• Kurul düzenlemelerine uygun geri alım, çalışanlara pay edindirme ve diğer çalışan pay tahsisi programları
• Kurul düzenlemelerine uygun, belirli süreli fiyat istikrarı ve piyasa yapıcılığı işlemleri

Usulsüz Halka Arz ve İzinsiz Faaliyet

Fiillere göre hapis ve adli para cezaları şunlardır

• Onaylı izahname yayımlamadan halka arz veya onaylı ihraç belgesi olmadan satış – 2-5 yıl hapis ve 5.000-10.000 gün adli para cezası
• İzinsiz sermaye piyasası faaliyeti – 2-5 yıl hapis ve 5.000-10.000 gün adli para cezası
• İzinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı – 3-5 yıl hapis ve 5.000-10.000 gün adli para cezası

– İzinsiz sermaye piyasası faaliyetiyle birlikte usulsüz halka arz yapılırsa yalnız izinsiz faaliyetten ceza verilir ve ceza yarı oranında artırılır.

Güveni Kötüye Kullanma ve Sahtecilik

Güveni kötüye kullanmanın nitelikli hali sayılan fiiller şunlardır

• Emanet, idare, teminat veya sermaye piyasası faaliyetleri için tevdi edilen nakit, araç ve kıymetlerin menfaat için satılması, kullanılması, rehnedilmesi, gizlenmesi veya inkarı
• İlişkili taraflarla emsallere aykırı işlemlerle halka açık ortaklığın karının veya malvarlığının azaltılması
• Halka açık ortaklık, kolektif yatırım kuruluşu, iştirak veya bağlı ortaklıkların ilişkili kişilere emsallere ve dürüstlük ilkelerine aykırı işlemlerle örtülü kazanç aktarması

– Yatırım kuruluşu, fon kurucusu ve teminat sorumlularının kayıtlarını bozan, yok eden, değiştiren veya erişilmez kılanlara 2-5 yıl hapis ve 5.000-10.000 gün adli para cezası verilir.

Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılarında Zimmet

Fiile göre uygulanacak cezalar şunlardır

• Görev nedeniyle korunan para, evrak, senet, mal veya kripto varlığı zimmete geçirme – 8-14 yıl hapis, 5.000 güne kadar adli para cezası
• Zimmeti gizlemek için hileli davranış – 14-20 yıl hapis, 20.000 güne kadar adli para cezası
• Faaliyet izni kaldırılan sağlayıcıda kontrol sahibi ortakların kaynakları menfaat için kullanıp kuruluşu veya müşterileri zarara uğratması – 12-22 yıl hapis, 20.000 güne kadar adli para cezası

– İlk fiilde ayrıca hizmet sağlayıcının zararı tazmin edilir. Son iki fiilde adli para cezası, sağlayıcı ve müşterilerinin zararının 3 katından az olamaz.

Diğer Suçlar ve Yargılama

– Kurulun veya yetkili görevlilerin istediği bilgi, belge ve elektronik kayıtları vermemek ya da istenen şekilde vermemek – 1-3 yıl hapis.

– Zorunlu defter ve kayıtları kasten usulsüz tutmak veya belgeleri kanuni süresince saklamamak – 6 ay-2 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası.

– Gerçeğe aykırı finansal tablo, hesap, muhasebe, denetim veya değerleme raporu düzenleyenler ile sorumlu Yönetim Kurulu üyeleri ve yöneticiler TCK’nın ilgili hükümlerine göre cezalandırılır.

– Kurulun inceleme ve denetiminde istenen bilgi ve belgeleri başkalarına açıklamak – 1-3 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası.

– SPKn kapsamındaki suçların yargılamasında, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca ihtisas mahkemesi olarak görevlendirilen asliye ceza mahkemeleri yetkilidir.

17. Odak – Takas ve Saklama Merkezleri

– Takas merkezi, borsa işlemlerindeki menkul kıymet teslimi ve bedel ödeme taahhütlerinin takasını yapar. Saklama merkezi, menkul kıymetleri ve belgelerini yıpranma, aşınma ve kaybolmaya karşı saklar.

İstanbul Takas ve Saklama Bankası ve Merkezi Takas Kuruluşları

– Merkezi Takas Kuruluşlarının kuruluşuna Kurulun teklifiyle ilgili Bakan, faaliyete geçmesine Kurul izin verir. İzin değerlendirmesinde piyasa koşulları, sistemik riskler ve hizmet verilecek borsalar dikkate alınır.

Merkezi Takas Kuruluşlarının kuruluş şartları şunlardır

• Anonim şirket olarak kurulmak
• Payların tamamının nama yazılı ve nakit karşılığı olması
• Sermayenin Kurulca belirlenen asgari tutarda ve tamamen ödenmiş olması
• Kurucu ve önemli etkiye sahip ortakların kanuni şartları taşıması
• Esas sözleşmenin mevzuata uygun, ortaklık yapısının açık ve şeffaf olması

Kurucular için ek şartlar şunlardır

• Müflis veya konkordatolu olmamak, mali güç, dürüstlük ve itibar şartlarını taşımak
• Kamu tüzel kişileri hariç ilgili tüzel kişi kurucular ve önemli etkiye sahip tüzel kişi ortakların son 3 yıllık bağımsız denetimli finansal tablolarını sunması
• Yabancı kurucu ve ortakların yetkili makam onaylı uygunluk belgeleri ve noter tasdikli çevirileri veya kabul edilen eşdeğer belgeleri sunması

Takasbankın Hizmet Verebileceği Piyasalar ve Üyelik

– Takas hizmeti verilecek piyasaları Takasbank Yönetim Kurulu, Kurul izniyle belirler. Borsa, pazar veya platform bazında belirleme yapılabilir, ilgili borsaların uygun görüşü alınır.

– TCMB tarafından oluşturulanlar hariç, diğer yurt içi, yurt dışı ve tezgahüstü piyasalarda Kurul izniyle takas, ödeme ve teminat işlemleri yapılabilir.

– TCMB, yatırım kuruluşları ve Takasbankın önerdiği Kurulca kabul edilen diğer kişiler üyelik şartlarını sağlayarak Takasbanka üye olabilir.

Takasbank üyeliğinin şartları şunlardır

• Takasbankın gerekiyorsa ilgili piyasada işlem yapma koşulunu sağlamak
• Mevzuata aykırılık nedeniyle işlem yapma yetkisi kaldırılmamış olmak
• Takasbankın sözleşme ve taahhütnamelerini imzalamak ve ibraz etmek
• Gerekli teknik altyapıyı ve işletim tedbirlerini sağlamak
• Piyasa veya araç özelindeki ek şartları karşılamak

18. Odak – Yatırımcıların Tazmini ve Yatırımcı Tazmin Merkezi

Yatırımcıların Tazmini

– Yatırım kuruluşu nakit ödeme veya araç teslim yükümlülüğünü yerine getiremez ya da kısa sürede getiremeyecekse Kurul tazmin kararı verir. Karar, tespitten itibaren 3 ay içinde alınır.

– Bankalar için karar öncesinde BDDK görüşü alınır. Bankacılık mevzuatına göre mevduat veya katılım fonu sayılan nakitler tazmin kapsamı dışındadır.

Yatırımcı Tazmin Merkezi

– YTM, yatırımcıların tazmini için kurulmuş kamu tüzel kişisidir. Kurul tarafından yönetilir ve temsil edilir. Yatırım kuruluşlarının YTM’ye katılımı zorunludur.

– YTM gerekli görürse Kurul, tazmin kararı verilen kuruluşun ödemelerini durdurup malvarlığı üzerinde yalnız YTM’nin tasarrufuna karar verebilir.

– Yatırım hizmetlerinden doğan emanet ve alacaklar, hesap sahibinin son talep, işlem veya yazılı talimatından itibaren 10 yıl talep edilmez ve tahsil edilmezse YTM’ye emaneten devredilir.

– Devredilen araçların bedelsiz pay ve kar payı hakları hariç pay sahipliği hakları, iade edilene kadar donar.

YTM malvarlığına ilişkin korumalar şunlardır

• Amaç dışında kullanılamaz
• Teminat gösterilemez veya rehnedilemez
• Kamu alacakları için dahi haczedilemez
• İflas masasına alınamaz
• İhtiyati tedbir uygulanamaz

– YTM’nin SPKn kapsamındaki işlemleri harçtan, düzenlediği kağıtlar damga vergisinden muaftır.

YTM’nin görev ve yetkileri şunlardır

• Kurulun tazmin ve tedrici tasfiye kararlarını yürütmek
• İntikal eden sermaye piyasası araçlarını hak sahiplerine iade etmek
• Özel Fonu ve malvarlığını idare ve temsil etmek
• Zamanaşımına uğrayan emanet ve alacakları devralmak, izlemek, hakları kullanmak ve iade etmek
• Gelirleri tahsil etmek, malvarlığını yönetmek ve uyuşmazlıkları adli, idari ve icra mercilerinde takip etmek
• İnsan kaynakları politikalarını belirlemek, ilgili uluslararası teşekküllere üye olmak ve diğer mevzuat görevlerini yürütmek

Tazminin Kapsamı ve Süreci

– Tazmin, yatırım hizmet ve yan hizmetlerine ilişkin yatırımcı adına saklanan veya yönetilen nakit ödeme ve sermaye piyasası aracı teslim yükümlülüklerinin yerine getirilmemesinden doğan talepleri kapsar.

Tazmin kapsamı dışındaki alacak ve zararlar şunlardır

• Yatırım danışmanlığı ve piyasa fiyat hareketlerinden doğan zararlar
• Suç gelirlerinin aklanmasından hükümlü yatırımcıların bu fiillerle ilgili alacakları
• Bu suçlarla ilgili hakkında suç duyurusu bulunanlara yapılacak ödemeler, soruşturma başlangıcından mahkeme kararının kesinleşmesine kadar durdurulur

Tazmin edilmeyecek kişiler ve kuruluşlar şunlardır

• Kuruluşun Yönetim Kurulu üyeleri, yöneticileri, şahsen sorumlu ortakları, %5 ve üzeri ortakları, denetim kurulu üyeleri ve aynı gruptakiler
• Bu kişilerin eşleri, ikinci dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile namlarına hareket edenler
• Tazmin kararı verilen kuruluşla aynı gruptaki diğer şirketler
• Bu gerçek veya tüzel kişilerin %25 ve üzeri ortak olduğu şirketler
• Kuruluşun mali sıkıntısında önemli sorumluluğu olan veya bundan menfaat sağlayanlar

– Azami tazmin 2025 için yatırımcı başına 1.645.665 TL olup her yıl yeniden değerleme katsayısıyla artırılır. Cumhurbaşkanı, Kurulun teklifiyle tutarı 5 katına kadar artırabilir.

– Tazmin sınırı aynı yatırımcının aynı kuruluştaki tüm taleplerine uygulanır.

– Yatırımcı tazmin başvurusunu YTM’ye yazılı yapar. Talep hakkı tazmin kararının ilanından itibaren 1 yılda zamanaşımına uğrar.

– YTM hak sahiplerini ve tutarları belirledikten sonra ödemeleri 3 ay içinde tamamlar. Zorunlu halde Kurul onayıyla en fazla 3 ay uzatılabilir.

– Tazmin, kuruluşun karşılayamadığı nakit ve araç iadesi borçlarından hesaplanır. Saklanan araçlar önce hak sahiplerine dağıtılır. Yerine getirilmemiş takas borçları ve hukuka uygun mahsup talepleri dikkate alınır.

– Tazmin edilen kuruluşun yeniden faaliyeti için YTM’nin anapara, kanuni faiz, ödeme ve gider alacaklarını karşılaması gerekir.

Tedrici Tasfiye

– Kurul, yatırımcıları tazmin kararı verilen kuruluşlar hakkında bankalar hariç, tazmin sürecini kapatma kararıyla birlikte tedrici tasfiyeye karar verebilir. İşlemleri YTM yürütür.

– Amaç, yatırımcıların tazmin edilmeyen bakiye alacakları ile YTM’nin halefiyetten doğan alacaklarını kuruluş malvarlığından ödemektir. 6102 sayılı TTK ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun tasfiye hükümleri uygulanmaz.

Tedrici tasfiyenin yönetim esasları şunlardır

• Kanuni organların yetkilerini tasfiye sonuçlanıncaya kadar YTM kullanır. Kapanış ilanıyla eski organlar ayrıca işlem olmadan göreve döner
• Kuruluşun ödemeleri durur, malvarlığında yalnız YTM tasarruf eder
• YTM aktif ve pasifleri belirler, tasfiye sonrası vadeli borç ve hakları muaccel sayabilir. Mevzuata uygun teminatlar aktif hesabında dikkate alınır
• Tazmin ve tasfiye arası temerrüt faizini Kurul belirler
• Tasfiye sırasında iflas kararı verilemez, yeni takip yapılamaz, öncekiler durur, takiple kesilen zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez
• YTM’nin halefiyetten doğan alacakları ve tasfiye giderleri YTM alacağı sayılır

Tasfiye aktiflerinden ödeme önceliği şöyledir

• 1. Müşteri alacakları
• 2. Müşteri alacakları karşılanamazsa garantiden ödeme
• 3. Müşteri alacaklarından kalanla kamu alacakları ve YTM’nin tazmin ile tasfiye gideri alacakları
• 4. Kalan bakiye ile diğer alacaklar

YTM’nin mal beyanı ve koruma tedbirleri şöyledir

• Yönetim ve denetim kontrolünü elinde tutan ortaklar, tüzel kişi ortaklarda %5 pay sahibi gerçek kişiler, eşleri ve velayet altındaki çocuklardan mal beyanı istenir
• Beyan, taşınmaz, iştirak, haczedilebilir taşınır, hak, alacak, menkul kıymet, gelir ve tasfiye kararından önceki 2 yılda edinilen veya devredilen ilgili varlıkları kapsar
• Mal beyanı en geç 7 gün içinde YTM’ye verilir
• YTM mahkemeden teminatsız ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz, yurt dışına çıkış yasağı ve koruma tedbirleri isteyebilir
• Tedbir veya haciz kararından itibaren 6 ay içinde dava veya takip olmazsa karar kendiliğinden kalkar

– Tasfiyeyi Kurul, YTM başvurusu üzerine kapatır. Aktifler yetmezse YTM, Kurulun uygun görüşüyle iflas isteyebilir.

– YTM’ye karşı görevleri nedeniyle tazminat ve alacak davası açılabilir. YTM’nin tasfiyeye ilişkin dava hakkı genel zamanaşımına tabidir. YTM aciz vesikası olmadan iptal davası açabilir ve her türlü teminattan muaf tedbir ile haciz isteyebilir.

19. Odak – Merkezi Saklama Kuruluşları ve Merkezi Kayıt Kuruluşu

– Merkezi saklama kuruluşları, sermaye piyasası araçlarını saklayan ve hakların kullanımını sağlayan özel hukuk tüzel kişisi anonim ortaklıklardır. Kuruluşlarına Kurulun uygun görüşüyle ilgili Bakan, faaliyete geçmelerine Kurul izin verir.

– MKK, sermaye piyasası araçlarını kaydileştirip merkezi saklayan, araç ve hakları elektronik ortamda üyeler ve hak sahipleri itibarıyla izleyen özel hukuk tüzel kişisi anonim şirkettir.

20. Odak – Sermaye Piyasalarında Tedbirler

Kanuna Aykırı İhraçlarda Tedbirler

– Kurul, Kanuna aykırı ihraç ve teşebbüste gerekli tedbirleri alabilir, satılanların karşılığı ve satılacak araçlar için ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz isteyebilir.

İhraççıların Hukuka Aykırı ve Malvarlığını Azaltıcı İşlemleri

Kurul, hukuka aykırı işlem veya sermaye ve malvarlığı kaybı tespit ederse şu tedbirleri uygulayabilir

• Aykırılıkların giderilmesini isteyip ilgili mercilere bildirmek
• Tespitten itibaren 3 ay, her halde işlemden itibaren 3 yıl içinde iptal davası açmak
• İşlemden itibaren 5 yıl içinde butlan veya yokluğun tespiti davası açmak
• Mahkemece aykırılık tespit edilirse veya talep üzerine mahkeme kararı verilirse sorumluların imza yetkilerini kaldırmak
• Suç duyurusu yapılırsa yargılama bitene kadar sorumluları görevden almak ve ilk Genel Kurula kadar Yönetim Kurulu üyeleri atamak

Mali Durumun Bozulmasında Tedbirler

Kurul, sermaye piyasası kurumlarında şu durumlarda tedbir uygulayabilir

• Sermaye yeterliliği şartlarının sağlanmaması
• Nakit ödeme veya finansal araç teslim borçlarının yerine getirilememesi ya da kısa sürede getirilemeyeceğinin anlaşılması
• Mali yapının ciddi zayıflaması veya taahhütlerin karşılanamaması

Kurulun uygulayabileceği tedbirler şunlardır

• Mali yapıyı güçlendirmek için en fazla 3 ay süre vermek veya süre vermeden faaliyetleri geçici durdurmak
• Faaliyet yetkilerini tamamen ya da kısmen kaldırmak
• Yatırımcıları tazmin kararı vermek
• Sorumluların lisanslarını geçici veya sürekli iptal etmek, imza yetkilerini sınırlamak ya da kaldırmak, Yönetim Kurulu üyelerini görevden alıp ilk Genel Kurula kadar yenilerini atamak
• Tedrici tasfiye kararı vermek, tasfiye bitiminde veya tasfiye olmadan doğrudan iflas istemek

Bilgi Suistimali ve Piyasa Dolandırıcılığında Tedbirler

Kurul, suç işlendiğine dair makul şüphede şu tedbirleri alabilir

• Borsada geçici veya sürekli işlem yasağı koymak
• Takas yöntemlerini değiştirmek
• Kredili alım, açığa satış, ödünç alma ve vermeyi sınırlandırmak
• Teminat yükümlülüğü getirmek veya değiştirmek
• Pazar, piyasa ve işlem esaslarını değiştirmek
• Piyasa veri dağıtımını sınırlandırmak
• İşlem veya pozisyon limiti ve diğer koruyucu tedbirleri uygulamak

İzinsiz Sermaye Piyasası Faaliyetlerinde Tedbirler

– Kurul, izinsiz faaliyetleri durdurabilir. Hukuki ve cezai sorumluluk saklı kalmak üzere işlem sonuçlarının iptali ve yatırımcı nakit veya araçlarının iadesi için tespitten itibaren 1 yıl, her halde fiilden itibaren 5 yıl içinde dava açabilir.

– İzinsiz faaliyet internette yürütülürse Kurul içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verir.

Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılarında Tedbirler

– Hukuka aykırı ve izinsiz faaliyetlerle bunlara ilişkin ilan, reklam ve ticari iletişimlerde Kanunun tedbir hükümleri uygulanır.

Yurt dışından izinsiz hizmet sağlayıcılığı sayılan faaliyetler şunlardır

• Yurt dışı platformun Türkiye’de yerleşik kişilere yönelik faaliyet göstermesi
• Kurulca yasaklanan kripto varlık faaliyetlerinin Türkiye’de yerleşik kişilere sunulması

Şu durumlardan biri bile faaliyetin Türkiye’ye yönelik sayılması için yeterlidir

• Türkiye’de iş yeri açılması
• Türkçe internet sitesi oluşturulması
• Türkiye’deki kişi veya kuruluşlarla doğrudan ya da dolaylı tanıtım ve pazarlama yapılması

Kripto varlık hizmet sağlayıcısının mali yapısı bozulursa Kurulun tedbirleri şunlardır

• Mali yapıyı güçlendirmek için 3 ayı geçmeyen süre vermek
• Süre vermeden faaliyetleri geçici durdurmak
• Faaliyet yetkilerini kaldırmak
• Sorumlu yönetici ve çalışanların imza yetkilerini sınırlamak veya kaldırmak

Kurul şu internet yayınlarında içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verir

• Kurul esas ve yasaklarına aykırı ilan, reklam veya duyuru
• Kurul esaslarına aykırı kripto varlık yatırım danışmanlığı ya da portföy yönetimi
• İzinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığının internet üzerinden yapıldığının tespiti

Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılarının Denetimi ve Sorumluluğu

– Mali denetim ve bilgi sistemleri bağımsız denetimi, Kurulca listelenen bağımsız denetim kuruluşlarınca yapılır.

– Hizmet sağlayıcılar, hukuka aykırı faaliyetler, nakit ödeme veya kripto varlık teslim borçlarının ihlali ile bilişim sistemi, siber saldırı, bilgi güvenliği ve personel kaynaklı kripto varlık kayıplarından sorumludur.

21. Odak – Türkiye Sermaye Piyasaları Birliğinin Görev ve Yetkileri

Birliğin Amacı ve Organları

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliğinin amaçları şunlardır

• Sermaye piyasası ve aracılık faaliyetlerini geliştirmek
• Üyeler arasında dayanışma, özen ve disiplin sağlamak, iktisadi menfaatlerini korumak
• Haksız rekabeti önlemek ve üyeleri mesleki konularda bilgilendirmek

Birliğin zorunlu organları şunlardır

• Genel Kurul
• Yönetim Kurulu
• Denetleme Kurulu

Birliğin Görev ve Yetkileri

Birliğin görev ve yetkileri şunlardır

• Sermaye piyasası araştırmaları yapmak ve mesleki eğitim düzenlemek
• Meslek kurallarını ve haksız rekabeti önleyici tedbirleri oluşturup SPK’ya bildirmek
• Disiplin cezalarında ilgili kuruluşlarla iş birliği yapmak
• Mevzuat ve mesleki gelişmeleri izleyip üyeleri bilgilendirmek, dayanışmayı artırmak
• Üyeler arası veya üyelerle müşterileri arasındaki borsa işlemleri dışındaki uyuşmazlıklara çözüm desteği sağlamak
• Müşteri komisyon, ücret ve masraflarının oran ve sınırlarına ilişkin önerileri SPK’ya bildirmek
• Üye şikayetlerini değerlendirip sonuçlarını SPK’ya bildirmek
• Mevzuat veya SPK’nın verdiği alanlarda düzenleme, uygulama ve denetim yapmak
• Yabancı ülkelerdeki eşdeğer meslek kuruluşlarıyla iş birliği yapmak

22. Odak – Birliğin Yapamayacağı İşler

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliğinin yapamayacağı işler şunlardır

• Kuruluş amacı, Kanun ve Statü dışı faaliyet yürütmek veya görev dışı toplantı düzenlemek
• Siyasetle uğraşmak
• Siyasi partiler, sendikalar ve derneklerle ortak hareket etmek veya siyasi iş birliği yapmak
• Siyasi partilere maddi yardım yapmak
• Milletvekili ve mahalli idare seçimlerinde belirli adayları desteklemek

23. Odak – Birlik Üyelerinin Uymaları Gereken Meslek Kuralları

Genel İlkeler

– Üyeler, mesleğin saygınlığını ve piyasa bütünlüğünü koruyarak saygılı, özenli, adil, dürüst ve mevzuata uygun davranmak zorundadır.

– Dürüst ve adil davranma gereği müşteri menfaatleri gözetilir, işlemler doğru beyanla, zamanında ve eksiksiz yapılır, piyasa güveni zedelenmez.

– Bağımsızlık ve tarafsızlık korunur, bunları zedeleyen teklif ve talepler yasaktır. Aynı koşullardaki müşterilere eşit davranılır.

– Mesleki özen gereği dikkatli ve basiretli çalışılır, teknik bilgi ve mesleki gelişmeler izlenir.

– Saydamlık kapsamında ilgili taraflar ve kamu kurumları tam, doğru, hızlı ve eşit bilgilendirilir.

– Maddi, teknolojik ve beşeri kaynaklar işletme sürekliliği ve müşteri hakları için etkin ve verimli kullanılır.

– Haksız rekabetten kaçınılır, toplumsal yarar ve çevre gözetilir, sosyal ve kültürel faaliyetlere destek için özen gösterilir.

– Suç gelirlerinin aklanması ve yolsuzlukla mücadele için şüpheli işlem önlemleri, yetkili kurumlarla iş birliği, iç kontrol ve çalışan eğitimleri sağlanır.

Müşteriyi Tanıma ve Talimatlara Uyma

– Müşteriyle ilişki kurulmadan kimlik bilgileri alınır ve yazılı sözleşme yapılır. Mali durum, yatırım amacı ve süresi ile risk-getiri tercihleri öğrenilir, standart testler yapılır ve bilgiler güncellenir.

– Ürün veya hizmet müşteriye uygun değilse müşteri uyarılır.

– Müşteri talimatları çerçeve sözleşme içinde, açık ve anlaşılır biçimde uygulanır. Portföy durumu, kişisel ihtiyaçlar, finansal bilgiler ve test sonuçları dikkate alınarak müşteri çıkarları korunur.

Bilgi Verme ve Müşteri Menfaatleri

– Müşteri, işlem ve hizmetlerden doğan ücret, komisyon, masraf, karşılıklı yükümlülük ve yaptırımlar hakkında doğru, eksiksiz ve zamanında bilgilendirilir.

Hizmet başlamadan önce müşteriye şu bilgiler açıklanır

• Hizmetlerin kapsamı, verilecek bilgi ve tavsiyeler
• Yatırım araçları ve muhtemel riskler
• Müşteri adına saklama ve yatırımcı koruma esasları
• İlgili diğer düzenlemeler

Müşteriyi bilgilendirmede şu kurallara uyulur

• Bilgileri güvenilir belge, rapor ve analizlere dayandırmak, kesin bilgiyle yorumu ayırmak ve kaynak göstermek
• Üye, ürün, hizmet veya sektör hakkında abartılı, yanıltıcı ya da yanlış anlaşılabilir bilgi vermemek
• Önceden belirlenmiş getiri garantisi içeren sözlü veya yazılı ifadeler kullanmamak

– Sözleşmeler müşteri haklarına veya iyi niyete aykırı olamaz. Müşterinin bilgisizliği ve tecrübesizliği istismar edilemez.

– Tarifeye bağlı ücret, komisyon ve masraf sınırları aşılamaz. Yeni teknoloji ve hizmetlerden doğabilecek mağduriyetlere karşı teknik ve hukuki önlemler alınır.

