Brent ve WTI petrol fiyatları bazı dönemlerde birbirine yaklaşırken bazı dönemlerde belirgin biçimde ayrışıyor. Bu fiyat farkının arkasında üretim, taşıma imkanları ve bölgesel arz-talep koşulları bulunabiliyor. ABD’nin Oklahoma eyaletindeki Cushing petrol depolama merkezi ise WTI fiyatlamasında önemli bir yere sahip. Peki, Cushing’de depolanan petrol miktarı Brent ile WTI arasındaki fiyat farkını ne ölçüde açıklıyor? Bu soruya cevap bulmak için 2010-2025 dönemindeki haftalık petrol fiyatları ve Cushing stokları arasındaki ilişkiyi, farklı piyasa koşullarında nasıl değiştiğini de dikkate alarak inceledim.
Brent ve WTI Petrol Fiyatları Neden Birbirinden Ayrışır?
Brent ve WTI, dünya petrol piyasasında fiyatları karşılaştırmak için kullanılan iki önemli ham petrol göstergesidir. Brent, Kuzey Denizi kaynaklı petrolün fiyatlama sistemiyle bağlantılıdır ve uluslararası ticarette yaygın biçimde referans alınır. WTI ise ABD’deki hafif ham petrol piyasasıyla yakından ilişkilidir. İkisi de düşük kükürt içeriğine sahip, rafineriler açısından değerli petrol türlerini temsil eder. Buna rağmen aynı yerde üretilmez, aynı yollarla taşınmaz ve her zaman aynı alıcılarla buluşmaz. Dolayısıyla fiyatlarının sürekli eşit olması beklenmez.
Bir rafinerinin ödemeye razı olduğu fiyat, petrolün özellikleri kadar o petrolü tesise ulaştırmanın maliyetine de bağlıdır. Üretimin arttığı bir bölgede taşıma imkanları yetersiz kalırsa petrol yerel piyasada birikebilir. Başka bir bölgede rafinerilerin talebi güçlüyse aynı dönemde daha yüksek fiyatlar görülebilir. Limanlara erişim, boru hatlarının kapasitesi ve deniz taşımacılığının maliyeti bu farkı büyütebilir veya azaltabilir. Petrolün yoğunluğu ve kükürt oranı da işlenme maliyetini etkiler.
WTI açısından Oklahoma eyaletindeki Cushing merkezi özel bir yere sahiptir. Bölge, ham petrolün depolandığı ve farklı boru hatları arasında aktarıldığı önemli bir bağlantı noktasıdır. New York Ticaret Borsası’nda işlem gören standart WTI vadeli sözleşmesinin fiziksel teslimatı burada yapılır. Bu özellik, Cushing’deki petrol miktarını ve petrolün merkezden başka pazarlara taşınabilmesini önemli hale getirir. Depolardaki artış, bölgesel arzın talebe veya taşıma imkanlarına göre güçlendiğine işaret edebilir.
Kaynak – U.S. Energy Information Administration (EIA), Crude Oil Benchmarks ve Brent-WTI değerlendirmeleri, CME Group, WTI Crude Oil Futures, ICE, Brent Crude Futures. Kendi karşılaştırmalı uyarlamam.
İki gösterge arasındaki fiyat farkı, Brent fiyatından WTI fiyatının çıkarılmasıyla hesaplanır. Örneğin Brent 80 dolar, WTI 75 dolar olduğunda Brent-WTI farkı varil başına 5 dolardır. Sonucun pozitif olması Brent’in daha pahalı olduğunu, negatif olması ise WTI’ın daha pahalı olduğunu gösterir. Karşılaştırmada aynı tarih ve aynı tür fiyat verileri kullanılmalıdır. Spot piyasadaki fiyatlarla vadeli sözleşme fiyatlarını birbirine karıştırmak yanıltıcı sonuçlar doğurabilir. Cushing stokları ile bu farkın geçmişte birlikte nasıl değiştiğini değerlendirmek için önce fiyat ayrışmasının hangi dönemlerde belirginleştiğine bakmak gerekir.
Brent-WTI Fiyat Farkı 2010-2025 Döneminde Nasıl Değişti?
2010 yılında Brent ve WTI petrol fiyatları birbirine oldukça yakındı. İki petrolün fiyatı zaman zaman yer değiştirse de aralarındaki fark genellikle küçüktü. 2011’de bu denge değişmeye başladı. Brent yükselirken WTI aynı ölçüde yükselmedi ve fiyat farkı giderek açıldı. EIA verilerini karşılaştırdığımda, farkın 2012 yılında ortalama 17,56 dolar/varile ulaştığını hesapladım. Grafikte 2011 ile 2013 arasındaki yüksek seviyeler hemen dikkat çekiyor. Bu kadar büyük bir fark, iki petrolün tamamen farklı ürünler olduğu anlamına gelmiyordu. O yıllarda yaşananları anlamak için ABD’deki üretim ve taşımacılık koşullarına bakmak gerekiyor.
Kaynak – U.S. Energy Information Administration (EIA), Europe Brent Spot Price FOB ve Cushing, OK WTI Spot Price FOB, haftalık veriler. Fiyat farkı Brent – WTI yöntemiyle hesaplanmıştır.
ABD’de petrol üretimi hızla artarken, yeni çıkarılan petrolü ihtiyaç duyulan yerlere ulaştırmak aynı ölçüde kolaylaşmadı. Boru hatları her bölgeye yeterli miktarda petrol taşıyamıyordu. Özellikle Cushing çevresinde biriken petrolün başka pazarlara gönderilmesi zorlaştı. Bölgede petrol bollaşınca WTI fiyatı üzerinde baskı oluştu. Brent ise deniz yoluyla taşınan ve farklı ülkelerde alıcı bulan petrolün fiyatını yansıtmaya devam ediyordu. Böylece iki fiyatın arasındaki mesafe büyüdü. Üretimdeki artış kısa sürede gerçekleştiğinden taşıma sisteminin yeni koşullara uyum sağlaması zaman aldı.
2012’nin ortalarından itibaren taşımacılık imkanları gelişmeye başladı. Yeni bağlantılar ve alternatif taşıma yolları sayesinde ABD’nin iç kesimlerindeki petrolün rafinerilere ulaşması kolaylaştı. Cushing çevresindeki sıkışıklık hafifledikçe WTI’ın Brent karşısındaki düşük fiyatı da toparlanmaya başladı. Fark, 2013’ün ilk aylarında yeniden yükselse de yılın ortasına doğru belirgin biçimde daraldı. Temmuz 2013’e denk gelen dört haftanın ortalamasını 3,29 dolar/varil olarak hesapladım. Bu değişim bir gecede gerçekleşmedi. Fiyat farkı da hemen ve kalıcı biçimde kapanmadı. Petrolün miktarı kadar başka bölgelere ne kadar rahat taşınabildiği de fiyatlar üzerinde etkiliydi.
2014’ten sonraki yıllarda Brent ile WTI arasındaki fark çoğunlukla 2011-2012 dönemine göre daha düşük kaldı. Bununla birlikte iki fiyat sürekli yan yana hareket etmedi. 2018 ve 2019’da yeniden açılmalar yaşandı. 2020’de petrol piyasasının sert dalgalandığı haftalar görüldü. 2022’de fiyat farkı yeniden belirgin şekilde yükseldi, sonraki yıllarda ise daha dar seviyelere döndü. Kimi zaman Brent’i etkileyen uluslararası gelişmeler, kimi zaman ABD’deki koşullar bu hareketlerde rol oynadı.
Cushing Stokları Arttığında Brent-WTI Fiyat Farkı Genişliyor mu?
Cushing’de yüksek petrol stoku görülmesi genelde bölgede arzın biriktiğini düşündürür. Böyle bir birikim, yerel talebin zayıf kaldığına ya da petrolü başka bölgelere taşımanın yeterince rahat olmadığına işaret edebilir. İlk bakışta bu durumun WTI fiyatını Brent’e göre aşağı çekmesi beklenir. Kağıt üzerinde mantıklı görünen bu ilişkiyi 2010-2025 arasındaki haftalık verilerle karşılaştırdığımda, hikayenin tek yönlü olmadığını gördüm. Yani yüksek stok her dönemde otomatik olarak daha geniş Brent-WTI farkı üretmiyor.
Haftaları Cushing stok seviyesine göre grupladığımda, bütün dönemi tek parça halinde okumak yanıltıcı oluyor. 2010-2025’in tamamında en yüksek stoklu haftalar, en düşük stoklu haftalardan ortalama olarak daha geniş bir Brent-WTI farkı üretmedi. Hatta tam tersine, en yüksek stok grubunda ortalama fiyat farkı daha düşüktü. Buna karşılık 2010-2013 dönemine ayrı baktığımda daha tanıdık bir tablo ortaya çıkıyor. Bu dönemde en yüksek stoklu haftalarda Brent-WTI farkı ortalama 14,97 dolar/varil olurken en düşük stoklu haftalarda bu değer 9,87 dolar/varil düzeyinde kaldı. İlk ayrışma döneminde Cushing’deki birikim ile genişleyen fiyat farkı aynı resmin parçaları gibi görünüyor. Sonraki yıllarda aynı ilişki korunmuyor. 2014-2019 döneminde en yüksek stok grubunda ortalama fark 1,48 dolar/varile inerken en düşük stok grubunda 5,15 dolar/varil oldu. 2020-2025 döneminde de yüksek stoklu haftalar, düşük stoklu haftalardan daha geniş bir fiyat farkıyla eşleşmedi.