Çıkar Çatışmaları ve Sır Saklama

– Çıkar çatışması önlenmeye çalışılır. Önlenemiyorsa müşteri menfaati önceliklidir, müşteri bilgilendirilir. Müşteriler arasındaki çatışmalarda adil ve tarafsız davranılır.

– Müşteri kimlik ve işlem bilgileri, kanunen yetkili merciler dışında açıklanamaz ve üyenin ya da başkasının menfaatine kullanılamaz.

İlan, Reklam ve Promosyonlar

– Reklam ve promosyonlar dürüst, gerçekçi, mevzuata ve genel ahlaka uygun olmalıdır.

Reklam ve promosyonlarda yasaklar ve zorunluluklar şunlardır

• Müşteriyi aldatmak, yanıltmak, küçültmek veya bilgi ve deneyim eksikliğini istismar etmek
• En iyi, en güvenilir, en düşük, en çok kazandıran gibi subjektif iddialarla haksız rekabet yaratmak
• Mutlak getiri veya zarara karşı garanti vermek
• Diğer üyeleri, ürün ve hizmetlerini kötülemek veya daha güvenilir olunduğu izlenimi oluşturmak
• Ödül duyurusunda ödülün kaynağını açıklamak, ekonomik ve piyasa istatistiklerinde yetkili kaynak göstermek
• Gerçek dışı, yanıltıcı, ulaşılamaz hedefli veya yatırımcı hakkını ihlal eden promosyon düzenlemek
• Aktif pazarlamayla müşteri kazandıran kişiye, o müşteriden elde edilen gelir üzerinden pay veren promosyon yapmak
• Komisyon iadesinde ödenen komisyondan fazlasını iade etmek
• Promosyon süresince müşterinin komisyon oranını aleyhine değiştirmek veya promosyon maliyetini müşteri hesabına yansıtmak

Müşteri Şikayetleri

– Müşteri soruları cevaplanır, şikayetlerin nedenleri araştırılır, haklı şikayetler ve hatalı uygulamalar düzeltilir. Tekrarını önlemek için çalışanlar bilgilendirilir.

Diğer Üyelerle İlişkiler ve Haksız Rekabet

– Üyeler piyasa gelişimi ve finansal suçların önlenmesi için dayanışır. Yasal sır olmayan bilgiler Birliğin bilgi bankasına açık ve süresinde verilir.

Üyeler arasında haksız rekabet oluşturan yasak fiiller şunlardır

• Diğer üyenin ticari itibarını zedelemek veya hizmetleri, mali gücü ve yöneticileri hakkında yanlış, yanıltıcı ya da kötüleyici beyanlar vermek
• Kendisi veya yöneticileri hakkında yanıltıcı açıklama yapmak
• Kamuya açıklanmamış bilgilerle işlem yapmak, başkalarını yönlendirmek veya piyasa dolandırıcılığı ve bozucu eylemlere katılmak
• Tarife veya sözleşme dışı ücret, komisyon ve masraf almak veya aynı sonucu dolaylı işlemlerle sağlamak
• Diğer üyelerin faaliyetlerini aksatacak biçimde ekip halinde personel transferi yapmak

– Yeni işe başlayan personelin eski üyesinin müşterilerine hizmet sunmasını önlemek amacıyla en az 1 ay engelleyici önlemler alınır.

Çalışanların Yeterliliği ve Mesleki İlişkileri

– Çalışanların mesleki bilgi, sorumluluk ve etik yeterliliği sağlanır. Gereken lisans, eğitim ve deneyim şartları aranır.

– Çalışanların mesleki özeni için iç kontrol sistemleri kurulur, yeni çalışanların siciline ilişkin yetkili kuruluştan bilgi alınır. Mali imkanlar dahilinde eğitim ve kariyer fırsatı sunulur. Yükselmelerde bilgi, yetenek, başarı ve meslek kurallarına bağlılık gözetilir.

Çalışanlar müşterilerle ilişkilerinde üyenin bilgisi dahilinde şu kurallara uyar

• Birinci derece akrabalar hariç müşterilerle borç-alacak, kefalet veya müşterek hesap gibi etik dışı ilişkilere girmemek
• Müşterilerden teamüllerin üstünde değerli hediye almamak
• İş konumu veya müşteri imkanlarından kişisel çıkar sağlamamak
• Portföy yönetimi faaliyeti dışında müşteriden vekaletname alarak pay emri vermemek, belgeleri imzalamamak, nakit veya kıymet yatırıp çekmemek ve virman yapmamak

– Üyeler çalışanların kuruma borçlanması ve kendi hesabına sermaye piyasası işlemlerinde imtiyaz tanımayan kurallar ve bildirim esasları belirler.

– Başka üyenin çalışanına hesap açan üye, durumu öğrenmesinden veya kendisine bildirilmesinden itibaren en fazla 1 hafta içinde, hesabın açıldığı zamanı belirterek diğer üyeye yazılı bildirim yapar.

24. Odak – Birliğin Disiplin Yönetmeliği

Birlik üyelerine verilebilecek disiplin cezaları şunlardır

• Uyarı
• Kınama
• Birlik üyeliğinden geçici çıkarma
• Birlik üyeliğinden sürekli çıkarma

Uyarı

– Uyarı, üyeye mesleki yükümlülük ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazılı bildirilmesidir.

Uyarı gerektiren fiiller şunlardır

• Birlik düzenlemelerine, üyelik görevlerine veya müşteri talimatlarına karşı kayıtsızlık, dikkatsizlik ve ihmal
• Birliğin itibarını zedeleyen sözler ve meslek onuruna aykırı ihmalkar davranışlar

Kınama

– Kınama, üyeye mesleki davranışlarında kusurlu olduğunun yazılı bildirilmesidir.

Kınama gerektiren fiiller şunlardır

• Birlik düzenlemeleri, üyelik görevleri veya müşteri talimatlarını kusurlu ya da kasıtlı ihlal etmek
• Birliğin veya mesleğin itibarını zedeleyen yayın, açıklama, işlem veya eylemler
• Çıkar çatışmalarında adil ve tarafsız davranmamak
• Yetersiz iç denetim nedeniyle çalışan suistimali veya yolsuzluğuna sebebiyet vermek
• Diğer üyeler hakkında asılsız ihbar veya şikayet yapmak, Birlik organlarını aksatmak
• Müşterilere veya Birlik personeline uygunsuz davranmak, incelemeyi engellemek veya istenen belgeleri vermemek
• Meslek onuru ve düzenine aykırı diğer kusurlu davranışlar

Birlik Üyeliğinden Geçici Çıkarma

– Üyenin en fazla 6 ay Birlik üyeliğinden çıkarılması ve üyelik haklarından mahrum bırakılmasıdır.

– SPKn m.106, 107 ve 109 kapsamındaki bilgi suistimali, piyasa dolandırıcılığı, usulsüz halka arz ve izinsiz sermaye piyasası faaliyeti suçlarının işlenmesi veya bunlara kasıtlı ortam hazırlanması geçici çıkarma nedenidir.

– Suçun ve üyeyle doğrudan bağlantısının ilk derece mahkemesi kararıyla sabit olması gerekir.

Birlik Üyeliğinden Sürekli Çıkarma

– Sürekli çıkarma, Birlik üyeliği sıfatının sona erdirilmesidir.

– Kanundaki güveni kötüye kullanma ve sahtecilik suçları, suçun ve üyeyle doğrudan bağlantısının ilk derece mahkemesi kararıyla sabit olması şartıyla sürekli çıkarma nedenidir.

– Bir kez geçici çıkarma cezası alan üye, sicilden silinme için belirlenen süre içinde aynı cezayı gerektiren yeni fiil işlerse sürekli çıkarılır.

25. Odak – Sermaye Piyasası Çalışanları Etik İlkeleri ve Davranış Kuralları

Etik İlkeler

– Sermaye piyasası çalışanları kamuoyu, müşteri, işveren, çalışma arkadaşları ve diğer piyasa katılımcılarıyla ilişkilerinde bağımsız, dürüst, adil, yetkin, özenli, güncel bilgiye dayalı ve saygılı davranmalıdır.

– Müşteri ve sermaye piyasasının menfaati kişisel çıkarların üstünde tutulur. Hizmetler tam, doğru ve zamanında yürütülür, aynı koşullardaki müşterilere eşit davranılır.

– Çalışmalar basiret ve özenle yürütülür, bilgi ve beceriler güncellenir, kurum ve müşteri sırları kişisel veya üçüncü kişi menfaatine kullanılamaz.

– Kararlarda mevzuat ve kurumsal değerler gözetilir, bağımsız kanaat oluşturulur ve başkaları etik davranışa teşvik edilir.

Mesleki Uzmanlık ve Piyasa Dürüstlüğü

– Mevzuat ve kurum içi düzenlemeler öğrenilip takip edilir. Kasten ihlal edilmez, olası ihlallerde faaliyete katılmaktan kaçınılır ve yetkililer bilgilendirilir.

– Bağımsızlık ve tarafsızlık korunur. Faaliyetlerde gerçeğe aykırı beyan, hile, aldatma veya mesleki itibarı zedeleyen davranışlarda bulunulmaz.

– İçsel bilgilerle bilgi suistimali, piyasa dolandırıcılığı ve ekonomik gerekçesi olmayan piyasa bozucu eylemler yapılamaz, bunlara yardım edilemez ve önleyici tedbir alınır.

Müşterilere Karşı Görevler

– Müşterilere sadakat, sağduyu, özen ve adaletle davranılır.

– Yatırım deneyimi, risk-getiri hedefleri ve finansal kısıtlar standart testlerle öğrenilip güncellenir. Tavsiyeler portföy, ihtiyaç ve test sonuçlarına göre sunulur, müşterinin tereddütleri dikkate alınır.

– Önceden belirlenmiş işlem ve yatırım tavsiyesi kısıtları aşılamaz.

– Performans bilgileri tam, doğru, kesin, anlaşılır ve gösterge verilerle karşılaştırmalı sunulur.

Müşteri bilgilerinin gizliliği ancak şu hallerde kaldırılabilir

• Bilginin yasa dışı eylemlerle ilgili olması
• Mevzuatın açıklamayı zorunlu kılması
• Müşterinin açıklamaya izin vermesi

– Müşteri bilgileri kişisel veya üçüncü kişi menfaatine kullanılamaz.

İşverene Karşı Görevler

– Görevler bizzat ve özenle yapılır, işverenin menfaatleri korunur ve hukuka uygun kurum içi düzenlemelere uyulur.

– İşverenin yazılı izni olmadan, işle ilgili hizmetler nedeniyle üçüncü kişilerden hediye, ücret veya menfaat kabul edilemez.

– Yöneticiler, sorumluluklarındaki kişilerin mevzuat ve meslek kurallarını ihlalini önlemek ve saptamak için makul çaba gösterir.

Faaliyetlerin Sunumu, İletişim ve Kayıtlar

– Analizler, tavsiyeler ve işlemler araştırma, inceleme ve makul gerekçelerle desteklenerek özenli, tutarlı ve kapsamlı yürütülür.

– Müşteriye hizmetin temel süreçleri, önemli değişiklikler, riskler ve kısıtlar açıklanır. Gerçek verilerle teorik çalışmalar ayrılır, diğer kuruluşlar hakkında yanıltıcı veya kötüleyici açıklama yapılmaz.

– Analizler, çalışma ve görüşme notları kaydedilip makul süre saklanır.

Çıkar Çatışmaları ve İşlem Önceliği

– Bağımsızlık ve tarafsızlığı zedeleyen çıkar çatışmaları müşteriye ve işverene açık, anlaşılır ve kalıcı biçimde bildirilir.

İşlemlerde uygulanacak öncelik sırası şöyledir

• 1. Müşteri işlemleri
• 2. İşverenin iş ve işlemleri
• 3. Çalışanın kendi iş ve işlemleri

– Çalışan, faaliyet nedeniyle üçüncü kişilere ödediği veya üçüncü kişilerden sağladığı ücret, karşılık ve çıkarları müşteri ile işverene açıklar.

– Sermaye piyasasının güven ve itibarını zedeleyebilecek davranışlardan kaçınılır.

26. Odak – Özel Durumlar Tebliği I-15.1

Amaç ve Kapsam

– Tebliğ, sermaye piyasası araçlarının fiyatını, değerini veya yatırımcı kararlarını etkileyebilecek bilgi, olay ve gelişmelerin zamanında, tam ve doğru açıklanmasını düzenler.

Tebliğin uygulanma süreleri ve kapsamı aşağıdaki gibidir

• İhraççılar ve ilgili taraflar, işlem sırası geçici kapatılanlar dahil, izahname veya ihraç belgesinin Kurulca onayından itibaren kapsamdadır.
• Payları borsada işlem görmeyip yurt içinde pay dışı araçları halka arz eden ihraççılar, izahname onayından itfaya kadar kapsamdadır.
• Tedavülde aracı bulunmayan ihraççılar, onaylı izahnamenin geçerlilik süresince kapsamdadır.

İçsel ve sürekli bilgi hükümlerinin uygulanmadığı haller şunlardır

• Payları borsada işlem görmeyen ihraççının yurt içinde halka arz etmeksizin araç ihraç etmesi.
• Payların Nitelikli Yatırımcı İşlem Pazarında işlem görmesi.
• Yurt içindeki kira sertifikası ihraçlarında fon kullanıcıları.

– Bu ihraççı ve fon kullanıcılarının diğer Tebliğ yükümlülükleri, belgenin onayından itfaya kadar devam eder.

– Yurt dışında araç ihraç eden halka açık olmayan ortaklıklara Tebliğ uygulanmaz.

İçsel Bilgilerin Açıklanması

– İçsel bilgi, fiyatı, değeri veya yatırım kararını etkileyebilecek henüz kamuya açıklanmamış bilgidir. Bilgi ve önceki açıklamadaki değişiklikler ortaya çıktığında veya öğrenildiğinde açıklanır.

– İhraççının bilgisi dışında içsel bilgi öğrenen, doğrudan/dolaylı %10 veya üzeri sermaye payı ya da oy hakkı sahipleri açıklama yapar.

– Yönetim kurulu üyesi seçme veya aday gösterme imtiyazı veren payların %10 veya fazlasına sahip kişilere, sermayedeki genel pay oranından bağımsız olarak aynı yükümlülük uygulanır.

– İhraççı veya adına hareket edenler, görevin olağan ifasında içsel bilgiyi üçüncü kişiye açıklarsa ihraççı kamuya da açıklar. Kanun, esas sözleşme veya özel sözleşmeden doğan gizlilik yükümlülüğü varsa bu kural uygulanmaz.

– Ana ortaklık veya bağlı ortaklıklardaki faaliyet, mali yapı, yönetim ya da sermaye ilişkisi değişikliği ihraççı yapısında önemli değişiklik doğuruyorsa açıklanır.

İçsel Bilgilerin Açıklanmasının Ertelenmesi

İhraççı, sorumluluğu kendisine ait olmak üzere açıklamayı ancak şu üç şart birlikte varsa erteleyebilir

• Meşru çıkarlarının zarar görmesini önlemek.
• Ertelemenin yatırımcıları yanıltmaması.
• İçsel bilginin gizli tutulabilmesi.

– Erteleme ve gizlilik tedbirleri yönetim kurulu kararıyla belgelenir, yetki devrinde yetkili kişinin yazılı onayı alınır, Kurul gerekçeyi inceleyebilir.

– Gerekçe ortadan kalkınca bilgi, erteleme kararı ve gerekçesi açıklanır. Gizlilik bozulursa açıklama zorunludur, ertelenen olay gerçekleşmemişse açıklama yapılmayabilir.

– İhraççı bilgiye erişimi denetler, izinsiz erişimi engeller ve erişenleri yükümlülük ve yaptırımlar konusunda bilgilendirir.

İçsel Bilgiye Erişen Kişiler Listesi

– İhraççıyla iş veya başka ilişki nedeniyle içsel bilgiye düzenli erişenler MKK’ya bildirilir. Değişiklikler en geç 2 iş gününde güncellenir.

– İdari sorumluluğu bulunan kişiler de listeye dahildir. MKK listeyi ihraççı bazında saklar, talep üzerine Kurula ve ilgili borsaya iletir.

Listede bulunması gereken bilgiler şunlardır

• Adı, soyadı, T.C. kimlik/pasaport numarası ve varsa MKK sicil numarası.
• Listeye alınma sebebi, hazırlama ve güncelleme tarihi.
• Kişinin idari sorumluluğunun bulunup bulunmadığı.

– Listeye alınma sebebi değiştiğinde, yeni kişi eklendiğinde veya erişim sona erdiğinde güncelleme yapılır. Kişilerin yükümlülükleri bildiğini ispat yükü ihraççıdadır.

Haberler, Söylentiler ve Geleceğe Yönelik Değerlendirmeler

– Fiyatı, değeri veya yatırım kararını etkileyebilecek ve önceki açıklamadan farklı haber veya söylenti çıkarsa ihraççı doğruluk ve yeterlilik konusunda açıklama yapar.

– Söylenti ertelenen içsel bilgiyle ilgiliyse erteleme nedeni kalkmış sayılır. Basın duyurusundan önce veya eş zamanlı KAP açıklaması, sehven önce duyurulmuşsa derhal KAP açıklaması yapılır.

– Geleceğe yönelik değerlendirme açıklamak zorunlu değildir. Açıklanırsa yönetim kurulu kararına/yetkili kişinin yazılı onayına dayanır, ihraççı yönetimi tarafından yılda en fazla 4 defa yapılır.

– Bu değerlendirmeler özel durum açıklaması, faaliyet raporu veya KAP’taki yatırımcı sunumuyla yayımlanabilir. Önceki tahminle gerçekleşme arasında önemli fark varsa nedenleri açıklanır.

İdari Sorumluların ve Ana Ortağın İşlemleri

– İdari sorumlular, yakın ilişkili kişiler ve ana ortak, ihraççının payları ve bunlara dayalı araçlardaki işlemleri işlemi yapan sıfatıyla açıklar.

– 2025 yılı için kişi başına yıllık 12.000.000 TL – Pay ve paya dayalı işlemler bu tutara ulaşmadıkça açıklama yoktur, pay dışı araçlarda toplam bu tutarı aşarsa tüm işlemler açıklanır.

– Sınır, her kişi ve her takvim yılı için işlemlerin toplamından hesaplanır.

Sermaye Yapısı, Oy Hakları ve Yönetim Kontrolü

Borsada payları işlem gören ihraççılarda açıklama eşikleri şunlardır

• Eşikler %5, %10, %15, %20, %25, %33, %50, %67 ve %95.

– Bir kişi veya birlikte hareket edenlerin doğrudan/dolaylı sermaye payı ya da oy hakkı bu oranlara ulaştığında veya altına düştüğünde açıklama yapılır.

– Halka açık olmayıp sermaye piyasası araçları halka arz edilerek borsada işlem gören ortaklıklarda yalnızca %25, %50 ve %67 eşikleri geçerlidir.

– Farklı pay grupları ve oy hakları ayrı hesaplanır. Borsada payları işlem gören ihraççılarda doğrudan pay sahipliği eşiklerinin açıklamasını MKK yapar.

– Yatırım fonlarının doğrudan/dolaylı pay ve oy hakkı açıklamasını fon kurucusu yapar. Paya dayalı edinim hakkı veren araçlarda potansiyel oy hakkı eşiklere ulaşır, bunları aşar veya altına düşerse işlemi yapan açıklar.

Oy hakkı hesabına aşağıdaki haklar da dahil edilir

• Ortak yönetim politikası için yazılı anlaşmalı üçüncü kişilerin ve yazılı anlaşmayla geçici devredilen oy hakları.
• Kullanma niyeti açıklanmış teminat alacaklısının oy hakları ve intifa haklarından doğan oy hakları.
• Kontrol edilen işletmenin sahip olduğu veya kullanabileceği oy hakları.
• Aksine talimat yoksa tevdi edilen pay veya vekaletle kişinin kendi iradesiyle kullanabildiği oy hakları.
• Başkasının payı için kendi adına pay sahibi hesabına kullanılan ve üçüncü kişilerin ilgili kişi hesabına kendi adlarına tuttukları oy hakları.

Kontrol edilen işletme şu özelliklerden en az birini taşıyan işletmedir

• Kişinin doğrudan/dolaylı oy haklarının çoğunluğuna sahip olduğu.
• Yönetim kurulu üyelerinin salt çoğunluğunu atama veya azletme imtiyazı bulunan.
• Diğer pay sahipleriyle anlaşarak oy çoğunluğunun tek başına kontrol edildiği.
• Kişinin fiilen kontrol yetkisi kullandığı.

KAP Genel Bilgileri ve Bilgilendirme Politikası

– İhraççı genel bilgileri KAP formuyla yayımlanır, değişiklikler en geç 2 iş gününde güncellenir.

– Borsada payları işlem gören ihraççılarda doğrudan %5 ve üzeri pay/oy hakkı tablosu, değişiklikte MKK tarafından derhal güncellenir, kişilerin kendi açıklama yükümlülüğü sürer.

– Pay gruplarına bağlı hak değişimleri KAP’ta açıklanır, oy hakkı değişimleri MKK’ya bildirilir.

– Payları borsada işlem gören ihraççılar bilgilendirme politikası oluşturup kamuya duyurur ve değişiklikleri günceller.

Bilgilendirme politikasında en az şu esaslar bulunur

• Yatırımcı sunum ve raporlarına erişim.
• Basın ve internet söylentilerinin takibi ve açıklanması.
• İdari sorumluluğu bulunan kişilerin belirlenmesi.
• Özel durum açıklamasına kadar gizliliğin korunması.
• Geleceğe yönelik değerlendirmelerin açıklanması.

Genel Kurul, Sermaye Artırımı ve Pay Dışı İhraç Açıklamaları

Payları borsada işlem gören ihraççılar özellikle şu hususları açıklar

• Genel kurulun tarih, saat, yer ve gündemi ile ilgili yönetim kurulu kararı, katılım hakları ve toplam oy hakları.
• Yönetim kurulu/genel kurulun kar dağıtım kararı, toplantı tutanağı ve hazır bulunanlar listesi.
• Toplantı yapılamazsa gerekçesi ve yeni toplantı tarihi.
• Yeni pay ihracı kararı, yeni pay alma haklarının kullanımı, iptal edilen paylar ve değiştirme hakları.

Pay dışı araçları halka arz eden ihraççıların diğer açıklamaları şunlardır

• İhraç tavanına dair yetkili organ kararı ve her tertip ihraç.
• Anapara, faiz veya kupon ödemelerinde temerrüt ve yatırımcı haklarını etkileyen ihraç koşulu değişiklikleri.
• Dönüştürme/değiştirme hakları, derecelendirme notları, garanti ve teminatlar ile bunlardaki değişiklikler.
• Kar dağıtımı, genel kurul gündemi ve tutanağı, yapılamayan toplantının gerekçesi.
• Sermaye artırımı/azaltımı, birleşme, bölünme, tür değiştirmeye ilişkin karar ve sonuçlar.
• İhraç edilen pay dışı araçların ilişkili taraflardan geri alınması.

Tahsisli İhraç ve Nitelikli Yatırımcı İşlem Pazarı

– Tahsisli ihraç belgesi onaylı ihraççılar (fon kullanıcıları hariç) genel bilgilerini KAP’ta yayımlar, değişiklikleri en geç 2 iş gününde günceller.

– İlgili ihraççılar ve fon kullanıcıları kar dağıtımı, genel kurul, sermaye işlemleri, ihraç tavanı ve tertipleri, temerrüt, hak değişiklikleri, derecelendirme, garanti ve teminat bilgilerini açıklar.

– Ayrıca finansal durum veya faaliyetlerde araç sahiplerine karşı yükümlülükleri olumsuz etkileyebilecek önemli gelişmeler ve ilişkili taraflardan geri alımlar açıklanır.

– Sermaye payı veya oy hakkı %25, %50 veya %67 eşiğine ulaşır veya altına düşerse ilgili kişiler açıklar.

Açıklamaların Şekli ve Süreleri

– Açıklama dili Türkçe, borsada işlem gören araç ihraççıları ve ilgili fon kullanıcıları KAP’a, diğerleri Kurula bildirir. Kurula gönderilenler Kurulun internet sitesinde açıklanır.

– Açıklamalar, işlemi izleyen 3. iş günü saat 09:00’a kadar yapılır, doğru, tam, zamanında ve anlaşılır olmalı, kesinleşmemiş durumların belirsizliği belirtilmelidir.

– İhraççılar açıklamaları kendi sitelerinde, kamuya duyurulmasını izleyen borsada işlem görenlerde 1 iş günü, borsada işlem görmeyenlerde 5 iş günü içinde yayımlar ve 5 yıl tutar.

27. Odak – Kurumsal Yönetim Tebliği I-17.1

Kapsam ve İstisnalar

– Kurumsal yönetim, şirket yönetimi, yönetim kurulu, pay sahipleri ve diğer menfaat sahipleri arasındaki ilişkileri kapsar.

Kurumsal yönetim ilkeleri hükümlerine tabi olmayan ortaklıklar şunlardır

• Payları borsada işlem görmeyen halka açık ortaklıklar.
• Payları Ulusal Pazar, İkinci Ulusal Pazar ve Kurumsal Ürünler Pazarı dışındaki yerlerde işlem gören ortaklıklar.
• İlk halka arz veya borsada işlem için başvurup bu pazarların dışında işlem görecek ortaklıklar.
• Yurt dışında yerleşik sayılan (32 sayılı Karar kapsamındaki) ortaklıklar.

– 30.11.2015 itibarıyla Ulusal/İkinci Ulusal Pazar kaldırılarak Yıldız/Ana Pazar, Kurumsal Ürünler Pazarı ise Kolektif Yatırım Ürünleri ve Yapılandırılmış Ürünler Pazarı olarak değiştirilmiştir.

Genel Kurulda Bilgilendirme ve Çıkar Çatışmaları

– 1.3.1 – Genel kurul ilanı ve belgeleri en az 3 hafta önce şirket internet sitesinde ve KAP’ta yayımlanır.

Genel kurul öncesinde ayrıca şu bilgiler açıklanır

• Toplam pay ve oy sayısı, imtiyazlı pay grupları ve imtiyazların niteliği.
• Önemli yönetim/faaliyet değişiklikleri ve gerekçeleri.
• Yönetim kurulu adaylarının özgeçmişi, son 10 yıldaki görevleri, ayrılma nedenleri, ilişkileri ve bağımsızlık bilgileri.
• Pay sahiplerinin kabul edilmeyen gündem önerileri ve ret gerekçeleri.
• Esas sözleşme değişikliğinin eski-yeni metni ve yönetim kurulu kararı.

– 1.3.5 – Toplantıda cevaplanamayan sorulara Yatırımcı İlişkileri Bölümü en geç 15 gün içinde yazılı cevap verir, genel kuruldaki bütün sorular ve yanıtlar toplantıdan en geç 30 gün içinde internet sitesinde yayımlanır.

– 1.3.6 – Kontrol sahibi ortaklar, yönetim kurulu üyeleri, idari sorumlu yöneticiler ile eş ve ikinci dereceye kadar hısımlarının çıkar çatışması doğurabilecek önemli işlemleri ve sınırsız sorumlu ortak oldukları rakip faaliyetler, genel kurulda ayrı gündem maddesi olur ve tutanağa işlenir.

Önemli Varlık ve Hizmet İşlemleri – 1.3.9

– Belirlenen karşılaştırma oranlarından biri %10’u aşarsa özel onay koşulları uygulanır. Varlık/hizmet alımı ve yükümlülük transferinde tutar varlık toplamı, yıllık hasılat veya şirket değerine, satışta yüksekse net defter değeri, ayrıca ilgili faaliyet karı da hesaba katılır. Faaliyetin durdurulması da kapsamdadır.

– Şirket değeri, yönetim kurulu kararı öncesindeki 6 aylık günlük düzeltilmiş ağırlıklı ortalama fiyatların aritmetik ortalamasıdır.

– Kiralama ve ayrıştırılabilir nakit akışlarında tutar indirgenmiş nakit akışının net bugünkü değeri ile hesaplanır. Belirli varlık işlemlerinde hasılat yerine ilgili varlığın karı dikkate alınabilir.

– Hasılatın %10’una karşılık gelen tutar özkaynakların binde ikisinden düşükse hasılata dayalı oran dikkate alınmaz.

Önemli işlemlerin karar ve açıklama şartları şunlardır

• Yönetim kurulunda bağımsız üyelerin çoğunluğunun olumlu oyu aranır.
• Bu onay yoksa imzalı karar ve muhalefet şerhi KAP’ta açıklanır, işlem genel kurul onayına sunulur, SPKn m.29/6 uygulanır.
• Hesaplanan oran negatif veya anlamlı olmayacak derecede yüksekse dikkate alınmaz, gerekçe KAP’ta açıklanır.

– 4.2.6 – Yönetim kurulu başkanıyla icra başkanı/genel müdür aynı kişi olursa gerekçesi KAP’ta açıklanır.

Yönetim Kurulu ve Bağımsız Üyeler

– 4.3.1-4.3.4 – Yönetim kurulu en az 5 üyeli olur, üyelerin çoğunluğu icrada görevli olmayan üyelerden oluşur. Bağımsız üyeler, toplamın en az 1/3’ü (kesir yukarı tamamlanır) ve her durumda en az 2 kişidir.

– 4.3.5 – Bağımsız üyeler en fazla 3 yıl için seçilir, yeniden seçilebilir.

4.3.6 kapsamında bağımsız yönetim kurulu üyesinde aranan şartlar şunlardır

• Kendisi, eşi ve ikinci dereceye kadar hısımları, son 5 yılda şirket ve ilgili kontrol/önemli etki ilişkili ortaklıklarda önemli yönetici istihdamı, %5’ten fazla pay/oy/imtiyaz sahipliği veya önemli ticari ilişki içinde bulunmamalıdır.
• Son 5 yılda önemli denetim, derecelendirme, danışmanlık veya ürün/hizmet alınan-satılan şirketlerde %5 veya üzeri ortak, önemli yönetici ya da yönetim kurulu üyesi olmamalıdır.
• Gerekli eğitim, bilgi, deneyim, etik itibar, tarafsızlık ve zaman ayırabilme yeterliliğini taşımalıdır.
• Mevzuata uygun üniversite öğretim üyeliği hariç, seçildikten sonra kamuda tam zamanlı çalışmamalı, 193 sayılı Kanuna göre Türkiye’de yerleşik sayılmalıdır.
• Şirket yönetim kurulunda son 10 yılda 6 yıldan fazla görev yapmamış olmalıdır.
• Şirketin veya kontrol sahibi ortakların kontrolündeki şirketlerin 3’ten fazlasında, toplamda borsada işlem gören şirketlerin 5’ten fazlasında bağımsız üyelik yapmamalıdır.
• Bir tüzel kişi adına yönetim kurulu üyesi olarak tescil ve ilan edilmiş olmamalıdır.

Bağımsız Üye Adaylarının Seçimi ve Boşalan Üyelik

– 4.3.7 – Aday Gösterme Komitesi adayları değerlendirip raporu yönetim kuruluna sunar, aday yazılı bağımsızlık beyanı verir.

– Yönetim kurulu aday listesini genel kuruldan en az 60 gün önce Kurula gönderir. Kurul olumsuz görüşünü 30 gün içinde bildirir, olumsuz görüşlü aday gösterilemez.

– Aday listesi ve adaylığı kabul etmeyenler en geç genel kurul ilanında KAP’ta, seçime ilişkin genel kurul kararı ile karşı oylar internet sitesinde açıklanır.

– 4.3.8 – Bağımsızlık kaybı derhal yönetim kuruluna ve eş zamanlı Kurula yazılı bildirilir, gerekçe KAP’ta açıklanır, üye ilke olarak istifa eder.

– Boşalma halinde yönetim kurulu aday listesini 30 günde Kurula gönderir, Kurul varsa olumsuz görüşünü 20 günde bildirir. Yeni üye ilk genel kurula kadar görev yapar. İstifa/görev yapamama halinde de aynı usul uygulanır.

Yönetim Kurulu Komiteleri

4.5.1 uyarınca yönetim kurulunda şu komiteler kurulur

• Denetimden Sorumlu Komite (bankalar hariç).
• Riskin Erken Saptanması Komitesi (bankalar hariç).
• Kurumsal Yönetim Komitesi.
• Aday Gösterme Komitesi.
• Ücret Komitesi (bankalar hariç).

– Aday Gösterme veya Ücret Komitesi ayrı kurulamıyorsa görevleri Kurumsal Yönetim Komitesi yürütür. Komitelerin esasları ve üyeleri yönetim kurulunca belirlenip KAP’ta açıklanır.

– 4.5.3 – Komite en az 2 üyeli, 2 üyeyse tamamı, daha fazlaysa çoğunluğu icrada görevli olmayan yönetim kurulu üyelerinden olur. Başkanları bağımsız üyeler arasından seçilir.

– Denetimden Sorumlu Komitenin tüm üyeleri bağımsız yönetim kurulu üyesi olmak zorundadır. Diğer komitelere yönetim kurulu dışından uzman katılabilir. İcra başkanı/genel müdür komitede görev alamaz.

Komitelerin Görev ve Çalışmaları

– 4.5.9 Denetimden Sorumlu Komite – Muhasebe, finansal açıklama, bağımsız denetim, iç kontrol ve iç denetimi gözetir, bağımsız denetçiyi seçmek üzere yönetim kuruluna önerir, şikayet ve gizli çalışan bildirim yöntemlerini belirler.

– Denetim komitesi finansal tablolar hakkında yönetim kuruluna yazılı değerlendirme sunar, en az 3 ayda bir ve yılda en az 4 defa toplanır, kararları tutanaklaştırır, bulguları derhal yazılı bildirir, faaliyetleri ve yazılı bildirim sayısı yıllık raporda açıklanır.

– 4.5.10 Kurumsal Yönetim Komitesi – İlkelerin uygulanmasını ve aykırılık nedenlerini inceler, çıkar çatışmalarını belirler, öneri sunar ve Yatırımcı İlişkileri Bölümünü gözetir.

– 4.5.11 Aday Gösterme Komitesi – Yönetim kurulu ve idari sorumlu yönetici adaylarını belirleme/değerlendirme/eğitim esaslarını oluşturur, kurul yapısı ve verimliliğini değerlendirir.

– 4.5.12 Riskin Erken Saptanması Komitesi – Şirketin varlığını ve sürekliliğini tehdit eden riskleri belirler, tedbir çalışır, risk sistemini yılda en az 1 kez gözden geçirir.

– 4.5.13 Ücret Komitesi – Yönetim kurulu ve idari yöneticilerin ücret ölçütlerini belirler, uzun vadeli hedeflerle uyumunu gözetir ve yönetim kuruluna önerir.

– 4.6.2 – Ücret politikası yazılı olur, genel kurulda ayrı gündem maddesi yapılır ve internet sitesinde yayımlanır.

– 4.6.3 – Bağımsız üyelere kar payı, pay opsiyonu ve performansa dayalı ücret uygulanamaz, ücret bağımsızlığı koruyacak düzeyde olur.

Kurumsal Yönetimde Ortaklık Grupları

– Zorunlu ilkeler bakımından 3 grup bulunur. Gruplandırma, Mart, Haziran, Eylül, Aralık aylarının son işlem günündeki ikinci seans kapanış fiyatları ve fiili dolaşım oranlarının ortalamasıyla her yıl Ocak ayında Kurulca hesaplanır, Kurul Bülteninde yayımlanır. Farklı pay gruplarının tümü hesaba katılır.

Ortaklık gruplarının eşikleri şöyledir

• Birinci grup – Ortalama piyasa değeri 3 milyar TL’nin üzerinde ve fiili dolaşımdaki payların ortalama piyasa değeri 750 milyon TL’nin üzerinde.
• İkinci grup – Birinci grupta olmayanlardan ortalama piyasa değeri 1 milyar TL’nin üzerinde ve fiili dolaşımdaki pay değeri 250 milyon TL’nin üzerinde.
• Üçüncü grup – İlk iki grup dışında kalan ortaklıklar.

Bağımsız Üyelere ve Ortaklıklara İlişkin İstisnalar

– Üçüncü grup ortaklıklarda, 1/3 bağımsız üye kuralı yerine 2 bağımsız üye yeterlidir.

– Sermayenin doğrudan veya dolaylı en az %51’ini eşit şekilde elinde bulunduran, bağımsız ve yönetim ilişkisi bulunmayan iki tarafın sözleşmeyle ortak kontrol ettiği, önemli kararlarda iki tarafın da olumlu oyu gereken banka dışı ortaklıklarda 2 bağımsız üye yeterlidir.

– Kamu hizmeti lisans/imtiyazına dayalı faaliyeti bulunan ve kamu kurumunun imtiyazlı pay sahibi olduğu ilgili ortaklıklarda, Kurul uygun görüşüyle 4.3.6’nın (ç) ve (g) şartları aranmaz, 4.3.7 uygulanmaz.

– Bankalarda bağımsız üye sayısı en az 3 olmak koşuluyla bankanın takdirindedir. Denetim komitesi üyesi yönetim kurulu üyeleri bağımsız üye sayılır, bu üyelerde 4.3.6 aranmaz, 4.3.7 ve 4.3.8 uygulanmaz.

– Bankada denetim komitesi dışındaki bağımsız üyeler için, tüm komite üyeleri denetim komitesindeyse en az 1 üyede 4.3.6 aranır, seçimi bakımından 4.3.7 ve 4.3.8 uygulanır.

– Yatırım ortaklıkları, 1.3.9 işlemlerini bağımsız üye çoğunluğu onaylamasa da genel kurul onayı aranmaksızın yapabilir, muhalefet gerekçeleri KAP’ta açıklanır, ilk genel kurul gündeminde bilgi verilir.

– Haklı gerekçeyle Kurulun uygun görüşü alınırsa bağımsızlık şartlarının bir kısmını taşımayan kişi en fazla 1 yıllığına genel kurulca bağımsız üye seçilebilir, sağlanmayan şartlar ve gerekçeleri KAP’ta açıklanır.

28. Odak – Gayrimenkul Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği II-48.1

Tanımlar, Amaç ve Faaliyet Konusu

– GYO, gayrimenkul, proje, gayrimenkule dayalı hak, altyapı yatırım ve hizmetleri, sermaye piyasası araçları, para piyasası ve ters repo, mevduat/katılma hesapları, iştirakler ile Kurulca belirlenen diğer varlık ve haklardan oluşan portföyü işletmek için pay ihraç eden sermaye piyasası kurumudur.

Tebliğdeki bazı temel tanımlar şunlardır

• Altyapı şirketi – 3996 sayılı Kanun kapsamındaki Yap-İşlet-Devret ve diğer kamu-özel iş birliği veya özelleştirme modelleriyle altyapı yatırım ve hizmeti gerçekleştiren şirket.
• Danışman şirket – Sözleşmeyle proje geliştirme ve kontrol, portföy geliştirme, yatırım araştırması veya mali, hukuki, teknik danışmanlık sunan şirket.
• İdare – Altyapı yatırım ve hizmetlerini yaptırmaya yetkili kamu kurumları.
• İşletme dönemi – Özel dönem belirtilmemişse yatırım tamamlandıktan sonra tesisin gelir elde etmeye yönelik faaliyet dönemi.
• İşletmeci şirket – Ortaklığın sahip olduğu veya kiraladığı gayrimenkul ve altyapı tesislerini sözleşmeyle ticari amaçla işleten şirket.

– Münhasıran altyapı GYO yalnız altyapı yatırım ve hizmetlerine yönelik kurulur/dönüşür, amacı esas sözleşmede yer alır. İlgisiz gayrimenkul ve projelere yatırım yapamaz. Diğer GYO’lar, ana faaliyetle ilişkili ve arızi nitelik dışında altyapıya yatırım yapamaz.

– Belirli proje, gayrimenkul, altyapı veya faaliyet alanı amacıyla kurulan GYO’da aktiflerin en az %75’i ilgili yatırımlardan oluşur. Faaliyet/proje/gayrimenkul/altyapı ifadesi ticaret unvanında bulunur.

Kuruluş ve Dönüşüm Şartları

– GYO, kayıtlı sermayeli anonim ortaklık olarak kurulur. Mevcut anonim ortaklık esas sözleşme değişikliğiyle GYO’ya dönüşebilir. Münhasıran altyapı GYO’larının esas sözleşmesinde en az %75 altyapı portföyü şartı belirtilir.

Kuruluş ve dönüşümde sermaye ve nakit pay şartları şunlardır

• Genel GYO’da kuruluş başlangıç sermayesi, dönüşüm ödenmiş/çıkarılmış sermaye ve öz sermayenin her biri en az 1.000.000.000 TL.
• Münhasıran altyapı GYO’sunda söz konusu asgari tutar 1.500.000.000 TL.
• Sermaye 2.000.000.000 TL’nin altındaysa en az %10 pay nakit karşılığı çıkarılmış ve tamamen ödenmiş olmalı.
• Sermaye 2.000.000.000 TL veya üzerindeyse nakit karşılığı çıkarılıp ödenen pay tutarı 200.000.000 TL, münhasıran altyapı GYO’sunda 150.000.000 TL olmalı.
• Dönüşümde, son dönemin bağımsız denetimli finansal tablolarındaki nakit, nakit benzerleri ve finansal yatırımlar toplamı, ilgili nakit oranı veya tutarını karşılamalı.

– Ticaret unvanında Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı ibaresi bulunur veya değişiklik için Kurula başvurulur. Kurucu, ortak, yönetim kurulu ve genel müdür nitelikleri, esas sözleşme ve portföy sınırları sağlanır.

– Sermayenin %25’ini temsil eden payların süresinde halka arzı, münhasıran altyapı GYO’larında halka arzı veya nitelikli yatırımcıya satışı Kurula taahhüt edilir.

– Sermaye, son 2 yılda varlıkların rayiç değere taşınmasından doğan fonlarla artırılmamış olmalıdır.

– Genel müdür en geç kuruluş/esas sözleşme değişikliği tescil tarihinde, münhasıran altyapı GYO’sunda tescilden itibaren 6 ay içinde atanır.

Kuruluş ve dönüşüm işlemlerinde süreler şunlardır

• Kurula form ve belgelerle başvurulur. Uygun görüş sonrası Gümrük ve Ticaret Bakanlığına başvurulur.
• Kuruluş esas sözleşmesi, Kurul izninin tebliğinden itibaren 30 gün içinde tescil edilir.
• Dönüşümde esas sözleşme değişikliği izin tebliğinden itibaren 30 gün içinde genel kurulca gerçekleştirilir.
• Dönüşüm genel kurul kararı, toplantıyı izleyen 15 gün içinde tescil edilir.
• Tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ilan belgeleri, ilanı izleyen 6 iş günü içinde Kurula gönderilir.

Kurucu, Ortak, Yönetim Kurulu ve Genel Müdür Şartları

GYO kurucularında aranan başlıca şartlar şunlardır

• İflas, konkordato, iflasın ertelenmesi durumunda olmamak, faaliyeti Kurulca iptal edilmiş kurumda sorumlu kişi olmamak, 35 sayılı KHK kapsamında tasfiye kararı bulunmamak.
• Kasten işlenen suçtan 5 yıl veya fazla hapis ya da kaynakta sayılan devlet güvenliği, anayasal düzen, zimmet, rüşvet, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, kaçakçılık, vergi kaçakçılığı gibi suçlardan mahkum olmamak, 6415 sayılı Kanun kapsamındaki suçlardan mahkum olmamak.
• Taahhüt edilen sermayeyi muvazaasız sağlayacak mali güç, dürüstlük ve itibar taşımak, muaccel vergi borcu bulunmamak ve işlem yasaklısı olmamak.

– Dolaylı %20 ve üzeri pay sahibi nihai gerçek kişiler ve dolaylı yönetim kontrolü sağlayan imtiyazlı gerçek kişi pay sahipleri, mali güç şartı hariç kurucu şartlarını taşır. Halka açık şirket dönüşümünde yönetim kontrolü sahiplerine aynı esas uygulanır.

– Kurucu veya ortak banka ise nitelik belgelerini Kurula sunması yeterlidir. Banka doğrudan/dolaylı pay sahipliği için BDDK uygun görüşü alınır.

– Yönetim kurulu üyeleri, sermaye sağlama yönünden mali güç hariç kurucu şartlarını taşır. Üyelerin çoğunluğu 4 yıllık yükseköğrenim mezunu, çoğunluğu ilgili sektörlerde en az 3 yıl deneyimli olmalıdır. Yalnız gayrimenkul alım satımı deneyimi sayılmaz.

– Yönetim kurulu komitelerinde yalnız 4 yıllık yükseköğrenim mezunu üyeler veya tüzel kişi üyelerin aynı nitelikteki temsilcileri görev alabilir. Yeni üye atanmasında karar ve belgeler 10 iş günü içinde SPL’ye gönderilir.

– Genel müdür 4 yıllık yükseköğrenim mezunu, ilgili alanlarda en az 5 yıl deneyimli, sermaye sağlama şartı hariç kurucu niteliklerini taşıyan ve münhasıran tam zamanlı çalışan kişi olmalıdır. Yalnız gayrimenkul alım satımı deneyimi sayılmaz.

– Genel müdür, ortaklıktaki görevini aksatmamak ve icrai görev üstlenmemek koşuluyla yönetim kurulu üyesi olabilir. Görev son 12 ayda 6 aydan fazla vekaleten yürütülemez. Yeni atamada belgeler 10 iş günü içinde Kurula ve SPL’ye gönderilir.

Halka Arz ve Nitelikli Yatırımcıya Satış

– Genel GYO, tescilden itibaren 3 ay içinde mekan, donanım, personel, organizasyon ve portföy taahhütlerini tamamlayıp sermayenin en az %25’inin halka arzı için izahname onayıyla Kurula başvurur. Halka arzdan sonra da en az %25 halka açık pay bulunur.

– Süresinde başvurmayan veya onayı alamayan GYO faaliyet hakkını kaybeder. Sürenin bitimi/olumsuz bildirimden itibaren 3 ay içinde faaliyet dışına çıkaran esas sözleşme değişikliği için Kurula başvurmazsa sona ermiş sayılır.

Münhasıran altyapı GYO’larında halka arz için özel süreler uygulanır

• Tescili izleyen 2 yıl içinde faaliyet organizasyonu ve portföy şartları tamamlanır, belgeler Kurula iletilir.
• Çıkarılmış sermaye 3.000.000.000 TL’den azsa, bu 2 yıllık sürenin bitiminden itibaren 2 yıl içinde halka arz başvurusu yapılır.
• Çıkarılmış sermaye 3.000.000.000 TL veya üzerindeyse, aynı sürenin bitiminden itibaren 4 yıl içinde başvurulur.
• Başvuru ve halka açıklık oranı asgari %25 olmalıdır. Süresinde başvuru/onay olmamasında GYO statüsü kaybı ve 3 ay içinde esas sözleşme değişikliği şartı geçerlidir.

– Belirli altyapı şirketi/projesine işletme dönemi öncesinde yatırımda veya işletme dönemine geçmiş proje ve şirketler aktif toplamın %60’ından azsa, paylar yalnız nitelikli yatırımcılara satılabilir. Münhasıran altyapı GYO’ları esas sözleşme hükmüyle de bu satış yöntemini kullanabilir.

– Nitelikli yatırımcıya sermayenin %25’i tutarındaki satış için belirlenen sürelerde ihraç belgesi onayıyla Kurula başvurulur. Mevcut ortaklar arası pay devri bu satış sayılmaz. Yatırımcı niteliği belgelenip güncel tutulur.

– Nitelikli yatırımcıya satılan paylar nama yazılıdır ve MKK’da izlenir. Satış sonrası yalnız nitelikli yatırımcıya devredilir. İzahname ve tasarruf sahiplerine satış duyurusu zorunlu değildir.

– İlk sermaye artırımı veya nitelikli yatırımcıya satışı takip eden 1. yılın sonundan itibaren portföy sınırına uyulur. Borsada işlem görmeyen ortaklık, KAP yerine bildirimi aynı sürede Kurula yapar ve ortaklara esas sözleşme uyarınca duyurur.

– Nitelikli yatırımcı satışında, yönetim kurulu adayı gösterme imtiyazı dışında, esas sözleşmede şartları varsa ayrılma hakkı tanıyan imtiyazlı pay çıkarılabilir.

– Halka arz sonrası satış bitimini izleyen 15 gün içinde kotasyon için gerekli belge Kuruldan istenir. Belge alındıktan sonraki 15 gün içinde BİAŞ’a kotasyon başvurusu yapılır.

Pay Türleri, İmtiyaz ve Pay Devri

– GYO payları nama veya hamiline yazılı çıkarılabilir. Genel kural olarak yönetim kurulu üyesi seçiminde aday gösterme dışında imtiyaz tanınamaz. Halka açılma sonrasında aday gösterme dahil yeni imtiyaz oluşturulamaz.

– Tebliğ öncesi oy imtiyazında bir pay en fazla 15 oy verir. Halka açık ortaklığın üst üste 5 yıl dönem zararı halinde imtiyazlı paylar Kurul kararıyla kaldırılır. Konsolide tablo düzenleyenlerde konsolide sonuç esas alınır. Kamu kurumlarına ait imtiyazlar hariçtir.

– Halka arz/nitelikli satıştan önce %10 veya fazla pay devri, oranından bağımsız imtiyazlı pay devri ve yönetim kontrolü sağlayan imtiyazlı pay devri Kurul iznine tabidir.

– İmtiyazsız paylarla yönetim kontrolünü elde edenler, kurucu şartlarını gösteren belgeleri edinimi izleyen 10 iş günü içinde Kurula verir. Kontrol sahipleri şartları kaybederse kontrol paylarını 3 ay içinde elden çıkarır.

– Yönetim kontrolü sağlayan imtiyazlı payı devralan, pay alım teklifinde diğer ortakların paylarını alabilecek mali gücünü belgelemek zorundadır.

Yatırım Faaliyetleri ve Gayrimenkul Projeleri

– GYO, arsa, arazi, konut, ofis, AVM, otel, hastane, lojistik merkez, depo gibi gayrimenkulleri alabilir, satabilir, kiralayabilir, kiraya verebilir. Alım satım vaadiyle işlem yapabilir.

– Portföye alınacak binalarda yapı kullanma izni ve kat mülkiyeti bulunmalıdır. Gayrimenkul ve haklar, kural olarak ipotek ve değeri önemli ölçüde etkileyen takyidattan arınmış olmalıdır.

– GYO, kendi veya hasılat paylaşımı/kat karşılığı sözleşmeyle başkasının arsasında proje geliştirebilir. Üst hakkıyla yatırım yapabilir. Yasal izinler, onaylı proje belgeleri ve bunların bağımsız gayrimenkul değerleme kuruluşunca tespiti gerekir.

Ortaklığa ait olmayan ipotekli arsalarda proje şartları şunlardır

• İpotek tutarı, arsanın son değerleme raporu değerinin %50’sini aşamaz.
• Bu arsalardaki ipotek bedelleri toplamı, son bağımsız denetimli finansal tablolara göre aktif toplamın %10’unu aşamaz.

– GYO, gerekli asgari tefrişatı sağlayabilir. Üst hakkı, intifa ve devre mülk irtifakı kurabilir/devredebilir. Üst hakla Yap-İşlet-Devret projesi yürütebilir. Yurt dışında gayrimenkule mülkiyetini edinme şartıyla, ayrıca yabancı sermaye piyasası araçlarına yatırım yapabilir.

– İrtifaklarda yalnız intifa (tapuya tescilli), devre mülk irtifakı ve üst hakkı tesis ettirilebilir.

– Metruk, ekonomik ömrünü tamamlamış, gelir getirmeyen veya riskli yapı şerhli ve yıkılmamış gayrimenkuller kural olarak portföye alınmaz. Yıkım ve gerekiyorsa nitelik değişikliği Kurula beyan edilip değerlemeyle doğrulanırsa arsa olarak alınabilir.

– Münhasıran altyapı GYO’ları proje öncesi fizibilite, talep, nakit akışı, risk ve yatırım analizlerini, yasal izin, etüt, çevresel/kültürel değerlendirmeleri tamamlar. Uzun vadeli nakit akışını gözetir. Yurt dışı altyapı yatırımlarına yatırım yapamazlar.

– Altyapı GYO’ları kamu/özel ortaklığı, özelleştirme ve kamu idarelerinin altyapı projelerine yatırım yapabilir, işletmeci şirket kurabilir/iştirak edebilir. Altyapı şirketi veya diğer münhasıran altyapı GYO’larına ortaklık ya da borçlanma aracıyla yatırım yapabilir.

Finansal İşlem ve Yatırım Yasakları

GYO’ların sermaye piyasası araçları işlemlerinde sınırlar şunlardır

• Portföy araçlarının piyasa değerinin en fazla %50’si kadar sermaye piyasası aracı ödünç verilebilir. Süre en fazla 90 iş günü.
• Ödünç karşılığı en az %100 nakit veya kamu borçlanma aracı teminatı Takasbank’ta ortaklık adına bloke edilir. Teminat değer %80’in altına düşerse tamamlama istenir.
• Bir şirketin sermaye veya oy hakkının %5’inden fazlasına sahip olunamaz.
• Tek ihraççıya ait para ve sermaye piyasası aracı yatırımları aktif toplamın %10’unu aşamaz.
• Portföy alım/satımındaki komisyon ve benzeri giderler varlık değerinin %3’ünü aşamaz. Zorunlu vergi, harç ve benzerleri bu sınıra dahil değildir.

– Devri sınırlandırılmış varlık/haklara, altın, kıymetli maden, emtia ve bunlara dayalı vadeli sözleşmelere yatırım yapılamaz.

– Yatırım fonu payı ve türev araç hariç borsada işlem görmeyen sermaye piyasası araçlarına yatırım yapılamaz. Araçların alım satımı borsa kanalıyla yapılır.

– Açığa satış, kredili menkul kıymet işlemi ve menkul kıymet ödünç alma yasaktır. Türev araçlar yalnız korunma amacıyla kullanılabilir.

– Aracılık kapsamında olmamak şartıyla sermaye piyasası aracı alım satımı, Takasbank para piyasası, ters repo ve TL/yabancı para hesap işlemleri yapılabilir.

GYO’ların Yapamayacakları İşler

Gayrimenkul yatırım ortaklıklarının yapamayacağı işler şunlardır

• Mevduat/katılım fonu toplamak ve eş değer işlemler yapmak, izin verilenler dışında ticari, sınai, zirai faaliyet yürütmek.
• İnşaat işini bizzat üstlenmek, buna yönelik personel/ekipman edinmek (proje kontrol personeli hariç).
• Otel, AVM, hastane, iş merkezi, ticari depo, konut sitesi gibi gayrimenkulleri bizzat ticari amaçla işletmek.
• Kendi projeleri dışındaki kişilere proje geliştirme/kontrol, fizibilite, izin takibi hizmeti vermek.
• Kredi vermek veya %100 iştirak edilen bağlı ortaklıklar hariç, mal/hizmet alım satımına dayanmayan ilişkili taraf borcu vermek.
• Belgesiz ya da piyasa rayicinden belirgin farklı harcama/komisyon yapmak, sürekli kısa vadeli gayrimenkul alım satımı yürütmek.

Portföy Sınırlamaları

GYO portföy oranları ve özel sınırlar şunlardır

• Gayrimenkul, gayrimenkul projesi, gayrimenkule dayalı hak, gayrimenkul yatırım fonu katılma payı ve tanımlı şirket yatırımlarına aktiflerin en az %51’i yatırılır. Özel amaçlı şirket yatırımlarında da bu şart uygulanır.
• Münhasıran altyapı GYO aktiflerinin en az %75’i altyapı varlıklarından oluşur.
• Diğer GYO’larda yabancı gayrimenkul ve yabancı sermaye piyasası aracı yatırımları aktif toplamın en fazla %49’u.
• Alınmasından itibaren 5 yıl proje geliştirmeye yönelik tasarruf yapılmayan arsa/arazilerin değeri aktif toplamın %20’sini aşamaz.

– Dönem sonu tabloda asgari portföy oranı sağlanmazsa Kurulun uygun görmesi ve ortaklığın talebiyle 1 yıl ek süre verilebilir. Hala sağlanamazsa 3 ay içinde GYO faaliyeti dışına çıkaran esas sözleşme değişikliği başvurusu yapılır. Aksi halde sona ermiş sayılır.

– Münhasıran altyapı GYO’sunda %75 şartı, yatırımın veya imtiyaz/kullanım hakkının sona ermesi gibi nedenlerle bozulursa Kurul uygun görüşüyle 2 yıl süre verilebilir. Oranın sağlanamadığı yıl dahil son 5 yılda yalnız 1 kez kullanılır. Süre sonu yine sağlanamazsa 3 ay içinde esas sözleşme değişikliği gerekir.

İpotek, Rehin, Sınırlı Ayni Hak ve Borçlanma

– Kat karşılığı/hasılat paylaşımı projesinde arsa bedelsiz veya düşük bedelle devredilmiş ya da üst hakkı tanınmışsa arsa sahibi lehine proje teminatı olarak ipotek veya sınırlı ayni hak tesis edilebilir.

– Portföy varlıkları üzerinde gayrimenkul/proje/hak satın alımı için finansman veya yatırım kredisi amacıyla ipotek, rehin, sınırlı ayni hak tesis edilebilir. Bu amaçlar dışında üçüncü kişi lehine tesis edilemez.

– GYO, son kamuya açıklanan konsolide olmayan/bireysel finansal tablolardaki öz sermayesinin en fazla 5 katına kadar kredi kullanabilir. Mevzuat sınırlarında borçlanma aracı, gayrimenkul sertifikası ve varlık teminatlı menkul kıymet ihraç edebilir.

– Kurul, münhasıran altyapı GYO’larında borçlanma sınırını artırabilir.

Değerleme Zorunluluğu ve Değerleme Kuruluşları

Aşağıdaki işlemlerde rayiç değer veya rayiç kira bedeli değerlemesi zorunludur

• Gayrimenkul, hak, proje veya altyapı yatırımının portföye alınması/çıkarılması, gayrimenkulün kiraya verilmesi ya da kiraya vermek için kiralanması.
• Kira sözleşmesinin yenilenmesi/uzatılması, gayrimenkul ipoteği kabulü.
• Projelerin yasal izin ve belge uygunluğunun belirlenmesi ve Kurulca belirlenen diğer varlık işlemleri.
• Hesap döneminin son 3 ayında rayiç değeri belirlenmemiş varlıkların yıl sonu değerlemesi.
• Varlığın niteliği/cinsinin değiştirilmesi, ortaklığa ayni sermaye konulması ve gayrimenkul için yapı kayıt belgesi alınması.

– AVM, iş merkezi, depo, ofis vb. kiralanan yapılarda her bir bölüm yerine yapının tamamı değerlenebilir. Kiracı ilişkili tarafsa ayrı bölüm kira değerlemesi zorunludur.

– Değerleme çalışmasının bitişi ile rapor tarihi arasındaki süre en fazla 5 iş günüdür. Rapor, düzenleme tarihini izleyen 2 iş günü içinde ortaklığa teslim edilir.

– Değerleme kuruluşu Kurul listesinden seçilir ve GYO ile ilişkili kişilerden bağımsız olmalıdır.

Değerleme kuruluşu seçiminde yönetim kurulu kararına ilişkin süreler şunlardır

• Hesap dönemi bitimini izleyen 1 ay içinde, portföydeki her değerlemeye tabi varlık için hizmet alınacak kuruluş ve o yıl portföye alınabilecek varlıklar için en fazla 2 değerleme kuruluşu seçilir.
• Yönetim kurulu seçme kararı kamuya açıklanır ve örneği Kurula gönderilir.
• Aynı varlık için aynı değerleme kuruluşundan üst üste en fazla 3 yıl hizmet alınır. Tekrar seçilebilmesi için en az 2 yıl geçmelidir.

– Aykırı değerleme işlemlerinden yönetim kurulu veya yetkilendirilmişse murahhas üye sorumludur.

Bilgi Verme ve Kamuyu Aydınlatma

– Portföy varlıklarına ait değerleme raporu, ekleriyle birlikte teslimi izleyen 3 iş günü içinde Kurula gönderilir. Ekleri hariç aynı 3 iş günü içinde KAP’ta açıklanır.

– İpotekli arsa projelerinde ipoteğin arsa değerine ve toplam ipoteklerin aktiflere oranını gösteren bilgiler, ilgili sözleşme imzasını izleyen 3 iş günü içinde Kurula gönderilir.

– Finansal tablolar, Kurulun finansal raporlama düzenlemelerinde belirlenen sürelerde KAP’ta yayımlanır.

GYO Statüsünden Çıkma ve Faaliyet Hakkının Sona Ermesi

– Halka açık GYO’nun statüden çıkmak için esas sözleşme değiştirmesinde Kurulun uygun görüşü gerekir. Yönetim kurulu gerekçe, gelecek faaliyet konusu, projeksiyon ve etkileri içeren raporu en geç Kurul başvurusunda KAP’ta açıklar.

– Statüden çıkış genel kurulunda olumlu oy vermeyen tüm pay sahiplerine, karardan önceki 30 günlük ve 6 aylık günlük ağırlıklı ortalama borsa fiyatları ortalamalarından yüksek olanı esas alınarak pay alım teklifi zorunludur.

– Borsada işlem gören halka açık ortaklıkların GYO’ya dönüşümünde/statüden çıkışında, esas sözleşme değişikliğinin tescilinden itibaren 1 yıl boyunca %10 veya fazla sermaye payı sahibi ya da payından bağımsız yönetim kontrolü sahibi ortaklar, paylarını tescil günündeki Borsa 2. seans kapanış fiyatının altında satamaz.

– Statüden çıkışa ilişkin Kurul izni tebliğinden itibaren 3 ay içinde esas sözleşme değişikliği genel kurulda karara bağlanmazsa izin geçersiz olur.

GYO faaliyet hakkı aşağıdaki hallerde ortadan kalkar

• Süreli kurulmuş GYO’nun esas sözleşme süresinin dolması ve süre uzatımı için Kurula başvurulmaması.
• Münhasıran altyapı GYO’sunda lisans iptali, idare sözleşmesinin feshi/sona ermesi, projenin tamamlanması gibi nedenlerle amacın gerçekleşmesi veya faaliyetin imkansızlaşması.

– Faaliyet hakkı sona eren GYO, olaydan itibaren en geç 3 ay içinde GYO faaliyetini kapsam dışına çıkaran esas sözleşme değişikliği için Kurula başvurur. Değişiklik yapılmazsa ortaklık sona ermiş sayılır.

29. Odak – Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği II-48.2

Sabit Sermayeli Ortaklık ve Portföyü

– Sabit sermayeli yatırım ortaklığı, kayıtlı sermayeli anonim ortaklık olarak kurulan, belirlenen varlıkları işletmek ve izin verilen faaliyetleri yürütmek amacıyla oluşturulan sermaye piyasası kurumudur.

Portföye alınabilecek başlıca varlık ve işlemler şunlardır

• Türkiye’deki ihraççıların, özelleştirme kapsamındakiler dahil, payları ve kamu/özel sektör borçlanma araçları.
• 32 sayılı Karar kapsamındaki yabancı ihraççı payları ile kamu ve özel sektör borçlanma araçları.
• En fazla 12 ay vadeli mevduat ve katılma hesapları.
• Borsada işlem görmesi şartıyla altın, diğer kıymetli madenler ve bunlara dayalı araçlar.
• Yatırım fonu katılma payları, repo ve ters repo, kira ve gayrimenkul sertifikaları.
• Yatırım kuruluşu ve ortaklık varantları, yatırım kuruluşu sertifikaları.
• Takasbank para piyasası işlemleri, türev işlemlerin nakit teminatları ve primleri.
• Kurulca uygun görülen özel tasarlanmış yabancı yatırım araçları, ikraz iştirak senetleri ve diğer araçlar.

– Temel faaliyetler portföy oluşturma, işletme ve gerektiğinde değiştirme, çeşitlendirme ile risk azaltma, piyasa ve şirket gelişmelerini izleme ve portföy değerini koruyup artırmaya yönelik araştırmadır.

Kuruluş Şartları ve Kurucular

Sabit sermayeli yatırım ortaklığının kuruluş şartları şunlardır

• En az 300.000.000 TL kuruluş sermayesi ve kayıtlı sermayeli anonim ortaklık yapısı.
• Çıkarılmış sermayenin en az %49’una karşılık gelen payların halka arzının kurucularca Kurula taahhüt edilmesi.
• Payların nakit karşılığı çıkarılıp kuruluşta tamamen ve nakden ödenmesi.
• Ticaret unvanında “Menkul Kıymet Yatırım Ortaklığı” ibaresi bulunması.
• En az bir lider sermayedar bulunması ve kurucu, yönetim kurulu ile genel müdür şartlarının sağlanması.
• Esas sözleşmenin mevzuata uygunluğu ve Kurulca yetkilendirilmiş portföy saklama kuruluşunun belirlenmesi.

Kurucu gerçek ve tüzel kişilerde aranan başlıca nitelikler şunlardır

• Müflis veya konkordato ilan etmiş olmamak, hakkında iflasın ertelenmesi kararı bulunmamak.
• Kurulca izni iptal edilmiş kuruluşta iptali gerektiren olaydan sorumlu olmamak, 35 sayılı KHK kapsamında tasfiye kararı bulunmamak.
• Kanunda sayılan mahkumiyetler ile kasten işlenen suçtan 5 yıl veya daha fazla hapis mahkumiyeti bulunmamak, devlet güvenliği, anayasal düzen, zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, kaçakçılık, vergi kaçakçılığı ve benzeri suçlardan hükümlü olmamak.
• Sermayeyi muvazaasız karşılayacak mali güç, dürüstlük ve itibar taşımak.
• Muaccel vergi borcu bulunmamak, terörizmin finansmanına ilişkin suçlardan hükümlü ve işlem yasaklısı olmamak.

– Dolaylı olarak %20 ve üzeri pay sahibi nihai gerçek kişiler ile kontrol sağlayan imtiyazlı pay sahibi gerçek kişiler mali güç hariç kurucu şartlarını taşır.

– Banka olmayan tüzel kişi lider sermayedarın kontrol sahibi nihai gerçek kişileri ve ilgili imtiyazlı pay zincirinde %20’yi aşan ilgili gerçek kişiler de mali güç dışındaki şartları taşır.

– Kurucu veya dolaylı ortak banka ise ilgili belgelerin Kurula sunulması ve BDDK uygun görüşü yeterlidir.

Lider Sermayedar

– Lider sermayedar, ilk halka arz sonrası pay edinimleri hariç ortaklık sermayesinin en az %25’ine tek başına veya birlikte sahip olan ortak veya ortaklardır. Birden fazla ortak oranı sağlıyorsa birinin lider olarak belirlenmesi yeterlidir.

– İlk halka arz sermaye artırımıyla yapılırsa liderin sermaye oranı halka arz öncesi sermayeye göre hesaplanır. Ticaret unvanında liderle bağlantı izlenimi veren ad/ibareyi kullananlar lider olmak zorundadır.

Lider sermayedarın ek şartları şunlardır

• Tek gerçek kişi lider – Finansal piyasa deneyimi ve en az 150.000.000 TL rayiç değerli menkul/gayrimenkul varlık.
• Birden fazla gerçek kişi lider – Toplam en az 300.000.000 TL rayiç değerli menkul/gayrimenkul varlık.
• Tüzel kişi lider – En az 3 yıl faaliyet, son döneme ait bağımsız denetimden geçmiş konsolide, yoksa bireysel finansal tablolar, özkaynak en az sermayenin 2 katı, aktif toplamı en az sermayenin 3 katı ve yeterli mali güç/finansal piyasa deneyimi.

Kuruluş İşlemleri, Halka Arz ve Kotasyon

– Kuruluş başvurusu belgelerle Kurula yapılır. Uygun görüş sonrası sermaye ödeme belgeleriyle Bakanlığa başvurulur. Tüzel kişilik ticaret siciline tescille kazanılır.

– Esas sözleşmenin tescil ve ilanı için Kurul izninden itibaren en geç 30 gün içinde başvurulur. TTSG nüshası ilanı izleyen 6 iş günü içinde Kurula gönderilir.

– Kuruluşun tescilinden itibaren 3 ay içinde mekan, donanım, personel ve organizasyon tamamlanır, genel müdür atanır. En az %49 payın halka arzı için Kuruldan izahname onayı istenir.

– Halka arz öncesi sermaye artırımı yapılamaz. Süresinde başvurmayan veya onay alamayan ortaklığın sabit sermayeli ortaklık olarak faaliyet hakkı sona erer. 3 ay içinde faaliyet dışına çıkaran esas sözleşme değişikliği için Kurula başvurulur, değişiklik yapılmazsa ortaklık sona ermiş sayılır.

– Satışın bitiminden itibaren 15 gün içinde kotasyon belgesi için Kurula, belgenin alınmasını izleyen 15 gün içinde BİAŞ’a başvurulur.

Pay satışına ilişkin özel hükümler şunlardır

• Bedelli sermaye artırımı, karar açıklamasından önceki 30 günün borsa ağırlıklı ortalama fiyatlarının ortalamasına göre pay fiyatının 1 TL’nin üzerinde olması halinde mümkündür.
• İmtiyazlı pay gruplarında nominal değer altı pay ihracıyla artırım için ihraç belgesi veya izahname onayından önce imtiyazlar kaldırılmalıdır.
• Tahsisli artırım fiyatı karar öncesindeki 30 günde açıklanmış pay başına net aktif değerlerin ortalamasından ve her durumda nominal değerden düşük olamaz.
• Tahsisli artırımla edinilen paylar, edinimden itibaren 1 yıl borsada satılamaz.

Pay Türleri, İmtiyaz ve Pay Devri

– Paylar nama veya hamiline yazılı olabilir. Sabit sermayeli ortaklıklar imtiyaz veren menkul kıymet ihraç edemez.

– Üst üste 5 yıl dönem zararı varsa oy ve yönetim kurulu temsil imtiyazları, faaliyetlerin makul ve zorunlu kıldığı haller saklı kalmak üzere Kurul kararıyla kaldırılır.

Halka arz öncesi pay devrinde uygulanan kurallar şunlardır

• Sermayenin %10 veya üzeri pay devri ve oranına bakılmaksızın imtiyazlı pay devri Kurul iznine tabidir.
• %10’dan az pay edinen yeni ortaklar şartları taşıdıklarını gösteren belgeleri 10 iş günü içinde Kurula iletir.
• Kontrol sağlayan imtiyazlı payların devri Kurul iznine tabidir. Devralan diğer ortakların paylarını satın alabilecek mali gücünü belgeler.
• İmtiyazsız paylarla kontrol elde edilirse belgeler devirden itibaren 10 iş günü içinde Kurula ve SPL’ye verilir.

– Halka arz sonrası kontrol sağlayan ortak şartları kaybederse kontrol paylarını 3 ay içinde elden çıkarır.

– Lider sermayedarın asgari pay oranına karşılık gelen payları, halka arz satışının bitiminden itibaren 2 yıl devredilemez.

Yönetim Kurulu ve Genel Müdür

Yönetim kurulu üyelerinde aranan şartlar şunlardır

• Üyelerin çoğunluğu 4 yıllık yükseköğrenim mezunu ve finansal piyasalarda en az 5 yıl deneyimli olmalıdır.
• Portföy sınırlamaları ile kamuyu aydınlatma yükümlülüklerinden yönetim kurulu veya yetkilendirilmiş murahhas üye sorumludur.
• Yeni üye atama kararı ve şartları gösteren belgeler 10 iş günü içinde SPL’ye gönderilir.

Genel müdürde aranan şartlar şunlardır

• 4 yıllık yükseköğrenim, finansal piyasalarda en az 7 yıl deneyim, Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 Lisansı ve ilgili (e) bendi hariç kurucu nitelikleri.
• Münhasıran ve tam zamanlı çalışma, görevini aksatmamak ve başka kurumda icrai görev üstlenmemek şartıyla yönetim kurulu üyeliği.
• Genel müdürlük 12 ayda 3 aydan fazla vekaleten yürütülemez.
• Yeni genel müdürün karar ve belgeleri 10 iş günü içinde Kurula ve SPL’ye gönderilir.

Portföy Yönetimi ve Dış Hizmetler

– Portföy, en az 1 portföy yöneticisi istihdam edilerek yönetilebilir veya Kurul onayı ve sözleşmeyle portföy yönetim şirketine yönettirilebilir.

– Portföy yönetim sözleşmesi imzadan itibaren 6 iş günü içinde Kurula gönderilir. Hizmet veren şirket ve sözleşme süresi KAP’ta açıklanır.

Portföy yönetimini kendisi yapan ortaklığın yükümlülükleri şunlardır

• Gerekli lisansa ve en az 3 yıl deneyime sahip en az 1 portföy yöneticisi istihdamı.
• Yazılı karar alma prosedürü ve karar dayanaklarını ortaklık merkezinde en az 5 yıl saklama.
• Kurul onayıyla portföy yönetim şirketinden yatırım danışmanlığı alınırsa şirket ve sözleşme süresinin sözleşmeyi izleyen 6 iş günü içinde KAP’ta açıklanması.

– Muhasebe, operasyon ve iç kontrol personeli hizmetleri yatırım kuruluşlarından, risk yönetimi hizmeti yatırım kuruluşlarından veya Kurulca uygun görülen uzman kuruluşlardan alınabilir. Yönetim kurulu denetim ve takip sorumluluğunu korur.

– Dış hizmetler için esas sözleşme hükmü ve yönetim kurulu kararı gerekir. Portföy yönetim şirketinden hizmet için Kurul onayı, esas sözleşme hükmü için Kurulun uygun görüşü alınır.

– Dışarıdan alınan hizmet ve personelin yıllık toplam komisyon ve ücreti, ilgili yılın günlük ortalama net aktif değerinin %2’sini aşamaz. Aykırılıktan yönetim kurulu veya yetkili murahhas üye sorumludur.

İç Kontrol, Risk Yönetimi ve Teftiş

İç kontrol sisteminin asgari gerekleri şunlardır

• Mevzuat ve yetki uyumu, muhasebe ve kayıt güvenilirliği, risklerin azaltılması, çıkar çatışmalarının ve ilişkili taraf işlemlerinin kontrolü.
• Portföy harcamalarının belgeli ve rayice uygun olması ve değerleme, pay başı net aktif değer ve portföy oranlarının uygunluğunun kontrolü.
• Yazılı politika ve prosedürlerin yönetim kurulu kararıyla yürürlüğe girmesi ve raporların aylık yönetim kuruluna sunulması.
• İcracı birimde görev almayan bir yönetim kurulu üyesinin iç kontrolden sorumlu atanması ve en az 1, ilgili lisansa sahip, 3 yıl deneyimli iç kontrol personeli çalıştırılması.

– Risk yönetimi dışarıdan alınmıyorsa yazılı prosedürlü sistem kurulur. Risk yönetim birimi portföy yönetiminden bağımsız ve iç kontrolden sorumlu yönetim kurulu üyesine bağlı olur.

– Risk yönetim personeli Düzey 3 Lisansı, türev işlem varsa ayrıca Türev Araçlar Lisansı taşır. Başka görev üstlenemez.

Risk yönetim biriminin raporlama süreleri şunlardır

• Risk limitleri ve işlem riskleri günlük izlenir. Limit aşımı aynı gün bağlı yöneticiye bildirilir.
• İşlem riskleri yöneticiye günlük, yönetim kuruluna haftalık yazılı raporlanır.
• Mali durumu olağan dışı etkileyen gelişmeler en kısa sürede yönetim kuruluna bildirilir.

– Günlük faaliyetlerden bağımsız, bütün faaliyetleri denetleyen teftiş birimi zorunludur. Yeterli lisanslı, münhasıran görevli müfettişler istihdam edilir. Birim yönetim kuruluna bağlıdır. Yetkiler iç kontrolden sorumlu üyeye veya denetim komitesine devredilebilir.

– Her hesap döneminin teftiş raporları dönem bitiminden itibaren 3 ay içinde yönetim kuruluna sunulur. Mali durumu ciddi etkileyebilecek aykırılık raporu en kısa sürede yönetim kuruluna, aynı gün Kurula gönderilir.

Yasak İşlemler ve İstisnaları

Sabit sermayeli ortaklıkların yapamayacağı işler şunlardır

• Ödünç para verme, mevduat veya katılım fonu toplama ve aynı sonucu doğuran işlemler.
• Ticari, sınai, zirai veya aracılık faaliyeti.
• Açığa satış ve kredili menkul kıymet işlemleri.
• Portföy varlıklarını rehin veya portföy işlemi dışında teminat gösterme. Kredi temini için portföyün %10’u kadar teminat istisnası vardır.
• Günlük operasyonlar ve zorunlu türev teminatları için gerekli olandan fazla nakit tutma veya faaliyet için gereğinden fazla taşınır/taşınmaz edinme.
• Portföye rayiç değer üzerinde varlık alma ya da portföyden rayiç değer altında satma.

Portföy Yoğunlaşma Sınırları

İhraççı ve grup bazında uygulanan sınırlar şunlardır

• Tek ihraççının para ve sermaye piyasası araçları ve bunlara dayalı türevler net aktif değerin %10’unu aşamaz. İpotek ve varlık teminatlı menkul kıymetlerde sınır %25.
• Net aktif değerin %5’inden fazla yatırım yapılan ihraççılardaki toplam yatırım, net aktif değerin %40’ını aşamaz.
• Aynı grubun para ve sermaye piyasası araçlarına yatırımlar %20 sınırına tabidir.
• Tek ihraççının tedavüldeki borçlanma araçlarının ihraç miktarının %10’undan fazlası alınamaz.
• TCMB, Hazine ve ipotek finansmanı kuruluşları için belirtilen yoğunlaşma sınırları uygulanmaz. Tek varlık yatırımı net aktif değerin %35’ini aşamaz.
• Varlık kiralama şirketlerinde tek ihraççı sınırı %25 uygulanır. %40 toplu yoğunlaşma sınırı uygulanmaz.
• Ortaklık bir ihraççının sermayesi veya toplam oy haklarının %10’undan fazlasına tek başına sahip olamaz.

İlişkili taraflar açısından özel yatırım sınırları şunlardır

• Portföy yönetimi veya yatırım danışmanlığı alınan şirketle belirtilen bağlantıları bulunan ihraççıların araçları toplamı net aktif değerin %20’sini aşamaz.
• İlişkili aracı kurum veya bankaların aracılık ettiği araçlarda ihraç tutarının en fazla %10’u ve ayrıca net aktif değerin en fazla %5’i yatırım sınırıdır.

Diğer araç ve işlemlere ilişkin net aktif değer sınırları şunlardır

• Varant ve yatırım kuruluşu sertifikaları toplamı %10, tek ihraççının varant/sertifikaları %5.
• Vadeli mevduat ve katılma hesapları %10 ve en fazla 12 ay vade, tek bankada %3.
• Borsada işlem gören altın, kıymetli maden ve dayalı araçlar %20.
• Yatırım fonu katılma payları toplamı %20, tek yatırım fonu %5.
• Takasbank para piyasası işlemleri %20.
• Türev araçların açık pozisyonu net aktif değeri aşamaz.
• Kısa süreli nakit ihtiyacına yönelik kredi veya bono, son yıllık finansal tablolardaki özkaynağın %20’sini aşamaz.

– Diğer sabit sermayeli yatırım ortaklıklarının paylarına yatırım yapılamaz. Borsada işlem gören araçların alım satımı esas olarak Borsa kanalıyla yapılır. İlk ihraç ve borsada işlem gören dış borçlanma araçları için kaynakta belirtilen istisnalar uygulanır.

Repo, Ödünç İşlemleri ve Portföy İhlalleri

Repo ve ters repo sınırları şunlardır

• Repo, portföyde repo yapılabilen varlıkların rayiç bedelinin %10’una kadar yapılır.
• Borsa dışı ters repo yatırımları net aktif değerin %10’unu aşamaz. Ters repo sözleşmeleri portföye alınabilir.
• Borsa dışı sözleşmelerin vade, faiz, karşı taraf ve derecelendirme notu, sözleşmeyi takip eden iş günü KAP’ta açıklanır.

Ödünç verme işlemlerinin sınırları şunlardır

• Sermaye piyasası araçlarının piyasa değerinin en fazla %50’si ödünç verilir ve süre en fazla 90 iş günüdür.
• Ödünç verilen araçların en az %100’ü tutarında kabul edilen teminat Takasbank’ta ortaklık adına bloke edilir.
• Portföydeki kıymetli madenlerin piyasa değerinin en fazla %75’i ödünç verilebilir. Ödünç alacağını temsil eden sertifikalar aynı oranda alınabilir.

– Türevler korunma veya yatırım stratejisi için kullanılabilir. Açık pozisyon net aktif değeri aşamaz.

– Fiyat değişimi, kar payı veya rüçhan hakkı gibi nedenlerle sınırlardan sapılırsa oranlar en geç 30 gün içinde düzeltilir.

Performans ve Kamuyu Aydınlatma

– Performans sunum raporu zorunludur. Dönemler Ocak–Haziran ve Ocak–Aralık olup raporlar dönem sonunu izleyen 1 ay içinde bağımsız denetimden geçirilir ve internet sitesinde yayımlanır.

Düzenli bilgi verme süreleri şunlardır

• Haftalık raporlar dönemi izleyen ilk iş günü yayımlanır.
• Aracı kuruluşlar, komisyonlar ve komisyon/net aktif değer oranı ile yıllık ücret/komisyon oranı her 3 aylık dönemi izleyen 10 iş günü içinde, yılbaşından itibaren kümülatif açıklanır.
• Çalışanlara aylık ücret dışı prim ve ikramiyeler, unvan ve tutarıyla birlikte ödemeyi izleyen 3 iş günü içinde KAP’ta açıklanır.
• Finansal tablolar ve yönetim kurulu faaliyet raporları Kurulca belirlenen sürelerde yayımlanır.

– BİAŞ ağırlıklı ortalama pay fiyatı pay başına net aktif değerin 2 katını aşarsa, sonraki iş gününden başlayarak bu durum sona erene kadar her iş günü sektörel portföy değeri ve net varlık değeri tabloları KAP’ta yayımlanır.

– Yönetim kurulu bilgilendirme politikası hazırlar. Genel kurulda pay sahiplerine sunar ve KAP’ta açıklar.

– Ortaklık, ilgili düzenlemelere göre kendi paylarını geri alabilir ve rehin olarak kabul edebilir.

Statüden Çıkış, Kar Payı ve Bildirimler

– Sabit sermayeli ortaklık statüsünden yalnız değişken sermayeli ortaklığa dönüşümle çıkılabilir. Dönüşümde olumlu oy kullananlar dışındaki pay sahiplerine pay alım teklifi zorunludur.

– Teklif fiyatı, karar ilanından önceki 30 günlük ve 6 aylık düzeltilmiş günlük ağırlıklı ortalama borsa fiyatları ile 6 aylık dönemin düzeltilmiş pay başı net aktif değer ortalamasından yüksek olanıdır.

– Yönetim kurulunun gerekçe, yeni portföy, yatırım projeksiyonu ve etki raporu en geç Kurula başvuru tarihinde KAP’ta açıklanır. Genel kurul kararının ilan edildiği TTSG nüshası 6 iş günü içinde Kurula gönderilir.

– Kurul izninin tebliğinden itibaren 3 ay içinde esas sözleşme değişikliği genel kurulca karara bağlanmazsa izin geçersiz olur.

– Sabit sermayeli ortaklıklar net dağıtılabilir karın en az %20’sini birinci kar payı olarak nakden dağıtmak zorundadır.

Birliğe en geç 10 iş günü içinde bildirilecek bilgiler şunlardır

• Murahhas üye ataması, yetki ve sorumlulukları ile değişiklikleri.
• İletişim, internet sitesi, vergi kimlik ve ticaret sicil numarası ile merkez adresi değişiklikleri.
• Bağımsız denetim kuruluşu, güncel imza sirküleri ve değişiklikleri.
• Ortak, yönetici, personel ve diğer kurumlarla ilgili davalar, takipler ve sonuçları.
• İlan gazeteleri ve ilan bilgileri.

– Bildirimler üzerine TSPB ve SPL veri tabanı oluşturur. Birbirlerinin ve Kurulun anlık erişimine açar.

29. Odak – Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği II-48.2 (Devam)

Değişken Sermayeli Ortaklıkların Tanımı ve Portföy Esasları

– Değişken sermayeli ortaklık (DSYO), sermayesi her zaman net aktif değerine eşit olan, sabit sermayeli ortaklıklarla aynı tür varlıkları kapsayan portföyü işletmek üzere kurulan anonim ortaklıktır. Portföyü işletebilir ve değiştirebilir.

– Portföy, yatırımcı çıkarı gözetilerek sermaye piyasasında en az 3 yıl tecrübeli portföy yöneticileri tarafından yönetilir. Varlıklar portföy saklama kuruluşunda saklanır.

– Portföy, portföy hesabına ve esas sözleşme ile izahnamede hüküm bulunması şartıyla kredi, türev araç veya benzeri portföy işlemleri dışında rehnedilemez ve teminat gösterilemez.

Değişken Sermayeli Ortaklıkların Portföy Türleri

Portföy türleri ve asgari yatırım şartları şunlardır

• Borçlanma araçları – Net aktif değerin sürekli en az %80’i Türk/yabancı kamu veya özel sektör borçlanma araçlarında.
• Hisse senedi – Net aktif değerin sürekli en az %80’i Türk/yabancı ihraççı paylarında.
• Kıymetli madenler – Net aktif değerin sürekli en az %80’i borsada işlem gören altın, diğer kıymetli madenler ve bunlara dayalı araçlarda.
• Para piyasası – Portföyün tamamı vadesine en fazla 184 gün kalan likit araçlarda, günlük ağırlıklı ortalama vade en fazla 45 gün.
• Katılım – Tamamı sürekli kira sertifikası, katılma hesabı, pay, altın, kıymetli maden ve Kurulca uygun görülen faize dayalı olmayan araçlarda.
• Değişken – Sayılan türlerin sınırlamalarına girmeyen portföy.
• Serbest – Yatırımcı payları yalnız nitelikli yatırımcılara satılan portföy.
• Dengeli – Portföyün tamamı, pay, kira sertifikası, borçlanma aracı veya kıymetli maden gruplarından en az iki türden oluşur. Seçilen her tür toplam portföyün en az %20’sini oluşturmalıdır.
• Endeks – Kurulca uygun görülen endeksteki varlıkların tamamını veya örneklemesini içerir. Adında Endeks ibaresi bulunur.
• Yabancı – Net aktif değerin en az %80’i yabancı para ve sermaye piyasası araçlarına yatırılır. Adında Yabancı ibaresi bulunur.
• İştirak – İştiraklerin para ve sermaye piyasası araçlarından oluşur. Adında İştirak ibaresi bulunur.

Kuruluş Şartları ve Asgari Net Aktif Değer

Kurulun kuruluşu uygun görmesi için gereken şartlar şunlardır

• Anonim ortaklık olarak kurulma, başlangıç sermayesi en az 30 milyon TL.
• Kurucuların yatırımcı payı ihracı öncesinde net aktif değeri en az 60 milyon TL’ye çıkarma taahhüdü.
• Payların nakit karşılığı çıkarılması, bedellerin tamamen ve nakden ödenmesi.
• Ticaret unvanında Menkul Kıymet Yatırım Ortaklığı ibaresi.
• Nitelikli kurucular, yönetim kurulu ve genel müdür, mevzuata uygun esas sözleşme, Kurulca yetkilendirilmiş portföy saklama kuruluşu.

– İşletme adı kullanılacaksa portföy türü ve DSYO kısaltması bulunur. Kurucu nitelikleri ve kuruluş işlemleri sabit sermayeli ortaklıklarla aynıdır.

– Esas sözleşmenin ticaret siciline tescilini takip eden 6 ay içinde asgari net aktif değere ulaşılmazsa ortaklık sona ermiş sayılır.

Kurucu ve Yatırımcı Paylarının İhracı

– Yatırımcı payları halka arz edilmeli, belirli yatırımcı kitlesine tahsis edilmeli veya nitelikli yatırımcılara satılmalıdır.

– İhraç için izahname ve yatırımcı bilgi formu hazırlanır. Esas sözleşmenin tescilini takip eden 30 gün içinde Kurula başvurulur. Tahsisli/nitelikli yatırımcıya satışta izahname yerine ihraç belgesi, isteğe bağlı yatırımcı bilgi formu hazırlanır.

– İzahname veya ihraç belgesi için Kurul onayı zorunludur.

İzahname inceleme ve yayımlama süreleri şöyledir

• Kurul incelemesi 20 iş günü.
• Eksik bilgi veya ek belge isteminin başvuru sahibine bildirilmesi 10 iş günü. Eksikler Kurulun belirlediği sürede tamamlanır.
• Onaylı izahname ve yatırımcı bilgi formunun KAP’ta ve internet sitesinde yayımlanması, tebliği izleyen 10 iş günü.
• İzahname ve bilgi formu ticaret siciline tescil veya TTSG’de ilan edilmez. İzahnamenin yayımlandığı yer tescil ve ilan edilir.
• Yatırımcı payları karşılığında toplanan para ve varlıklar takip eden iş günü izahnamede belirtilen yatırımlara yönlendirilir.

Yatırımcı Bilgi Formu ve Bilgilendirme Dokümanlarının Değiştirilmesi

Yatırımcı bilgi formunda asgari olarak şu bilgiler bulunur

• Ortaklığın tanıtımı, yatırım amacı, politikası ve portföy dağılımı.
• Varsa geçmiş performans, yönetim ücreti, komisyon, diğer giderler ve toplam gider oranı.
• Risk-getiri profili, uyarılar ve pay alım satım esasları.

– Esas sözleşme değişiklikleri için Kurulun uygun görüşü zorunludur.

– Yatırımcı kararını etkileyen izahname/ihraç belgesi değişikliği Kurulca onaylanır ve ilan edilir. İzahname değişiklik duyurusu, onayın tebliğini izleyen 3 iş günü içinde KAP’ta ve internet sitesinde yayımlanır.

– Bu kapsam dışındaki izahname değişikliklerinde Kurul onayı aranmaz. İlan edilir ve takvim yılı bitimini izleyen 6 iş günü içinde topluca Kurula bildirilir.

– Yatırımcı bilgi formu değişiklikleri Kurul onayına tabi değildir. En az 6 iş günü önceden Kurula bildirilir, esas sözleşme ve izahnameye uygun olur, değişikliği takip eden iş günü KAP’ta ve internet sitesinde yayımlanır.

Payların Değeri, Hakları, Devri ve Alım Satımı

– Kurucu ve yatırımcı paylarının itibari değeri yoktur. Pay başına net aktif değer, (portföy değeri + hazır değerler + alacaklar + diğer aktifler – borçlar) / (kurucu ve yatırımcı paylarının toplam sayısı) olarak hesaplanır. Alım satım fiyatına esas alınır.

– Para piyasası ve kısa vadeli borçlanma araçları portföyleri son ilan edilen, diğer portföyler emirden sonraki ilk hesaplamada bulunan birim pay fiyatıyla işlem görür. Pay sahiplerine kar payı dağıtılabilir.

Kurucu ve yatırımcı paylarının hakları şöyledir

• Kurucu payı – Nama yazılı, kar ve tasfiye payı, genel kurula katılım, oy, bilgi alma, inceleme, özel denetim isteme, iptal davası ve azlık hakları verir. Her pay 1 oy.
• Yatırımcı payı – Nama veya hamiline yazılı, kar ve tasfiye payı verir. Oy, genel kurula katılma veya diğer ortaklık hakları vermez.

– Her iki pay türünde yeni pay alma hakkı yoktur.

– Kurucu payları sermaye taahhüdünü yerine getiren kuruculara tahsis edilir. Yatırımcı payı ihracı öncesindeki her türlü devir Kurul iznine tabidir. İhraçtan sonra kontrol sağlayan kurucu paylarının devri Kurul iznine, diğerleri bildirime tabidir.

– Kontrol sahibi kurucular gerekli şartları kaybederse paylarını 3 ay içinde elden çıkarır. Kurucu payı itfası için diğer kurucuların onayı gerekir. Kalan tutar başlangıç sermayesinin altına düşemez. İtfa bedeli geçerli pay başına net aktif değerdir.

– Yatırımcı talebinde payların itfası ve bedelinin geri ödenmesi zorunludur. İşlemler yetkilendirilen yatırım kuruluşu veya portföy yönetim şirketi aracılığıyla, nakit ödeme ve pay iadesi yoluyla yapılır.

– Günlük alım satım esastır. Belgelerde düzenlenmişse giriş-çıkış komisyonu alınabilir.

– Net aktif değerinin en az %80’i yabancı para ve sermaye piyasası araçlarında olan portföy payları, Kurul onayıyla, TCMB’nin günlük alım satım kuru ilan ettiği yabancı para birimlerinde işlem görebilir.

Yönetim Kurulu, Genel Müdür ve Dış Hizmetler

– Yönetim kurulu üyeleri, kurucu ortakların mali güç dışındaki şartlarını taşır. Çoğunluğu 4 yıllık yükseköğrenim mezunudur, en az bir üye finansal piyasalar veya işletmecilikte en az 5 yıl deneyimlidir.

– Portföy sınırları ve kamuyu aydınlatmadan yönetim kurulu veya yetkili murahhas üye sorumludur. Yeni üye atama belgeleri 10 iş günü içinde SPL’ye gönderilir.

– Bütün ilgili hizmetler dışarıdan sağlanıyorsa genel müdür istihdamı zorunlu olmayabilir. Genel müdür, münhasıran ve tam zamanlı görevini sürdürmek şartıyla yönetim kurulu üyesi veya portföy yöneticisi olabilir.

– Portföy yönetimi hizmetinin Kurul onayıyla bir portföy yönetim şirketinden alınması zorunludur. Sözleşme örneği imzadan itibaren 6 iş günü içinde Kurula gönderilir. Hizmet sağlayıcı ve sözleşme süresi KAP’ta açıklanır. Şirket değişikliğinde yönetim kurulu kararı Kurula bildirilir.

Ortaklık dışarıdan şu hizmetleri de alabilir

• Teftiş, iç kontrol, muhasebe ve operasyon – Yatırım kuruluşlarından.
• Risk yönetim sistemi – Yatırım kuruluşlarından veya Kurulun uygun gördüğü uzman kuruluşlardan.

– Gerekli deneyimi olan müfettiş, iç kontrol elemanının görevlerini de yapabilir. Dış hizmet sağlayıcısı ve sözleşme süresi sözleşmeyi izleyen 6 iş günü içinde KAP’ta açıklanır. Risk hizmeti dışarıdan alınsa da kontrol ve izleme yönetim kurulu veya murahhas üyededir.

İç Kontrol, Risk Yönetimi ve Teftiş

– İç kontrol, işlemlerin mevzuata, yetkilere ve bilgilendirme dokümanlarına uygunluğunu, kayıt, değerleme, portföy sınırları, piyasa rayici, ilişkili taraf ve dış hizmet denetimini ve hata, hile ve çıkar çatışmalarının önlenmesini kapsar.

– Yönetim kurulu, icracı birimlere bağlı olmayan bir üyesini iç kontrolden sorumlu üye seçer. Bu üye sistemin işleyişi, risklerin tespiti, politikalar ve denetimin bağımsızlığından sorumludur.

– Risk yönetimi hükümleri sabit sermayeli ortaklıklarla aynıdır. Teftiş dışarıdan sağlanamıyorsa sabit sermayeli ortaklık hükümleri uygulanır.

Yapılamayacak İşler

Değişken sermayeli ortaklıklar, sabit sermayeli ortaklıklarla aynı yasaklara tabidir

• Ödünç para verme, mevduat veya katılım fonu toplama, ticari, sınai, zirai faaliyet ve aracılık yapma.
• Açığa satış veya kredili menkul kıymet işlemi yapma.
• Portföy varlıklarını portföy işlemleri dışında rehnetme veya teminat gösterme. Kredi için portföyün %10’u teminat gösterilebilir.
• Günlük operasyon ve türev teminatı ihtiyacının üzerinde nakit, faaliyet gereğinden fazla taşınır/taşınmaz tutma.
• Portföye rayiç değerinin üzerinde varlık alma veya portföyden rayiç değerinin altında varlık satma.

İhraççı, Grup ve İlişkili Taraf Yatırım Sınırları

Genel yatırım ve yoğunlaşma sınırları şöyledir

• Tek ihraççı – Para ve sermaye piyasası araçları ve bunlara dayalı türevlerde net aktif değerin en fazla %10’u.
• %5’ten fazla yatırım yapılan ihraççılar toplamı – Net aktif değerin en fazla %40’ı.
• Aynı grup – Net aktif değerin en fazla %20’si.
• Bir ihraççının tedavüldeki borçlanma araçları – İhraç miktarının en fazla %10’u.
• TCMB, Hazine ve ipotek finansmanı kuruluşları – Genel yoğunlaşma sınırları uygulanmaz, tek varlık en fazla %35.
• Varlık kiralama şirketi araçları – Tek ihraççı sınırı %25, toplu %40 sınırı uygulanmaz. Kaynakta ayrıca özel istisna hükmü vardır.
• İhraççının sermayesi veya oy hakkı – Ortaklık tek başına %10’dan fazlasına sahip olamaz.

– Kurucu pay sahipleri ve portföy yöneticisiyle ilişkili yatırım kuruluşlarının borsa dışı halka arzına aracılık ettiği paylara yatırım ihraç miktarının %10’unu ve net aktif değerin %5’ini aşamaz.

– Portföy yönetimi/danışmanlık alınan şirketlerin yönetim hakimiyetindeki ve bağlantılı ihraççıların araçlarına toplam yatırım net aktif değerin %20’sini aşamaz.

Diğer Portföy ve Vade Sınırları

Diğer azami yatırım oranları şöyledir

• Varantlar ve yatırım kuruluşu sertifikaları toplamı – Net aktif değerin %10’u, tek ihraççı %5.
• Mevduat/katılma hesapları – Net aktif değerin %10’u, vade en fazla 12 ay, tek banka %3. Katılım portföylerinde sırasıyla %25 ve %10.
• Takasbank Para Piyasası işlemleri – Net aktif değerin %20’si.
• Yatırım fonu, borsa yatırım fonu ve diğer sabit/değişken sermayeli ortaklık payları toplamı – Net aktif değerin %20’si.
• Tahsisli yatırımcı kitlesindeki şirketlerin araçları – Tek şirket %5, toplam %25.

– Borsada işlem gören varlıkların alım satımı borsadan yapılır. Borsada işlem görmesi uygun görülen ilk ihraçlar ve kamu dış borçlanma araçlarının borsa dışı işlemleri istisnadır.

– Borsa dışı sözleşmeler yatırım stratejisine uygun, karşı tarafı yeterli derecelendirmeye sahip, bağımsız koşullarda ve adil fiyatlı, uygun dönemlerde gerçeğe uygun değerden nakde çevrilebilir olmalıdır.

Borçlanma araçları portföylerinin aylık ağırlıklı ortalama vade sınıfları şöyledir

• Kısa vadeli – 25–90 gün.
• Orta vadeli – 91–730 gün.
• Uzun vadeli – 730 günden fazla.

– Para piyasası ve kısa vadeli borçlanma portföylerine vadeye kalan günü hesaplanamayan varlık alınamaz. Orta ve uzun vadelilerde bu varlıklar net aktif değerin en fazla %20’si olabilir.

Repo, Kredi, Ödünç ve Türev İşlemleri

– Repo, uygun portföy varlıklarının rayiç değerinin en fazla %10’u üzerinden yapılabilir. Borsa dışı ters repo yatırımları net aktif değerin %10’unu aşamaz. Oran ve vadeler Kurul düzenlemelerine uygun olmalıdır.

– Borsa dışı repo/ters repo sözleşmesinin vade, faiz, karşı taraf ve derecelendirme notu sözleşmeyi izleyen iş günü KAP’ta açıklanır.

– Portföy hesabına net aktif değerin en fazla %10’u kadar kredi veya borçlanma amacıyla Takasbank Para Piyasası işlemi yapılabilir. Kredi tutarı, faizi, tarihi, kreditör ve geri ödeme tarihi izleyen iş günü KAP’ta açıklanır ve Kurula bildirilir.

– Net aktif değerinin en az %80’i yabancı para ve sermaye piyasası araçlarında olan ortaklıklar, belirtilen saklama şartıyla yurt dışında borsa dışı repo yapabilir.

– Ödünç işlemlerinde sabit sermayeli ortaklıkların sınırlamaları uygulanır.

– Endeks portföyü, baz alınan endeksin getirisinden önemli ölçüde sapmayacak şekilde yönetilir.

– Türev araçlar korunma veya yatırım için kullanılabilir. Türev işlem yapan portföy yöneticilerinin tamamında Düzey 3 ve Türev Araçlar lisansı bulunur. Türev kaynaklı açık pozisyon tutarı net aktif değeri aşamaz.

– Piyasa fiyatları, kar payı veya rüçhan hakkı gibi nedenlerle aşılan portföy oranları 30 gün içinde düzeltilir.

Serbest Portföyler

– Yalnız nitelikli yatırımcılara satılan serbest portföylerde genel portföy/işlem sınırları yerine bilgilendirme belgelerindeki strateji ve limitler uygulanır.

– Yabancı fonlar ancak ilgili otoriteden izin alınmışsa portföye girebilir. İzinli ülkeler ihraç belgesinde ve bilgi formunda gösterilir.

– Yöneticilerin tamamı Düzey 3 ve Türev Araçlar lisanslı ve yeterli deneyimli olur. Vadeli işlem, opsiyon ve swap risk limitleri ihraç belgesinde belirtilir.

– İhraç belgesi değişiklikleri yürürlükten en az 30 gün önce yatırımcılara duyurulur. Pay fiyatı en az ayda bir hesaplanıp bildirilir.

Kamuyu Aydınlatma, Değerleme ve Giderler

– Ortaklık ve portföy yönetim şirketi, yönetici/ihraççı bilgileri, adres ve iştirak oranları ile gerekli saklama bilgilerini her Ocak ayında saklama kuruluşuna yazılı bildirir. Değişiklikler 6 iş günü içinde bildirilir.

– Savaş, afet, kriz, sistem arızası veya piyasa kapanması gibi olağanüstü koşullarda değerleme usulü yönetim kurulu kararıyla belirlenebilir. Gerekçe karar defterine yazılır, Kurul ve saklama kuruluşuna bildirilir, KAP’ta açıklanır.

– KAP verilerinin tam, doğru ve güncel tutulmasından yönetim kurulu veya murahhas üye sorumludur.

– Gereken derecelendirme notu yatırım yapılabilir düzeyde olmalı. Türkiye’de ulusal, yurt dışında ilgili vadelere uygun ihraççı/denk kuruluş notu esas alınmalıdır. En alt yatırım yapılabilir düzeyde not görünümü en az durağan olmalıdır. Not değişiklikleri 2 iş günü içinde KAP’ta duyurulur.

– Yönetim ücreti dahil toplam gider üst sınırı portföy türüne göre bilgilendirme belgelerinde gösterilir. Oran, 3, 6, 9 ve 12 aylık dönemlerin son iş gününde günlük ortalama net aktif değere göre kontrol edilir. Üst sınır, gerçekleşen oran ve gider dağılımı dönemi izleyen 6 iş günü içinde KAP’ta açıklanır.

– Performans raporu Ocak–Haziran ve Ocak–Aralık dönemleri için hazırlanır. Dönem bitimini izleyen 1 ay içinde bağımsız denetimden geçirilip internet sitesinde ve KAP’ta yayımlanır.

Sona Erme ve Tasfiye

Değişken sermayeli ortaklığın sona erme sebepleri şunlardır

• Esas sözleşmedeki sürenin dolması.
• Süresiz ortaklıkta Kurulun uygun görüşünden sonra 6 ay sonrası için feshi ihbar.
• Kuruluş şartlarının kaybedilmesi, iflas veya tasfiye.
• Devamın yatırımcı yararına olmadığının Kurulca tespiti.

– Kurucu payı değeri asgari kurucu payı tutarının yarısına düşerse Kurula gecikmeksizin bildirilir, genel kurul en geç 30 gün içinde toplanır, gerekli önlemler görüşülür. Kararlar toplantıyı izleyen iş günü KAP’ta duyurulur.

– Değer üçte bire veya altına düşerse Kurula derhal bildirilir, genel kurul 30 gün içinde toplanır ve sermayenin asgari kurucu payı tutarına çıkarılması veya tasfiye kararı zorunludur.

– Mali durum yükümlülüklerin karşılanamayacağı ölçüde bozulursa Kurula derhal bildirilir ve genel kurul 30 gün içinde toplanır. Düzelmezse Kurul tasfiye dahil tedbir alabilir.

– Tasfiye kararı için ilk genel kurulda toplam kurucu paylarının en az %75’ini temsil edenler hazır bulunmalıdır. İlk toplantıda nisap yoksa ikinci toplantıda toplantı nisabı aranmaz. Her ikisinde karar hazır oyların çoğunluğuyla alınır. Esas sözleşmedeki daha ağır nisap saklıdır.

– Tasfiye sırasında yalnız pay sahiplerine ödeme yapılabilir. Feshi ihbar sonrası yeni pay ihracı yapılamaz. Tasfiye anından itibaren pay ihraç ve geri alımı yasaktır.

Sabit Sermayeli Ortaklıktan Dönüşüm

– Sabit sermayeli ortaklıklar yalnız değişken sermayeli ortaklığa dönüşebilir. İmtiyazlı pay sahipleri, yoksa yönetim kontrolü sağlayanlar kurucu payı sahibi olur. Diğerleri yatırımcı payı sahibi olur.

– Esas sözleşme değişikliğinin tescilini izleyen 6 ay içinde başlangıç sermayesi, net aktif değer, portföy sınırları ve diğer DSYO şartları sağlanır. Sağlanamazsa sürenin bitiminden itibaren 3 ay içinde tasfiye için Kurula başvurulur.

– Bildirim yükümlülükleri sabit sermayeli ortaklıklarla aynıdır.

Kurul Ücreti

– DSYO, takvim yılının üçer aylık dönemlerinin son iş gününde net aktif değerinin yüz binde beşi (%0,005) oranında Kurul ücreti hesaplar. İzleyen 10 iş günü içinde Kurul hesabına yatırır. Dekont ve hesaplama tablosu Kurula gönderilir.

30. Odak – Portföy Yönetim Şirketleri ve Bu Şirketlerin Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Tebliği II-5.1

Portföy Yönetim Şirketinin Tanımı ve Faaliyetleri

– Portföy yönetim şirketi, ana faaliyeti fonların kurulması ve yönetimi olan anonim ortaklık şeklindeki sermaye piyasası kurumudur. Yatırım ortaklıkları, 4632 sayılı Kanun kapsamındaki emeklilik yatırım fonları ve yurt dışında kurulmuş muadil kolektif yatırım kuruluşlarının portföylerini de yönetebilir.

– Şirketler, yalnız yurt dışındaki kişilere pazarlanacak yabancı kolektif yatırım kuruluşlarını kurup yönetmek, yurt dışındaki kişilere portföy yönetimi ve yan hizmet sunmak veya yalnız girişim sermayesi/gayrimenkul yatırım fonları kurup yönetmek amacıyla da kurulabilir.

– Portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığı için Kuruldan yetki belgesi alınır. Tek belge birden fazla yatırım hizmeti/faaliyetini kapsayabilir. Yan hizmetler, Kurula bildirimden itibaren 30 gün içinde aksi görüş bildirilmezse yürütülebilir.

– Kurucu olunan fonların temsil ve ilzamı yönetim kuruluna aittir. Yetki, murahhas üyelere veya müdür olarak üçüncü kişilere devredilebilir.

Aşağıdaki işlemler için yetki devredilse bile yönetim kurulu kararı zorunludur

• Fon kuruluşu ve katılma payı ihracı.
• Dönüşüm ve tasfiye.
• Yönetim ücreti artırımı.
• Katılma payı sahiplerinin yatırım kararlarını etkileyebilecek işlemler.

Kuruluş Şartları ve Kurucu Nitelikleri

Kuruluş izni için gereken şartlar şunlardır

• Kayıtlı sermaye sistemindeki anonim ortaklık olarak kuruluş, payların tamamının nama yazılı ve nakit karşılığı çıkarılması.
• Başlangıç sermayesinin en az 75.000.000 TL olması.
• Esas sözleşmenin Kanuna ve Kurul düzenlemelerine uygunluğu ve ortaklık yapısının açık, şeffaf olması.
• Kurucuların ve önemli etkiye sahip ortakların aranan nitelikleri taşıması.

Kurucularda aranan başlıca koşullar şunlardır

• Müflis veya konkordato ilan etmiş olmama, iflasın ertelenmesi kararı bulunmaması ve ilgili banker tasfiyesi kararına tabi olmama.
• Faaliyet izni iptal edilen kuruluşlarda iptale yol açan olaydan sorumlu olmama ve belirtilen suçlardan kesinleşmiş mahkumiyeti bulunmama.
• Kasten işlenen suçtan 5 yıl veya daha fazla hapis ya da devlet güvenliği, anayasal düzen, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye veya edimin ifasına fesat karıştırma, bilişim, banka/kredi kartı, aklama, kaçakçılık, vergi kaçakçılığı veya haksız mal edinme suçlarından mahkum olmama.
• Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamındaki suçlardan mahkum olmama, muaccel vergi borcu ve işlem yasağı bulunmaması.
• Gerekli dürüstlük, itibar ve mali güce sahip olma.

Ticaret Unvanı ve İşletme Adı

– Ticaret unvanında portföy yönetimi ibaresi bulunur. Yalnız girişim sermayesi fonlarını yönetenlerde girişim sermayesi portföy yönetim şirketi, yalnız gayrimenkul yatırım fonlarını yönetenlerde gayrimenkul portföy yönetim şirketi ibaresi zorunludur.

– İşletme adı kullanımı için Kurul izni ile tescil ve ilan zorunludur.

Sermaye Yeterliliği

Son 3 ayın yönetilen portföy büyüklüğü aritmetik ortalamasına göre asgari özsermaye tutarları şöyledir

• 2.400.000.000 TL’ye kadar – 75.000.000 TL.
• 2.400.000.001–9.600.000.000 TL – 97.500.000 TL.
• 9.600.000.001–90.000.000.000 TL – 120.000.000 TL.
• 90.000.000.000 TL üzeri – 240.000.000 TL.

– Portföy büyüklüğü 180.000.000.000 TL’yi aşarsa, aşan kısmın %0,02’si kadar ilave özsermaye aranır. Şirketin özsermayesi 480.000.000 TL’yi aşarsa ilave özsermaye şartı uygulanmaz.

– Hesaba bireysel yönetilen portföyler, yatırım ortaklıkları, emeklilik fonları ve şirketin kurucusu olduğu fonlar dahildir. Yalnız yöneticisi olduğu fonlar ile şirketin kendi portföyü hariçtir.

– Asgari ödenmiş sermaye 30.000.000 TL’den az olamaz. Şirket ayrıca aracı kurumların sermaye yeterliliği yükümlülüklerine tabidir.

– Kuruluşun tescilini izleyen 2 yıl asgari özsermaye şartı yarı oranında uygulanır. Sermaye yeterliliği tabloları 15 günde bir, dönemi izleyen 3 iş günü içinde Kurula gönderilir.

– Aykırılık için gerekli sermaye artırımı, Kurulun aykırılığı tespitinden itibaren 1 ay içinde tamamlanır.

Faaliyet İzni ve Faaliyet Şartları

– Portföy yönetimine başlamak için kuruluş izninden itibaren 3 ay içinde faaliyet izni ve yetki belgesi başvurusu zorunludur. Başvurulmazsa kuruluş izni iptal edilir. Kurul uygun gerekçeyle süreyi bir kez, 3 ay uzatabilir.

Faaliyet izni için şu şartlar sağlanmalıdır

• Kuruluş niteliklerinin korunması ve sermaye yeterliliğinin sağlanması.
• Öngörülen teminatların Kurul adına Takasbank’ta bloke edilmesi ve portföy saklayıcısıyla sözleşme yapılması.
• Nitelikli yönetici ve personel, yeterli sayıda portföy yöneticisi, araştırma uzmanı ve araştırma birimi, genel müdür.
• Yeterli muhasebe, kayıt, bilgi-belge sistemi, tam zamanlı personel ve teknik altyapı.
• İç kontrol, risk yönetimi, teftiş ve fon hizmet birimi ile belirli görev, yetki ve sorumluluklar.

– İhtisas personelinin görevleri ve iş akışı yazılı düzenlenir, yönetim kurulu kararı ile yürürlüğe konur ve personele imza karşılığı teslim edilir.

– Kurucusu olduğu fonlar başka bir portföy yönetim şirketine sözleşmeyle yönettirilebilir. Sözleşme örneği 6 iş günü içinde Kurula gönderilir. Yurt dışındaki portföy yönetim şirketinden hizmette yabancı otorite yetki belgesi ve sözleşme örneği yürürlükten en az 15 iş günü önce Kurula sunulur.

– Portföy saklayıcısının ve fon varlıklarının alım satımına aracılık eden yatırım kuruluşunun yönetici/temsil-ilzam yetkilileri, şirkette ortak, yönetici veya temsilci olamaz. Şirket ortakları, yöneticileri ve yetkilileri de saklayıcıda yönetici veya temsilci olamaz. Diğer Kurul düzenlemeleri saklıdır.

– Faaliyet şartları sürekli korunur. Şartlardan biri kaybedilirse 3 iş günü içinde Kurula bildirilir.

Merkez Dışı Örgütler ve Acentelik

– Merkez dışı örgütler acente, şube ve irtibat bürosudur. Yurt içi/yurt dışında şube ve irtibat bürosu açılabilir, banka ve aracı kurumlarla acentelik kurulabilir. Açılış için noter onaylı yönetim kurulu kararı ve belgelerle Kurula izin başvurusu yapılır.

Acentelerin faaliyetleri yalnız şunlarla sınırlıdır

• Şirket ve faaliyetlerinin tanıtımı.
• Portföy yönetimi ve/veya fon katılma paylarının pazarlanması/dağıtımıyla bağlantılı tahsil ve tediye.
• Yatırım danışmanlığında şirketten gelen belge ve bilgilerin açıklanması.
• Şirket adına sözleşme imzalanmasının sağlanması.

– Sözleşmeler uzaktan kimlik tespiti ve elektronik sözleşme kurallarına uygun olarak elektronik ortamda yapılabilir. Acente olarak hizmet veren banka/aracı kurum şubeleri Birliğe bildirilir.

– Acente işlemleri ve müşteri ilişkilerindeki hukuki sorumluluk şirket ve acente aracı kurum/bankaya müteselsilen aittir. Sözleşmelerde bu sorumluluğu kaldıran veya hafifleten hükümler bulunamaz. Acente, şirket unvanını ve acentelik sıfatını gösteren sözleşmenin bir örneğini müşteriye verir, kayıt kurallarına uyar ve yetkisi dışında işlem yapamaz.

Şube ve irtibat bürolarının özel şartları şunlardır

• Şube – Yeterli mekan/teknik donanım, yönetim-muhasebe-kayıt sistemi, nitelikli şube müdürü ve ihtisas personeli.
• İrtibat bürosu – Yalnız tanıtım yapabilir. Yeterli mekan, donanım ve personel gerekir. Sorumlu en az 2 yıllık ön lisans mezunu ve Düzey 1 lisanslı olmalıdır.

– Aykırılık halinde Kurul örgütün faaliyetlerini durdurabilir veya yeni örgüt açılmasını sınırlayabilir. Şube ve irtibat bürosunun hukuki ve cezai sorumluluğu şirkete aittir.

Şirketin Yapamayacağı İşler

Portföy yönetim şirketlerinin yasaklanan işlemleri şunlardır

• Fon katılma payı pazarlama ve dağıtımı dışında aracılık yapmak.
• Sermaye piyasası aracı niteliğinde veya kendi mali taahhüdünü içeren evrak çıkarmak.
• Ödünç para vermek, kısa süreli nakit ihtiyacı dışında kredi almak.
• Faaliyet alanı dışında ticari, sınai, zirai faaliyet yürütmek ve gereğinden fazla taşınmaz edinmek.
• Mevduat toplamak veya aynı sonucu doğuran işlem yapmak.
• Sermayesinin %10’undan fazlasına sahip olduğu ortaklıklarda, yahut yöneticilerinin tek başına veya birlikte %25’ten fazla pay sahibi olduğu ortaklıklarda pay sahibi olmak.

Faaliyet İzninin Sınırlandırılması ve İptali

Kurul şu hallerde izni veya yetki belgesini iptal edebilir, faaliyeti sınırlayabilir ya da geçici durdurabilir

• Mevzuata, Kurul standartlarına, esas sözleşmeye, fon içtüzüğüne veya izahnameye aykırılık.
• Mali yapının zayıflaması veya yükümlülüklerin yerine getirilmemesi.
• Kuruluş/faaliyet şartlarının kaybedilip Kurul bildirimi sonrası 3 ay içinde yeniden sağlanamaması.
• İlave veya eksik teminatların en geç 3 ay içinde yatırılmaması.
• Faaliyetten açıkça feragat edilmesi.
• Faaliyet izninden itibaren 2 yıl ilgili izindeki hiçbir faaliyetin yapılmaması.
• İznin yanlış, yanıltıcı beyanla veya hukuka aykırı yolla alınması.

– Şirket faaliyetlerini kendi isteğiyle 1 yıldan fazla durdurursa Kurul izin veya yetki belgesini iptal edebilir.

– 2 yıl içinde aynı faaliyetin 2 kez geçici durdurulması ve üçüncü kez aynı yaptırımı gerektiren durum oluşması halinde ilgili yetki belgesi iptal edilir.

– Geçici durdurma kararıyla azami 1 yıl süre verilir. Şirket talebiyle veya Kurulca resen en fazla 1 yıl daha uzatılabilir. Süre sonunda faaliyete başlanmazsa tüm faaliyet izinleri ve yetki belgeleri iptal edilir.

– Yetki belgesi iptal edilen veya yeniden izin alamayan şirket, bildirimden itibaren 3 ay içinde unvanını, amaç ve faaliyetlerini kolektif portföy yöneticiliği dışına çıkaracak esas sözleşme değişikliği yapar. TTSG ilanını izleyen 6 iş günü içinde bir örneği Kurula gönderir.

Kolektif Portföy Yöneticiliği

– Kolektif portföy yöneticiliği, portföy yönetim sözleşmesi kapsamında müşteri portföylerinin her müşteri adına menfaat sağlamak amacıyla vekil sıfatıyla yönetilmesidir.

Kolektif portföy yöneticiliği kapsamındaki başlıca hizmetler şunlardır

• Portföy yönetimi ve gerekli hukuki işlemler.
• Muhasebe, kayıt ve müşteri ilişkileri.
• Değerleme ve pay fiyatının hesaplanması.
• Portföyün mevzuata, içtüzüğe, izahnameye ve esas sözleşmeye uygunluğunun izlenmesi.
• Fon gelir ve giderlerinin hesaplanması ve dağıtımı.
• Katılma payı ihracı, geri alımı ve portföy yönetimi işlemlerinden kaynaklanan yükümlülüklerin yerine getirilmesi.

31. Odak – Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (II-52.1)

Tanımlar

Temel tanımlar şunlardır

• Yatırım fonu – Tasarruf sahiplerinden katılma payı karşılığı toplanan varlıklarla, tasarruf sahipleri hesabına ve inançlı mülkiyet esasına göre portföy yönetim şirketince içtüzükle kurulan, tüzel kişiliği olmayan mal varlığı
• Şemsiye fon – Tek bir içtüzük kapsamında katılma payları ihraç edilen tüm fonları kapsayan yatırım fonu
• Fon – Katılma payları bir şemsiye fona bağlı ihraç edilen yatırım fonu
• Katılma payı – Yatırımcının haklarını ve fona katılımını gösteren, kayden izlenen sermaye piyasası aracı
• Fon toplam değeri – Fon portföy değeri + diğer varlık ve alacaklar – borçlar

Şemsiye Fon

– Fonların şemsiye fon şeklinde kurulması zorunludur.

Fon portföyüne alınabilecek başlıca varlıklar ve işlemler şunlardır

• Yerli ve yabancı paylar, kamu ve özel sektör borçlanma araçları
• En fazla 12 ay vadeli mevduat ve katılma hesapları
• Borsada işlem gören altın ve diğer kıymetli madenler ile bunlara dayalı araçlar
• Yatırım fonu katılma payları, kira ve gayrimenkul sertifikaları, varantlar
• Repo ve ters repo, Takasbank ve yurt içi organize para piyasası işlemleri
• Türev işlemlerinin nakit teminatları ve primleri ile Kurulca uygun görülen diğer yatırım araçları

Fonun Mal Varlığı

– Fon mal varlığı, kurucu ve portföy saklayıcısının mal varlığından ayrıdır.

– Fon portföyü, sermaye piyasalarında en az 5 yıl tecrübeli portföy yöneticilerince yatırımcı lehine yönetilir.

– Portföy varlıklarının portföy saklama kuruluşunda saklanması zorunludur.

– Fon hesabına kredi, türev araç, açığa satış ve benzeri işlemler için öngörülen istisnalar dışında fon mal varlığı teminat gösterilemez ve rehnedilemez.

– Kurucu veya saklayıcının yönetim ve denetimi kamuya devredilse dahi fon mal varlığı başka amaçla kullanılamaz, kamu alacakları için bile haczedilemez, ihtiyati tedbire konu edilemez ve iflas masasına dahil edilemez.

– Kurucunun üçüncü kişilere borçları ile fonların aynı kişilerden alacakları mahsup edilemez.

Şemsiye Fon Türleri

Fon türlerinin ayırt edici portföy koşulları şunlardır

• Borçlanma araçları fonu – Fon toplam değerinin sürekli en az %80’i borçlanma araçlarında
• Hisse senedi fonu – Sürekli en az %80’i ihraççı paylarında
• Kıymetli madenler fonu – Sürekli en az %80’i borsada işlem gören kıymetli madenlerde ve bunlara dayalı araçlarda
• Fon sepeti fonu – Sürekli en az %80’i diğer fon ve borsa yatırım fonu katılma paylarında
• Para piyasası fonu – Tamamı yüksek likiditeli ve vadeye kalan süresi en fazla 184 gün olan araçlarda, günlük ağırlıklı ortalama vade en fazla 45 gün
• Katılım fonu – Tamamı faiz esasına dayanmayan araçlarda
• Değişken fon – Sayılan temel portföy türlerinden hiçbirine girmeyen fon
• Serbest fon – Katılma payları yalnız nitelikli yatırımcılara satılan fon
• Garantili fon – Başlangıç yatırımının belirli bölümü veya tamamı ya da belirli getiri garantör taahhüdüyle korunur
• Koruma amaçlı fon – Başlangıç yatırımının belirli bölümü veya tamamının en iyi gayret esasıyla korunması amaçlanır

Özel fon adlandırmalarında aşağıdaki esaslar uygulanır

• Hisse Senedi Yoğun Fon – Sürekli en az %80 BİAŞ’ta işlem gören ihraççı payları, menkul kıymet yatırım ortaklığı payları hariç. İlgili hisse senedi veya serbest şemsiye fon kapsamındaki fonlarda kullanılır
• Endeks – Kurulca uygun görülen endeks varlıklarının tamamına veya örnekleme yoluyla bir kısmına yatırım yapan fonlarda
• Yabancı – Yabancı para ve sermaye piyasası araçlarına sürekli en az %80 yatırım yapan fonlarda
• Döviz – Döviz cinsinden ihraç edilen para ve sermaye piyasası araçlarına sürekli en az %80 yatırım yapan fonlarda
• İştirak – Portföyü finansal raporlama standartları kapsamındaki iştiraklerden oluşan fonlarda

Fonun Unvanı

– Fon unvanı yatırım stratejisine uygun olmalı, yanıltıcı, aşırı benzer veya ilgisiz sübjektif ifadeler içermemelidir.

Fon unvanının belirlenmesinde şu sınırlar uygulanır

• Zorunlu ibarelere ek olarak en fazla 1 ilave ibare kullanılabilir
• Fon toplam değerinin sürekli en az %80’i belirli varlık grubu, sektör veya coğrafi bölgedeyse bu özellik unvanda yer alır
• Aynı varlık grubundaki farklı araçların her birinin oranı sürekli en az %40 ise iki ibare birlikte kullanılabilir
• Belirli yatırımcılara tahsisli fonlarda Özel, hisse senedi yoğun fonlarda Hisse Senedi Yoğun Fon ibaresi kullanılır
• Vade ibaresi kullanılacaksa unvanın başında yer alır
• Garantili ve koruma amaçlı fonlarda garanti veya koruma oranı belirtilir
• Yabancı araç oranı en az %80 ise Yabancı ibaresi kullanılır. Bu ibareyi taşımayan ilgili hisse senedi ve borçlanma araçları fonlarında yabancı araç oranı en fazla %20 olabilir
• Belirli döviz cinsinden araçlara sürekli en az %80 yatırım yapan fonlarda (Döviz) ibaresi bulunur
• Yabancı para varlığı, altın veya başka kıymetli maden içermeyen fonlarda (TL) ibaresi kullanılabilir

Şemsiye Fonun Kuruluşu

– Kurucu, taslak içtüzük ve gerekli belgelerle Kurula başvurur. Eksiksiz kuruluş başvurusu 2 ay içinde Kurulca karara bağlanır.

– Onaylı içtüzük, kararın tebliğini izleyen 6 iş günü içinde ticaret siciline tescil ettirilir, TTSG ve KAP’ta ilan edilir.

Fon Katılma Paylarının İhracı

– İlk fonun katılma payı ihracı için şemsiye fon içtüzüğünün tescilinden itibaren 3 ay içinde Kurula başvurulmalıdır. Makul gerekçeyle bir defaya mahsus 3 ay uzatılabilir.

– Süresinde başvurulmazsa içtüzük sicilden terkin edilir ve ilgili belgeler 6 iş günü içinde Kurula gönderilir.

– Katılma payları halka arz, tahsisli satış veya nitelikli yatırımcılara satış yoluyla ihraç edilir.

Katılma payı ihracında belge ve süre esasları şunlardır

• Kural olarak izahname ve yatırımcı bilgi formu hazırlanır
• Tahsisli veya nitelikli yatırımcıya satışta izahname yerine ihraç belgesi düzenlenir. Yatırımcı bilgi formu ihtiyaridir
• Kurul izahnameyi 20 iş günü içinde inceler. Eksik veya ek belge ihtiyacını 10 iş günü içinde bildirir
• Onaylı izahname ve yatırımcı bilgi formu, onayın tebliğini izleyen 10 iş günü içinde KAP’ta ve kurucunun internet sitesinde yayımlanır. Ticaret sicili tescili ve TTSG ilanı yapılmaz
• Katılma payı bedeli olarak toplanan varlıklar takip eden iş günü izahnamede belirtilen araçlarda değerlendirilir
• Garantili veya koruma amaçlı fonlarda talep toplama varsa süre 2 iş günüdür ve talep toplamanın bittiği gün esas alınır

Fon Katılma Paylarının Değeri ve Alım Satımı

– Katılma paylarının itibari değeri yoktur. Birim pay değeri = Fon toplam değeri / Katılma payı sayısı.

– Birim pay değeri alım satım fiyatıdır, kural olarak günlük hesaplanıp ilan edilir. Bilgilendirme dokümanlarında öngörülürse aynı gün 2 fiyat açıklanabilir.

– Para piyasası ve kısa vadeli borçlanma araçları fonları dışındaki emirler emri izleyen ilk hesaplamada bulunan fiyatla, bu iki fon türündeki emirler son ilan edilen fiyatla gerçekleştirilir.

– Katılma payı alımı tam ve nakden ödeme, satımı ise payın fona iadesi ve nakde çevrilmesi yoluyla yapılır.

– Fon toplam değerinin en az %80’i altına yatırılıyorsa Kurul onayıyla pay alım satımında altın kullanılabilir.

– İzahname ve yatırımcı bilgi formunda belirtilmek şartıyla giriş ve çıkış komisyonu uygulanabilir, komisyon kurucu, yönetici, satış kuruluşu ve saklayıcı arasında paylaşılabilir.

– İzahnamede hüküm ve Borsanın uygun görüşü varsa paylar borsada işlem görebilir. Borsa dışında da alınıp satılabilir.

– Kurucu ve yönetici fon katılma paylarını satın alabilir. Kurucu, satış başlamadan önce fona avans tahsis edebilir.

Fonların ihraççı, grup ve sahiplik sınırları şunlardır

• Tek ihraççının para ve sermaye piyasası araçları ile bunlara dayalı türevler en fazla %10
• Her birine %5’ten fazla yatırım yapılan ihraççıların toplamı en fazla %40
• Aynı grubun araçları en fazla %20
• Tek ihraççının borçlanma araçları, tedavüldeki ihraç miktarının en fazla %10’u
• İpotek veya varlık teminatlı menkul kıymetlerde tek ihraççı sınırı %25, %40 toplam sınırı uygulanmaz
• TCMB, Hazine ve Maliye Bakanlığı, ipotek finansmanı kuruluşları ve Türkiye Varlık Fonu araçlarında genel ihraççı sınırları uygulanmaz, tek varlık en fazla %35
• Belirli varlık kiralama şirketlerinin araçlarında tek ihraççı %25, grup sınırı %35. Kaynaktaki özel istisnalar saklıdır
• Bir ihraççının sermayesi veya oy haklarının %10’undan fazlasına tek başına sahip olunamaz
• Aynı kurucunun yönettiği fonların toplam pay veya oy hakkı %20’yi aşamaz
• Yönetim hakimiyeti ilişkisi bulunan ihraççıların araçlarına yatırım en fazla %20
• Kurucu grup şirketlerinin aracılık ettiği belirli borsada işlem gören paylarda ihraç miktarının en fazla %10’u ve fon toplam değerinin en fazla %5’i

Diğer portföy ve işlem sınırları şunlardır

• Varant ve sertifikalar toplam %10, tek ihraççı %5
• Mevduat ve katılma hesapları toplam %10, vade en fazla 12 ay. Katılım fonlarında toplam sınır %25
• Tek banka mevduat veya katılma hesabı %3, katılım fonları için ilgili tek hesap sınırı %10
• Diğer kolektif yatırım kuruluşu katılma payları toplam %20
• Repo için konu varlık rayiç değerinin %10’u, borsa dışı ters repo için fon toplam değerinin %10’u
• Fon hesabına kredi en fazla %10
• Ödünç verilebilecek sermaye piyasası araçları portföy piyasa değerinin %50’si ve alınacak teminat en az %100
• Türev araç açık pozisyonu fon toplam değerini aşamaz
• Takasbank Para Piyasası ve yurt içi organize para piyasası işlemleri toplam en fazla %20

– Borsa dışı repo ve ters repo sözleşmelerinin vade, faiz, karşı taraf ve derecelendirme bilgileri izleyen iş günü KAP’ta açıklanır. İlgili belgeler 5 yıl saklanır.

– Fon portföyündeki türevleri yönetenler Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 ve Türev Araçlar Lisansı taşımalıdır.

Borçlanma araçları fonlarında aylık ağırlıklı ortalama vade sınıfları şunlardır

• 25–90 gün – Kısa Vadeli
• 91–730 gün – Orta Vadeli
• 730 günden fazla – Uzun Vadeli

– Para piyasası ve kısa vadeli borçlanma araçları fonlarına, vadeye kalan gün sayısı hesaplanamayan varlıklar alınamaz. Orta ve uzun vadeli borçlanma araçları fonlarında bunların oranı en fazla %20 olabilir.

Fon Türlerine Özel Esaslar

Serbest fonlara ilişkin özel esaslar şunlardır

• Katılma payları yalnız nitelikli yatırımcılara satılır
• Bilgilendirme dokümanındaki strateji ve limitlere bağlıdır, genel portföy ve işlem sınırlamalarına tabi değildir
• Tüm portföy yöneticilerinde Sermaye Piyasası Faaliyetleri İleri Düzey ve Türev Araçlar Lisansı bulunur
• Pay fiyatı en az ayda 1 kez hesaplanıp yatırımcılara bildirilir
• Strateji, risk, limit ve ücret gibi temel değişiklikler en az 30 gün önce KAP’ta ilan edilir

Fon sepeti fonlarının özel sınırları şunlardır

• Tek fon veya BYF katılma payına yatırım en fazla %20
• Başka fon sepeti fonlarına yatırım yasaktır
• Yatırım yapılan fonun katılma paylarının en fazla %25’i elde tutulabilir
• Alınacak fon paylarının izahnamesi Kurulca onaylanmış olmalıdır
• Serbest fon katılma payları en fazla %10 olabilir

Garantili ve koruma amaçlı fonların özel esasları şunlardır

• Fon vadesi en az 6 ay olmalıdır
• Koruma veya garanti tüm yatırımcılar için aynı nitelikte olmalıdır
• Vade içinde portföy yönetim stratejisi ve fon türü değiştirilemez
• Yöneticilerin İleri Düzey ve Türev Araçlar Lisansı bulunmalıdır
• Pay fiyatı en az ayda 2 kez hesaplanıp ilan edilir
• Garantili fon garantörün taahhüdüne, koruma amaçlı fon en iyi gayret esasına dayanır

Şemsiye Fonun ve Fonun Sona Ermesi ve Devri

Fon aşağıdaki hallerde sona erer

• Bilgilendirme dokümanında öngörülen sürenin dolması
• Süresiz fonda Kurulun uygun görüşüyle, kurucunun 6 ay sonrası için fesih ihbarı yapması
• Kurucunun faaliyet şartlarını kaybetmesi
• Kurucunun mali durumunun taahhütlerini karşılayamayacak kadar zayıflaması, iflası veya tasfiyesi
• Fonun mali yükümlülüklerini karşılayamaması veya devamının yatırımcı yararına olmadığının Kurulca tespiti

Tasfiye ve devirde aşağıdaki hükümler uygulanır

• Fon mal varlığı içtüzük ve izahnameye göre tasfiye edilir, bakiye katılma payı sahiplerine payları oranında dağıtılır
• Tasfiyede yalnız katılma payı sahiplerine ödeme yapılabilir
• Fesih ihbarından sonra yeni katılma payı ihraç edilemez
• Tasfiye anından itibaren katılma payı ihraç edilemez ve geri alınamaz
• Kurucunun iflası veya tasfiyesinde Kurul, fonu tasfiye amacıyla uygun gördüğü başka portföy yönetim şirketine devreder
• Portföy saklayıcısının mali durumunun ağır bozulması, iflası veya tasfiyesi halinde kurucu, fon mal varlığını Kurulca uygun görülen başka saklayıcıya devreder

32. Odak – Borsa Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği

Tanımlar

Temel kavramlar şunlardır

• Asgari işlem birimi – Katılma payı oluşturma ve geri alımı için gerekli asgari pay miktarı
• Fon toplam değeri – Fon portföy değeri + diğer varlık ve alacaklar – borçlar
• Katılma payı – Yatırımcı haklarını ve fona katılımı gösteren, kayden izlenen sermaye piyasası aracı
• Takip farkı – Fonun yıllık getirisi ile takip edilen endeksin yıllık getirisi arasındaki fark
• Takip hatası – Fon getirisi ile endeks getirisi arasındaki farkın değişkenliği
• Yatırımcı bilgi formu – Fon yapısını, stratejisini ve risklerini özetleyen form
• Yetkilendirilmiş katılımcı – Kurucuyla sözleşmeli, işlem veya portföy aracılığı izni bulunan ve pay oluşturma/geri alımına aracılık eden aracı kurum
• Yetkili kuruluş – Aracılık yüklenimi iznine sahip aracı kurum ile kalkınma ve yatırım bankası

Borsa Yatırım Fonunun Yapısı ve Takip Stratejisi

– BYF, katılma payları BİAŞ’ta işlem gören, Kurulca uygun görülen bir endeksi izleyen, varlık veya nakit teslimiyle pay oluşturulup geri alınabilen, portföy yönetim şirketince içtüzükle kurulan tüzel kişiliği olmayan mal varlığıdır.

– BYF şemsiye fon olarak kurulamaz ve izin verilen portföy işletmeciliği dışında faaliyette bulunamaz.

Portföye alınabilecek başlıca varlık ve işlemler şunlardır

• Yerli ve yabancı paylar ve borçlanma araçları, kıymetli madenler ve bunlara dayalı araçlar
• Aynı endeksi takip eden yabancı BYF katılma payları, kira ve gayrimenkul sertifikaları, varantlar ve yatırım kuruluşu sertifikaları
• Repo, ters repo, azami 12 ay vadeli mevduat ve katılma hesapları, Takasbank Para Piyasası işlemleri
• Yabancı paralar, swap sözleşmeleri, türev işlemlerinin nakit teminat ve primleri ve Kurulca uygun görülen diğer araçlar

– Fon, takip edilen endeksin performansını yansıtmayı amaçlar. Başarısı takip farkı ve takip hatasıyla ölçülür.

– Fon toplam değerinin sürekli en az %80’i, yalnız izlenen endeks kapsamındaki varlıklara veya aynı endeksi takip eden, yabancı borsalarda işlem gören BYF paylarına yatırılabilir. Endeksin takibi için endeks dışındaki araçlara da yatırım yapılabilir.

Kurucunun KAP açıklamaları ve süreleri şunlardır

• İzleyen ayın ilk iş günü – Ay sonu itibarıyla son 1 yıllık takip farkı ve hatası ile önemli artışların gerekçeleri
• Her yılın son iş günü – Gelecek yılın tahmini takip hatası
• En geç Ocak ayının son iş günü – Önceki yılın tahmini takip hatası, gerçekleşmiş takip farkı ve hatası ile önemli sapma gerekçeleri

– Fon unvanı stratejiyle uyumlu olmalı, yanıltıcı veya doğrulanmamış üstünlük içermemelidir. Endeksin adı/yapısı belirtilebilir. Yabancı araçlara sürekli en az %80 yatırımda Yabancı, tamamen faiz esasına dayanmayan araçlarda Katılım Fonu ibaresi kullanılabilir.

– Fon içtüzüğü, katılma payı sahipleri, kurucu, portföy saklayıcısı ve yönetici arasında fonun inançlı mülkiyetle işletilmesi, saklanması ve vekaletle yönetilmesine ilişkin iltihaki sözleşmedir.

Kuruluş İzni, İzahname ve Değişiklikler

– Kuruluş izni ile izahname onayı başvuruları kural olarak birlikte, kurucunun ilk fonunda ayrı ayrı değerlendirilir. Eksiksiz kuruluş başvurusu 2 ay içinde Kurulca karara bağlanır.

– Onaylı içtüzük, kararın tebliğini izleyen 6 iş günü içinde ticaret siciline tescil edilir ve TTSG ile KAP’ta ilan edilir.

– Birlikte değerlendirmede tescil belgeleri ve faaliyet sözleşmeleri, tescilden itibaren 10 iş günü içinde Kurula gönderilir. Onaylı izahname bu belgelerden sonra verilir.

– Ayrı değerlendirmede izahname için içtüzük tescilinden itibaren 3 ay içinde başvurulur. Makul gerekçeyle bir defaya mahsus 3 ay uzatılabilir. Başvuru yapılmazsa içtüzük terkin edilir ve belgeler 6 iş günü içinde Kurula gönderilir.

– İzahname 20 iş günü içinde incelenir. Onaylı izahname ve yatırımcı bilgi formu, onay tebliğini izleyen 10 iş günü içinde KAP’ta ve kurucunun internet sitesinde yayımlanır.

– İzahname ve yatırımcı bilgi formu ticaret siciline tescil ve TTSG ilanına tabi değildir. Yalnız izahnamenin yayımlandığı yer tescil ve ilan edilir.

– Onay kararından itibaren 20 iş günü içinde izahname teslim alınmaz veya süresinde ilan edilmezse yeniden Kurul onayı gerekir.

– İzahname ve yatırımcı bilgi formundaki yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgilerden doğan zararlardan kurucu, şartları oluştuğunda lider yetkili kuruluşlar ve kurucunun yönetim kurulu üyeleri sorumludur.

Bilgilendirme dokümanları değiştiğinde aşağıdaki hükümler uygulanır

• Yatırım kararını etkileyebilecek yeni hususlar derhal yazılı olarak Kurula bildirilir, satış durdurulabilir
• İzahname değişiklikleri, Kurula bildirimden itibaren 7 iş günü içinde onaylanıp ilan edilir
• Önceden talepte bulunan yatırımcılar, değişikliğin yayımından itibaren 2 iş günü içinde taleplerini geri alabilir
• Yatırımcı bilgi formu değişikliğinde Kurul onayı aranmaz, değişiklik 6 iş günü önce Kurula bildirilir, izleyen iş günü KAP ve internet sitesinde ilan edilir

Portföy Oluşturma, Halka Arz ve BİAŞ Kotasyonu

– Fon portföyü kurucu avansı ve/veya nakit karşılığı halka arzla oluşturulur. Avans veya ilk halka arz tutarı en az 6.000.000 TL olmalıdır.

– Avansla oluşturulmada içtüzüğün tescilini izleyen 10 iş günü içinde avans tahsisi ve portföy tamamlanır. Ayrı onayda süre, izahname izninin tebliğini izleyen 10 iş günüdür.

– Halka arz, izahnamenin ilanından itibaren en geç 5 iş günü içinde başlar ve en az 2, en fazla 30 iş günü sürer.

– Her ayın son iş günü değerlemesine göre fon toplam değerinin son 3 aylık ortalaması en az 3.000.000 TL olmalıdır. Son 2 aylık ortalama sınır altındaysa Kurul bir defaya mahsus 1 ay ek süre verebilir. Yine sağlanamazsa tasfiye veya başka fon türüne dönüşüm istenir.

– Halka arz bitiminden itibaren 10 iş günü içinde BİAŞ’a işlem görme başvurusu yapılır. Yalnız avansla oluşturulan fonda süre izahname izin yazısının tebliğinden itibaren 15 iş günüdür. Paylar BİAŞ’ın uygun gördüğü pazarda işlem görür.

– İlk halka arzda gerekli asgari fon tutarını sağlayacak payların tamamının satış sonunda tam ve nakden ödenerek satın alınmasını güvenceye alan aracılık yüklenimi sözleşmesi zorunludur.

Katılma Payları ve Piyasalar

– Birincil piyasa, yetkilendirilmiş katılımcı ile portföy saklayıcısı arasında pay oluşturma ve geri alma işlemleridir. İkincil piyasa, payların BİAŞ’ta alım satımıdır.

– Oluşturma, portföyü yansıtan varlık veya nakit teslimi karşılığı asgari işlem birimi veya katları kadar pay çıkarılmasıdır. Geri alım, aynı miktarda payın iadesine karşılık varlık veya nakit alınmasıdır.

– Oluşturma ve geri alma yetkilendirilmiş katılımcı aracılığıyla yapılır. Asgari işlem birimini kurucu belirler, bilgilendirme dokümanlarına yazar. Usul ve esaslar ilgili üçlü sözleşme, içtüzük ve izahnamede yer alır.

BYF katılma payının iki farklı değeri vardır

• Birim pay değeri – Fon toplam değeri / dolaşımdaki katılma payı sayısı, kurucu hesaplar ve izahname ile BİAŞ esaslarına uygun ilan eder
• İşlem fiyatı – Katılma payının BİAŞ’taki işlemde oluşan fiyatı

– Katılma paylarının itibari değeri yoktur, MKK’da hak sahibi bazında kayden izlenir. Fon temettü dağıtabilir.

Portföyün Çeşitlilik ve Yatırım Sınırları

Endeks türüne göre asgari çeşitlilik ve tek varlık azami ağırlığı şöyledir

• İhraççı payları – En az 6 ihraççı, tek varlık en fazla %30
• Kamu borçlanma araçları – Tek varlık en fazla %35
• Özel sektör borçlanma araçları – En az 6 borçlanma aracı, tek varlık en fazla %35
• Gayrimenkul sertifikaları ve özel sektör kira sertifikaları – En az 4 sertifika, tek varlık en fazla %35
• Yabancı BYF katılma payları – En az 4 yabancı BYF, tek varlık en fazla %30

– Bu çeşitlilik ve tek varlık sınırları, toplam değerinin sürekli en az %80’ini izlenen endeksin varlıklarına veya aynı endeksteki yabancı BYF paylarına yatıran fonlara ilişkindir.

Diğer portföy ve işlem sınırları şunlardır

• Varantlar ve yatırım kuruluşu sertifikaları – Toplam en fazla %10, tek ihraççı %5
• Mevduat ve katılma hesabı – Toplam en fazla %10, azami 12 ay vade, tek banka %3
• Katılım fonu mevduat/katılma hesabı – Toplam en fazla %20, tek banka %10
• Ters repo ve Takasbank Para Piyasası – Birlikte en fazla %20
• Borsa dışı ters repo – Fon toplam değerinin en fazla %10’u
• Repo – Repo konusu varlıkların rayiç değerinin en fazla %10’u
• Fon hesabına kredi – Fon toplam değerinin en fazla %10’u
• Endeks takibi için swap karşı taraf riski – En fazla %10
• Türev açık pozisyonu – Fon toplam değerini aşamaz

– Yabancı BYF paylarında BYF ihraççısının veya satıcısının Kurulca uygun görülmesi aranmaz. Endeks takibindeki swaplar endeks getirisinin sağlanması taahhüdünü içerebilir.

– Banka borçlanma araçları dışındaki özel sektör borçlanma araçlarının ihraççısında, yetkili kuruluşça verilen yatırım yapılabilir seviyede derecelendirme notu zorunludur.

– Fon açığa satış ve kredili menkul kıymet işlemi yapamaz.

– Borsa dışı sözleşmeler stratejiye uygun, yatırım yapılabilir dereceli karşı tarafla, objektif şartlarda, adil fiyatlı ve nakde dönüştürülebilir olmalıdır.

– Borsa dışı repo/ters repo sözleşmelerinin vadesi, faiz oranı, karşı tarafı ve derecelendirme notu izleyen iş günü KAP’ta açıklanır. Belgeler 5 yıl saklanır.

– Toplam değerinin sürekli en az %80’ini yabancı araçlara yatıran fonlar, nakit ihtiyacı için belirtilen saklama şartlarıyla yurt dışında borsa dışı repo yapabilir.

– Fiyat hareketleri, temettü veya yeni pay alma hakları gibi yöneticinin kontrolü dışındaki nedenlerle portföy sınırları aşılırsa 30 gün içinde uyum sağlanır.

Portföy Değerlemesi ve Kurul Ücreti

– Endeksteki varlıklar endeks hesaplama yöntemiyle uyumlu ve izahnamede belirtilen esaslarla, diğer varlıklar ise Kurulun finansal raporlama düzenlemelerine ve izahnameye göre değerlenir.

– Kurul ücreti, takvim yılı esaslı 3 aylık dönemlerin son iş gününde fon toplam değerinin yüz binde 5’i (%0,005) oranında kurucu tarafından hesaplanır, portföy saklayıcısı onaylar.

– Kurul ücretini kurucu, dönemi izleyen 10 iş günü içinde Kurul hesabına yatırır.

33. Odak – Gayrimenkul Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği

Gayrimenkul Yatırım Fonu ve Yatırım Konuları

– Gayrimenkul yatırım fonu (GYF), yalnız nitelikli yatırımcılardan katılma payı karşılığında toplanan paralarla, pay sahipleri hesabına inançlı mülkiyet esasına göre, Kuruldan faaliyet izni almış portföy yönetim şirketince içtüzükle kurulan, tüzel kişiliği olmayan malvarlığıdır.

GYF portföyüne alınabilecek varlıklar iki ana gruptur

• Gayrimenkul yatırımları – Gayrimenkuller, gayrimenkule dayalı haklar, belirtilen kamu kurumları ve bağlantılı şirketlerin inşaat ruhsatlı projeleri, GYO sermaye piyasası araçları, aktiflerinin sürekli en az %75’i yurt içi gayrimenkul yatırımlarında bulunan anonim ortaklık payları, gayrimenkul sertifikaları, belirtilen kira sertifikaları, diğer GYF payları, vadeli gayrimenkul satış alacakları ve gayrimenkul yatırımlarından doğan KDV alacakları
• Diğer yatırımlar – Yerli ve yabancı paylar ve borçlanma araçları, vadeli mevduat ve katılma hesapları, yatırım fonu payları, repo ve ters repo, vaad sözleşmeleri ve taahhütlü piyasa işlemleri, kıymetli madenler ve bunlara dayalı araçlar, kira sertifikaları, varantlar ve sertifikalar, para piyasası işlemleri, türev teminat ve primleri ile Kurulca uygun görülen araçlar

Fon Malvarlığı, Yönetimi ve Saklanması

– Fon malvarlığı kurucu, portföy yöneticisi ve portföy saklayıcısının malvarlıklarından ayrıdır. Fon hesabına kredi, finansman ve korunma amaçlı işlemler dışındaki işlemler için rehnedilemez veya teminat gösterilemez.

– Fon malvarlığı kamu alacakları için dahi haczedilemez, ihtiyati tedbire konu olamaz ve iflas masasına dahil edilemez.

– Fon içtüzüğü ve ihraç belgesi zorunlu, yatırımcı bilgi formu ihtiyaridir.

– Kurucu, katılma payı sahiplerinin haklarının korunmasından ve fonun temsili, yönetimi, denetimi ile mevzuata uygun faaliyetinden sorumludur. Fon kurucu veya sözleşmeli portföy yöneticisi tarafından yatırımcı lehine yönetilir. Birden fazla yöneticiyle sözleşme yapılabilir.

– Fon varlıkları portföy saklayıcısında saklanır. Gayrimenkuller ve gayrimenkule dayalı haklar tapuda fon adına tescil edilir. İşlemler kurucu ve saklayıcı yetkililerinin müşterek imzalarıyla yapılır.

– Yatırım komitesi üyeleri, yalnız aldıkları kararlar ile sınırlı sorumludur.

Kurucunun Organizasyonu ve Yatırım Komitesi

– Kurucunun en az 1 yönetim kurulu üyesi, gayrimenkul alım satımı dışında gayrimenkul yatırımlarında en az 5 yıl tecrübeli olmalıdır.

– Yatırım komitesi, bu nitelikteki yönetim kurulu üyesi, genel müdür ve tam veya yarı zamanlı gayrimenkul değerleme uzmanından oluşur. Uzmanın gayrimenkul değerleme lisansı ve en az 3 yıl deneyimi bulunmalıdır.

– Fon portföyü kurucu dışında yönetiliyorsa yatırım komitesi portföy yöneticisi nezdinde oluşturulur.

Fon Kuruluşu ve Katılma Payı İhracı

– Kurucu, taslak içtüzük ve belgelerle Kurula başvurur. Portföy saklayıcısıyla saklama sözleşmesi imzalanmalı, içtüzük Kurulca onaylanmalıdır.

– Eksiksiz kuruluş başvurusu 2 ay içinde karara bağlanır. Onaylı içtüzük, tebliği izleyen 6 iş günü içinde ticaret siciline tescil edilir ve TTSG’de ilan edilir.

– Şemsiye fon kurulabilir. Bağlı fonların varlık ve yükümlülükleri birbirinden ayrıdır. Şemsiye fon giderleri bağlı fonların toplam değerleri oranında karşılanır, şemsiye fonun tasfiyesi veya devri bağlı fonları da kapsar.

– Katılma payları yalnız nitelikli yatırımcılara satılabilir. İhraç belgesi zorunludur, izahname düzenlenmez.

– Şemsiye fona bağlı ilk fonun ihraç başvurusu, içtüzüğün tescilinden itibaren 6 ay içinde yapılır. İhraç belgesi 20 iş günü içinde incelenir. Eksiklik varsa 10 iş günü içinde başvuru sahibine bildirilir.

– Satışa başlama tarihi, onaylı ihraç belgesinin kurucuya teslimini izleyen 1 yılı aşamaz.

Değişiklikler, Pay Değeri ve Pay İşlemleri

– İçtüzük değişikliklerini Kurul onaylar. Yatırım kararını etkileyen önemli değişiklikler yürürlüğünden en az 30 gün önce yatırımcılara bildirilir. Diğer ihraç belgesi değişiklikleri yıl sonunu izleyen 6 iş günü içinde Kurula topluca bildirilir.

– Katılma paylarının itibari değeri yoktur. Birim pay değeri = Fon toplam değeri / Katılma payı sayısı. Birim pay değeri en az yılda 1 kez hesaplanıp nitelikli yatırımcılara bildirilir.

– Pay satışı nakden veya gayrimenkul ve gayrimenkule dayalı hakların fon adına tesciliyle, iadesi nakden veya bu varlıkların yatırımcıya devriyle yapılabilir.

– Kurucu katılma paylarını kendi portföyüne alabilir. Fon adına pay alımından ve iadeler için gerekli likiditenin sağlanmasından sorumludur.

– Paylar MKK’da hak sahibi bazında izlenir ve yalnız nitelikli yatırımcılar arasında devredilir. Nitelikli yatırımcı belgeleri en az 5 yıl saklanır.

– Satışa başlanmasını izleyen en geç 1 yıl içinde fon portföy değeri en az 200.000.000 TL olmalıdır. Sağlanmazsa yatırım faaliyetleri sona erdirilir, fon en geç 6 ay içinde ticaret sicilinden terkin edilir ve belgeler 6 iş günü içinde Kurula gönderilir.

Gayrimenkul İşlemleri ve Faaliyet Yasakları

GYF aşağıdaki gayrimenkul işlemlerini yapabilir

• Arsa, arazi, konut, ofis, AVM, otel, hastane ve depo gibi gayrimenkulleri alabilir, satabilir, kiralayabilir, kiraya verebilir, gayrimenkule dayalı haklara yatırım yapabilir
• Gerekli yapı kullanma izni ve kat mülkiyeti şartlarına uyarak varlıkları portföye alabilir, sınırlı ayni hak tesis edip devredebilir
• Proje geliştirmedeki gerekli izin ve belgelerin tamlığını bağımsız değerleme kuruluşuna tespit ettirir

GYF için yasak faaliyetler ve işlemler şunlardır

• İnşaatı bizzat üstlenmek, bunun için personel veya ekipman edinmek
• Başkalarına proje geliştirme, kontrol, fizibilite ve benzeri hizmet vermek
• Gayrimenkulleri ticari amaçla işletmek, devri sınırlandırılmış varlıklara yatırım yapmak veya sürekli kısa vadeli gayrimenkul alım satımı yapmak
• Altın ve diğer kıymetli madenler dışındaki emtialara ve bunlara dayalı vadeli sözleşmelere yatırım yapmak
• Açığa satış, kredili menkul kıymet işlemi ve sermaye piyasası aracı ödünç alma işlemleri yapmak
• Türev araçları korunma dışında kullanmak veya türev açık pozisyonunun fon toplam değerinin %20’sini aşması
• Yurt dışında gayrimenkul alım, satım ve kiralama faaliyeti yapmak

Proje Gayrimenkul Yatırım Fonları

– Proje GYF, bağımsız bölümlerinin toplam brüt alanının yarısından fazlası konut olan projelere münhasıran yatırım amacıyla kurulabilir. Unvanında Proje Gayrimenkul Yatırım Fonu ibaresi bulunmalıdır.

– Portföyü proje geliştirilecek arsalar, gayrimenkul projeleri ve izin verilen para ve sermaye piyasası araçlarından oluşur.

– Projelerin izin ve belgeleri bağımsız değerleme kuruluşunca doğrulanır. Bina tamamlama sigortası, banka teminat mektubu, hakediş sistemi veya Kurulca uygun yöntemlerden en az biriyle teminatlandırma zorunludur.

Portföy Sınırlamaları ve Uyumsuzluk Süreleri

Fon portföyündeki asgari ve azami oranlar şunlardır

• Gayrimenkul yatırımları – Fon toplam değerinin en az %80’i
• Aktiflerinin sürekli en az %75’i yurt içi gayrimenkul yatırımı olan anonim ortaklık payları – Fon toplam değerinin en fazla %20’si
• İpotekli veya değerini etkileyen takyidat şerhli gayrimenkuller ve haklar – En fazla %30

– Portföy sınırlarına uyum, hesap dönemi sonundaki fon toplam değer tablosuna göre sağlanır.

Portföy oranları sağlanamadığında uygulanabilecek süreler şunlardır

• Arızi uyumsuzluk – Kurulun uygun görmesiyle 1 yıl
• Gayrimenkul yatırımlarının satışı gibi nedenlerle uyumsuzluk – 2 yıl
• Verilen süre sonunda uyum sağlanamaması – En geç 2 yıl içinde tasfiye izni için Kurula başvuru

Tapu Şerhi, İnşaat ve Kredi Kullanımı

– Fon lehine sözleşmeden doğan alım, önalım, geri alım, gayrimenkul satış vaadi ve rehinli alacaklarda serbest dereceden ilerleme hakları tapuya şerh edilir.

– İnşaat işleri, kurucu ve müteahhit arasındaki sözleşmeyle müteahhide yaptırılır. Müteahhit seçimi ve sözleşme şartlarını kurucu yönetim kurulu onaylar.

– Fon, toplam değerinin en fazla %50’si kadar kredi veya faizsiz finansman kullanabilir. Kredi teminatı için portföy varlıklarında rehin ve diğer sınırlı ayni haklar tesis edilebilir.

– Kredi veya finansmanın türü, tutarı, faiz, komisyon, masraf ve ödeme bilgileri hesap dönemini izleyen 30 gün içinde katılma payı sahiplerine bildirilir.

– Repo, işleme konu varlıkların rayiç değerinin en fazla %10’u kadar yapılabilir. Ayrıca borçlanma amacıyla Takasbank Para Piyasası işlemleri yapılabilir.

Değerleme Gerektiren İşlemler ve Rapor Süreleri

Rayiç değer veya rayiç kira bedeli tespiti gereken işlemler şunlardır

• Gayrimenkul ve hakların alım satımı, niteliği veya cinsinin değiştirilmesi
• Kiralama, kiraya verme, kira sözleşmesinin yenilenmesi veya uzatılması
• Gayrimenkul ipoteği tesisi
• Kurulca değerlemesi zorunlu varlıkların portföye alınması veya çıkarılması
• Yıl sonu portföy varlığı değerlemesi
• Katılma payı ihracı veya iadesinde gayrimenkul veya hak devri
• Yapı kayıt belgesi alınması

– Değerleme çalışmasının bitişi ile rapor tarihi arasında en fazla 5 iş günü olabilir. Rapor, tarihini izleyen 2 iş günü içinde kurucuya teslim edilir.

– Değerleme raporları en az 10 yıl, ihtilaf varsa ihtilaf sonuçlanıncaya kadar saklanır.

Değerleme Kuruluşunun Seçimi

– Değerleme kuruluşu Kurulca listeye alınmış ve kurucu, varsa portföy yöneticisi, ilgili ortaklar, yönetim imtiyazı sahipleri, bağlantılı şirketler ve ilişkili taraflardan bağımsız olmalıdır.

– Kurucu yönetim kurulu, hesap dönemi sonunu izleyen 1 ay içinde, değerlemesi gereken her varlık için 1 ve o yıl portföye alınabilecek varlıklar için en fazla 2 değerleme kuruluşu belirler.

– Seçilen kuruluşlar portföy saklayıcısına bildirilir ve KAP’ta ilan edilir. Değiştirme gerekçesi Kurula gönderilir, değişiklik Kurul onayıyla yapılabilir.

– Aynı varlık için aynı değerleme kuruluşundan üst üste en fazla 3 yıl hizmet alınabilir. Yeniden hizmet alınabilmesi için en az 2 yıl geçmelidir.

Bilgi Verme Yükümlülükleri ve Kurul Ücreti

– Savaş, doğal afet, ekonomik kriz, piyasa kapanması veya sistem arızası gibi olağanüstü hallerde değerleme esaslarını kurucu yönetim kurulu belirleyebilir. Karar ve gerekçesi karar defterine yazılır, Kurula ve portföy saklayıcısına bildirilir.

– Gayrimenkul yatırımlarına ilişkin bilgiler, yatırım tarihinden itibaren 15 gün içinde katılma payı sahiplerine bildirilir.

– Gayrimenkul ve diğer varlık değerleme raporları, kurucuya teslimini izleyen 10 iş günü içinde portföy saklayıcısına gönderilir.

– Kurul ücreti, takvim yılına göre 3 aylık dönemlerin son iş gününde, fon toplam değerinin yüz binde 5’i (%0,005) olarak kurucu tarafından hesaplanır, portföy saklayıcısınca onaylanır.

– Ücret, izleyen 10 iş günü içinde Kurul hesabına yatırılır. Dekont ve hesaplama tablosunun bir örneği Kurula gönderilir.

34. Odak – Girişim Sermayesi Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği

Tanımlar ve Fonun Niteliği

– Girişim sermayesi yatırım fonu (GSYF), yalnız nitelikli yatırımcılardan katılma payları karşılığında toplanan para veya iştirak paylarıyla, yatırımcı hesabına inançlı mülkiyet esasına göre portföy işletmek amacıyla Kuruldan faaliyet izni almış portföy yönetim şirketleri veya girişim sermayesi portföy yönetim şirketlerince içtüzükle süreli kurulan, tüzel kişiliği bulunmayan mal varlığıdır.

– Kaynak taahhüdü, katılma payı ihracından sonra nitelikli yatırımcıların tek seferde veya farklı tarihlerde fona ödemeyi üstlendiği nakittir.

– Fon toplam değeri = Portföy değeri + diğer varlıklar ve alacaklar – borçlar.

– Fon, yalnızca izin verilen varlıklardan oluşan portföyü işletir, başka faaliyetle uğraşamaz.

Fon Portföyüne Alınabilecek Varlıklar

GSYF portföyüne aşağıdaki varlıklar ve işlemler alınabilir

• Girişim sermayesi yatırımları ve yurt dışında yerleşik, borsada işlem görmeyen, gelişme potansiyeli taşıyan şirket yatırımları
• Özelleştirme kapsamındakiler dahil Türkiye’deki anonim ortaklık payları, özel sektör ve kamu borçlanma araçları ile 32 sayılı Karar kapsamında alınabilen yabancı ihraççı payları ve borçlanma araçları
• Vadeli mevduat ve katılma hesapları, yatırım fonu katılma payları, repo ve ters repo
• Varantlar, sertifikalar, kira sertifikaları, gayrimenkul sertifikaları, Takasbank Para Piyasası ve yurt içi organize para piyasası işlemleri
• Türev işlemlerin nakit teminatları ve primleri, ipoteğe ve varlığa dayalı menkul kıymetler ile teminatlı menkul kıymetler
• Altın ve diğer kıymetli madenler ile bunlara dayalı para ve sermaye piyasası araçları, Kurulca uygun görülen özel tasarlanmış yabancı yatırım araçları, ikraz iştirak senetleri ve diğer araçlar

Fon Mal Varlığı, Belgeleri ve Saklanması

– Fon mal varlığı, kurucu, portföy yöneticisi ve portföy saklayıcısının mal varlıklarından ayrıdır.

– İçtüzükte hüküm bulunması şartıyla fon hesabına kredi alınması, finansman sağlanması, korunma amaçlı türevler veya fon adına benzer işlemler dışında fon varlığı rehnedilemez ve teminat gösterilemez.

– Kurucu veya saklayıcının yönetim ya da denetimi kamuya devredilse dahi fon varlığı başka amaçla kullanılamaz, kamu alacakları için dahi haczedilemez, ihtiyati tedbire konu edilemez ve iflas masasına dahil edilemez.

– Kurucu veya portföy yöneticisinin üçüncü kişilere borçları ile fonun aynı kişilerden alacakları mahsup edilemez.

– Fon içtüzüğü, katılma payı sahipleri, kurucu, saklayıcı ve yönetici arasındaki işletme, saklama ve vekalet ilişkisini düzenleyen iltihaki sözleşmedir. Fon ihraç belgesi fonun niteliğini ve satış şartlarını içerir.

– Varlıklar portföy saklama düzenlemelerine göre saklanır. Fiziken veya kayden saklanamayan varlıkların mevcudiyet ve fona aidiyet belgeleri portföy saklayıcısında tutulur.

Kurucunun Yetkileri, Temsil ve Yönetim

– Kurucu, pay sahiplerinin haklarının korunmasından, fonun temsili, yönetimi, yönetiminin denetlenmesi ve faaliyetlerinin içtüzük ile ihraç belgesine uygunluğundan sorumludur.

– Kurucu, fon varlıklarında mevzuata ve bilgilendirme dokümanlarına uygun tasarrufta bulunabilir ve hakları kullanabilir. Portföy yönetimi sözleşmeyle başka bir portföy yönetim şirketine, girişim sermayesi portföy yönetim şirketine veya gayrimenkul ve girişim sermayesi portföy yönetim şirketine verilebilir. Dış hizmet kurucunun sorumluluğunu kaldırmaz.

– Fon portföyü yatırımcı lehine, mevzuat, içtüzük ve ihraç belgesine uygun yönetilir. Birden fazla portföy yöneticisiyle sözleşme yapılabilir, devirden doğan hak ve yükümlülükler sözleşmede gösterilir.

– Portföy yöneticisinin işlemlerden komisyon, iskonto veya benzeri menfaat sağladığı öğrenildiği tarihte kurucu yatırımcılara bildirir.

– Fon, girişim şirketlerinin yönetimine katılma dahil bütün faaliyetlerde kurucunun yönetim kurulunca temsil edilir. Yönetim kurulu, temsil yetkisini bir veya daha fazla üyeye ya da kurucunun birinci derece imza yetkilisi personeline devredebilir.

Aşağıdaki işlemler için yönetim kurulu kararı zorunludur

• Fon kuruluşu ve katılma payı ihracı
• Fonun tasfiyesi ve portföy yönetim ücreti artışı
• Katılma payı sahiplerinin yatırım kararlarını etkileyebilecek diğer işlemler

Kurucu Organizasyonu ve Yatırım Komitesi

– Girişim sermayesi portföy yönetim şirketi dışındaki kurucuların yönetim kurulunda, girişim sermayesi yatırımlarında en az 5 yıl tecrübeli en az 1 üye bulunur.

– Yatırım komitesi en az 3 kişidir. Komitede 4 yıllık yükseköğrenim mezunu ve en az 5 yıl girişim sermayesi tecrübeli kişi, genel müdür ve yönetim kurulu üyesi yer alır.

– Portföyü başka yönetici yönetiyorsa organizasyon portföy yöneticisi nezdinde oluşturulur. Kurucu ve varsa portföy yöneticisi, girişim sermayesi esaslarına uygun asgari risk yönetim sistemi kurar.

Fonun Kuruluşu ve Şemsiye Fon

– Kurucu, taslak içtüzük, standart form ve belgelerle Kurula başvurur. Kuruluş izni için portföy saklayıcısıyla sözleşme imzalanmış ve içtüzük Kurulca onaylanmış olmalıdır.

– Eksiksiz kuruluş başvurusu 2 ay içinde karara bağlanır. Onaylı içtüzük, kararın tebliğini izleyen 6 iş günü içinde ticaret siciline tescil edilir ve TTSG’de ilan olunur.

– Şemsiye fon kurulabilir. Bağlı fonlar için ayrı ihraç belgesi hazırlanır, varlık ve yükümlülükleri birbirinden ayrıdır. Şemsiye fonun tasfiye veya devri bağlı fonları da kapsar.

– Şemsiye fon kuruluş ve pay ihraç giderleri dışındaki ortak giderler, bağlı fonların toplam değerleri oranında dağıtılır.

– İlk bağlı fonun katılma payı ihraç başvurusu, içtüzüğün tescilinden itibaren 6 ay içinde yapılır.

– Fon sepeti GSYF için fon toplam değerinin en az %80’i, ihraç belgesi Kurulca onaylı girişim sermayesi yatırım fonlarından oluşur. Unvanda Fon sepeti ibaresi bulunur, diğer fon sepeti fonlarına yatırılamaz.

Katılma Payı İhracı, İnceleme ve Satış Süreleri

– Katılma payları yalnız nitelikli yatırımcılara satılır. İhraç belgesinin Kurulca onaylanması zorunludur, ayrıca izahname düzenlenmez.

– Başvuru, içtüzüğün tescilinden itibaren en geç 6 ay içinde, gerekli mekan, teknik donanım, muhasebe sistemi ve yeterli personel sağlanarak standart form ve belgelerle Kurula yapılır.

– Süresinde başvurulmazsa içtüzük ticaret sicilinden terkin edilir, belgeler 6 iş günü içinde Kurula gönderilir.

– Eksiksiz ihraç başvurusu 20 iş günü içinde incelenir. Eksiklik veya ek belge ihtiyacı 10 iş günü içinde bildirilir, eksiklikler Kurulca belirlenen sürede tamamlanır. Olumsuz kararın gerekçesi başvuru sahibine bildirilir.

– Kurul onayı, bilginin doğruluğuna güvence veya yatırım tavsiyesi değildir. Onaylı ihraç belgesi ticaret siciline tescil edilmez.

– Satış, onaylı ihraç belgesinin kurucu tarafından tesliminden itibaren en geç 1 yıl içinde başlamalıdır. Başlamazsa sürenin bitimini izleyen 6 iş günü içinde tasfiye veya ek süre için Kurula başvurulur.

– Yatırımcıdan toplanan paralar ihraç belgesine uygun değerlendirilir. İlk fon dışındaki fonlarda kuruluş ve ihraç izinleri birlikte incelenebilir.

– İhraç belgesinde belirtilmişse katılma payları iştirak payları karşılığında da satılabilir. İştirak payları önceden Kurulca uygun görülen kuruluşlarca değerlenir.

Değişiklikler, Katılma Payı Değeri ve Devir

– İçtüzük değişiklikleri Kurulca onaylanır, ardından tescil ve ilan edilir. Yatırım kararını etkileyen, önceden bilinmesi gereken değişiklikler yürürlükten en az 30 gün önce katılma payı sahiplerine bildirilir.

– Katılma paylarının itibari değeri yoktur. Birim pay değeri = Fon toplam değeri / Katılma payı sayısı. En az yılda 1 kez hesaplanır ve nitelikli yatırımcılara bildirilir. Bildirim esasları fon ihraç sözleşmesinde gösterilir.

– Katılma payları nakit ödeme veya eşdeğer iştirak paylarının fona devriyle satılabilir. İade, ihraç sözleşmesine göre nakden veya iştirak paylarının yatırımcıya devriyle yapılabilir.

– Giriş ve çıkış komisyonu uygulanabilir, komisyon fona gelir kaydedilir.

– İştirak payı karşılığı satış veya iadede Kurulca uygun kuruluşun değerleme raporu gerekir. Satışta kullanılan değer rapor değerinden yüksek, iadede kullanılan değer rapor değerinden düşük olamaz.

– Katılma payları yalnız nitelikli yatırımcılar arasında devredilebilir. Nitelikli yatırımcı belgeleri işlemi yürüten kuruluşa sunulur ve en az 5 yıl veya fon süresi ile bunu izleyen en az 5 yıl saklanır. Devir, yatırımcıların hesapları arasında aktarım ile tamamlanır.

Girişim Şirketleri ve Girişim Sermayesi Yatırımları

– Girişim şirketi, büyüme, katma değer ve yüksek getiri potansiyeli olan, faaliyetlerini geliştirebilen şirkettir. Belirli bir proje için çalışan şirketler de bu kapsamdadır.

– Şirket Türkiye’de kurulmuş veya kurulacak olabilir. Yurt dışında kuruluysa, son yıllık veya yatırım tarihine en yakın finansal tablolarında varlıklarının en az %51’i Türkiye’deki bağlı ortaklık veya iştiraklerden oluşmalıdır.

– Türkiye’deki girişim şirketleri anonim veya limited olabilir. Limited şirket ilk yatırım tarihini izleyen 1 yıl içinde anonim şirkete dönüşmelidir. Yurt dışındaki şirketler için anonim veya limited olma zorunluluğu bulunmaz.

Girişim sermayesi yatırımı sayılan işlemler şunlardır

• Girişim şirketine doğrudan veya özel amaçlı şirket ya da yurt dışı kolektif yatırım kuruluşu üzerinden dolaylı sermaye aktarımı, pay devri ve kurucu ortaklık
• Borsada işlem görmeyen girişim şirketlerinin borçlanma araçları ve fon kullanıcısı oldukları kira sertifikaları
• Yatırım riski anaparayla sınırlı olmak şartıyla yurt dışındaki kolektif yatırım kuruluşlarına doğrudan yatırım
• Girişim sermayesi yatırım ortaklıklarının sermaye piyasası araçları ile diğer girişim sermayesi yatırım fonlarının katılma payları
• Girişim şirketi niteliğindeki halka açık şirketlerin borsada işlem görmeyen payları ve borsada işlem görmeyen girişim şirketlerine borç-sermaye karması finansman
• Faaliyeti girişim şirketlerine yatırım yapmakla sınırlı yurt içi veya yurt dışı özel amaçlı anonim şirketlere ortaklık
• Münhasıran girişim şirketlerine kullandırılan kredilere veya faizsiz finansmana dayalı varlığa dayalı menkul kıymetler ile özel amaçlı şirket ve yabancı kolektif yatırım kuruluşlarının borçlanma araçları ve kira sertifikaları
• Girişim şirketi paylarının vadeli alım veya satışına ilişkin avanslar, pay satın alma hakkı veren opsiyon primleri ve ileri tarihte ortaklık hakkı veren veya verecek sözleşmeye dayalı yatırımlar

– Borç-sermaye karması finansmanda fon ile girişim şirketi arasında vade, faiz ve paya dönüşüm koşullarını içeren sözleşme yapılır.

Girişim Sermayesi Yatırım Sınırlamaları

Fon toplam değeri üzerinden başlıca portföy sınırları şöyledir

• Girişim sermayesi yatırımları – En az %80
• Bir hesap döneminde KOBİ Yönetmeliği koşullarını sağlayan girişim şirketlerine doğrudan yatırım %10’u aşarsa, asgari girişim sermayesi yatırımı oranı %51 uygulanır
• Diğer girişim sermayesi yatırım fonları – En fazla %25, ancak unvanında Fon sepeti olan fonlara bu sınır uygulanmaz
• Girişim şirketi niteliğindeki halka açık şirketlerin borsada işlem görmeyen payları – En fazla %20
• Katılma payı sahiplerinin yönetim kontrolündeki şirketler ve ilişkili tarafları – En fazla %20

– Portföy sınırlamalarına uyum hesap dönemi sonundaki fon toplam değer tablosuna göre değerlendirilir.

Girişim Sermayesi Yatırımlarının Değerlemesi

– Girişim sermayesi yatırımlarının değeri en az hesap dönemi sonunda belirlenir.

– Yalnız kaynak taahhüdü veren yatırımcıların katılabildiği ve istisnalar dışında fon süresi dolmadan pay iadesi yapılamayan fonlarda değerleme, yatırım komitesi raporuna dayalı kurucu yönetim kurulu kararıyla veya Kurulca uygun görülen değerleme kuruluşunun raporuyla yapılır.

Diğer fonlarda Kurulca uygun görülen değerleme kuruluşu raporu alınma sıklığı yatırım tutarına göre şöyledir

• Yatırım 25 milyon TL’den azsa – Yatırımı izleyen her 3. hesap dönemi sonunda
• Yatırım 25-50 milyon TL ise – Yatırımı izleyen her 2. hesap dönemi sonunda
• Yatırım 50 milyon TL’den fazlaysa – Yatırımı izleyen her hesap dönemi sonunda

– Değerlemeye esas belgeler fon süresince ve bitiminden sonra 5 yıl kurucu tarafından saklanır.

– Ortaklık hakkı veren yatırımlar, fon ile girişim şirketinin yönetim kontrolündeki ortakları arasında pay sahipliği sözleşmesiyle yapılır. Sözleşme şirket yönetimini ve tarafların hak ve yükümlülüklerini içerir.

Kaynak Taahhüdü ve Süreleri

– Nitelikli yatırımcılardan tek seferde veya farklı tarihlerde ödenecek kaynak taahhüdü alınabilir. Toplam taahhüt en az 75.000.000 TL olup ihraç belgesinde belirtilir.

– Asgari 75.000.000 TL, katılma payı satışının başladığı tarihi izleyen en geç 1 yıl içinde tahsil edilir. Tahsil edilen tutar, ihraç belgesindeki sürede portföy sınırlarına uygun yatırıma yönlendirilir. Bu süre en fazla 2 yıldır.

– Asgari tutara süresinde ulaşılamazsa yatırım faaliyetleri sona erdirilir ve en geç 6 ay içinde Kurul izniyle içtüzük ticaret sicilinden terkin edilir.

– Taahhüt tutarı, ödeme planı, alt-üst sınırlar ve yükümlülüğe uyulmaması halinde uygulanacak tedbirler fon ihraç sözleşmesinde belirtilir.

– Ödemeler sözleşmedeki tarihlerde kurucunun yönetim kurulu tarafından talep edilir. Her ödeme karşılığı pay sayısı fiyat raporundaki pay fiyatına göre hesaplanır.

Girişim Sermayesi Dışındaki İşlem Sınırları

– Açığa satış, kredili menkul kıymet işlemi ve sermaye piyasası aracı ödünç alma yasaktır.

– İçtüzükte hüküm bulunması şartıyla türev araçlara yalnız döviz, faiz, piyasa ve benzeri risklerden korunma amacıyla taraf olunabilir. Türev açık pozisyonu fon toplam değerinin %20’sini aşamaz.

– Yurt dışında yerleşik, borsada işlem görmeyen, gelişme potansiyeli taşıyan şirketlere girişim sermayesi yatırımı sayılmayan yatırım en fazla %15 olabilir.

Fon Giderleri, Performans Ücreti ve Kar Dağıtımı

– Fonun tüm giderleri fon mal varlığından karşılanır. Portföy yönetim ücreti dahil toplam gider üst sınırı, fon toplam değerine oranla ihraç belgesinde belirtilir.

– Fon ihraç sözleşmesinde hüküm varsa performans ücreti fona veya pay sahiplerine tahakkuk ettirilerek fondan veya yatırımcılardan tahsil edilebilir.

– Fon, ihraç sözleşmesindeki esaslara göre katılma payı sahiplerine kar dağıtabilir.

Kredi, Finansman ve Repo İşlemleri

– Fon, fon toplam değerinin en fazla %50’si kadar kredi veya faizsiz finansman kullanabilir. Uyum, finansmanın kullanıldığı hesap dönemi ile sonraki hesap dönemleri sonunu izleyen 3. ay sonunda açıklanan fon toplam değer tablosuna göre sağlanır.

– Finansmanın niteliği, tutarı, faiz, komisyon ve masrafı, alınma ve geri ödeme tarihleri hesap dönemini izleyen 30 gün içinde yatırımcılara bildirilir.

– Repo, portföyde repo işlemine konu varlıkların rayiç değerinin en fazla %10’u kadar borsada veya borsa dışında yapılabilir. Borçlanma için Takasbank Para Piyasası işlemleri yapılabilir.

Denetim, Olağanüstü Durumlar ve Kurul Ücreti

– Kurucu, varsa portföy yöneticisi ve portföy saklayıcısının fonla ilgili tüm hesap ve işlemleri Kurul denetimine tabidir.

– Savaş, doğal afet, ekonomik kriz, piyasaların kapanması, iletişim veya bilgisayar sistemlerinin arızalanması ya da fon toplam değerini etkileyen önemli bilgi gibi olağanüstü durumlarda, değerleme esaslarına kurucunun yönetim kurulu karar verebilir.

– Girişim sermayesi yatırımları ve yatırımda görev alan kişilerle varsa ilişkiler hakkındaki bilgiler, yatırım tarihinden itibaren 15 gün içinde katılma payı sahiplerine kurucu ve varsa portföy yöneticisi tarafından bildirilir.

– Kurul ücreti, takvim yılı esas alınarak 3 aylık dönemlerin son iş gününde fon toplam değerinin yüz binde 5’i (%0,005) olarak hesaplanır ve portföy saklayıcısınca onaylanır.

– Ücret, izleyen 10 iş günü içinde kurucu tarafından Kurul hesabına yatırılır. Dekontlar ve hesaplama tablosunun bir örneği Kurula gönderilir.

Notların devamı gelecek. 27.10.2026

Lisanslama sınavlarıyla ilgili resmi duyurular için SPL’nin resmi web sitesini ziyaret edebilirsiniz.

Aklınıza takılan sorular, hata veya fark ettiğiniz eksiklikler olursa İletişim sayfamızdan bana her zaman ulaşabilirsiniz. Bildirimleriniz sayesinde gerekli düzeltmeleri hemen yapabilirim.

Teknik seviyeler, trendler ve fiyat hareketleri için Piyasa Yapısı kategorisini inceleyebilirsiniz.

Ekonomik veriler, merkez bankaları ve piyasa gündemi için Makro Notları kategorisini inceleyebilirsiniz.

Altın, petrol, döviz pariteleri ve diğer emtia analizleri için Emtia & Forex kategorisini inceleyebilirsiniz.