Grafik 1 – Brent-WTI Fiyat Farkının 16 Yıllık Seyri (2010-2025)
Cushing Stokları Arttığında Brent-WTI Fiyat Farkı Genişliyor mu?
Cushing’deki petrol stoklarının yükselmesi, bölgede ihtiyaç duyulandan fazla petrol bulunduğunu düşündürebilir. Petrolü başka pazarlara taşıyan hatlar yeterli değilse bu birikim WTI fiyatı üzerinde baskı oluşturabilir. Böyle bir durumda Brent ile WTI arasındaki farkın genişlemesi beklenebilir. Yine de petrolün depolarda çoğalması her zaman aynı anlama gelmez. Rafinerilerin talebi, üretimin hızı ve petrolün başka bölgelere ulaştırılabilmesi de fiyatları etkiler. Bu nedenle 2010-2025 arasındaki 835 haftanın Cushing stoklarını, aynı haftaların Brent-WTI fiyat farklarıyla karşılaştırdım. Böylece tek bir çarpıcı yılın bütün araştırmanın sonucunu belirlemesini önlemeye çalıştım.
Önce her dönemde haftaları stok miktarına göre dört gruba ayırıp en yüksek ve en düşük stoklu grupları karşılaştırdım. Bütün dönemde en düşük stoklu haftalarda ortalama fiyat farkı 4,78 dolar/varil, en yüksek stoklu haftalarda ise 3,61 dolar/varil çıktı. Yani 16 yılın tamamında yüksek stoklar daha geniş fiyat farklarıyla eşleşmedi. Dönemleri ayrı incelediğimde sonuç değişti. 2010-2013 arasında yüksek stoklu haftalarda ortalama fark 14,97 dolarken düşük stoklu haftalarda 9,87 dolardı. 2014-2019 arasında ise bu durum tersine döndü. Yüksek stoklu haftalarda fark 1,48 dolar, düşük stoklu haftalarda 5,15 dolar oldu. 2020-2025 döneminde de aynı karşılaştırma 2,56 dolara karşı 4,70 dolar çıktı. Bu grupları her dönemin kendi stok seviyelerine göre oluşturdum. Böylece farklı yıllardaki stok miktarlarını aynı sınırlarla değerlendirmedim. Ortalamalar gruplar arasındaki genel farkı gösteriyor, o gruptaki her haftanın aynı şekilde hareket ettiğini değil. Bazı haftalar bu genel görünümün oldukça dışında kaldı.
Grafik 2A – Cushing Stokları ile Brent-WTI Fiyat Farkı
Grafik 2B – Haftalık Stok Değişimi ile Brent-WTI Farkı Değişimi
Kaynak – U.S. Energy Information Administration (EIA), Cushing haftalık petrol stokları, Brent ve WTI haftalık spot fiyatları, 2010-2025. Eşleştirme ve hesaplamalar tarafımca yapılmıştır.
Bir başka soruya da baktım. Stokların yüksek olmasıyla, belirli bir haftada artması aynı şey mi? Veriler bunun fiyat farkı açısından farklı sonuçlar verdiğini gösteriyor. Stokların arttığı 414 haftada Brent-WTI farkındaki ortalama haftalık değişim yalnızca 0,05 dolar civarındaydı. Stokların azaldığı 420 haftadaysa ortalama değişim yaklaşık eksi 0,03 dolardı. Grafik 2B’deki noktalar da belirgin bir yön oluşturmuyor. Bazı haftalarda stok ve fiyat farkı birlikte yükselirken başka haftalarda birbirinden farklı hareket etmişler. Bir haftalık stok artışını, fiyat farkının mutlaka genişleyeceğine ilişkin bir işaret olarak görmüyorum. Üstelik stokların ölçüldüğü hafta ile bu bilginin kamuya açıklandığı gün farklı. Buradaki karşılaştırma, fiyatların açıklamaya verdiği anlık tepkiyi ölçmüyor.
2010-2025 verileri, Cushing stoklarıyla fiyat farkı arasındaki ilişkinin zamana göre değiştiğini gösteriyor. İlk büyük ayrışmanın yaşandığı yıllarda stokların yüksek olması daha geniş fiyat farklarıyla birlikte görülüyordu. Sonraki iki dönemde ise daha yüksek stoklar genellikle daha dar farklarla eşleşti. Bu karşılaştırma stokların fiyatı tek başına belirlediğini kanıtlamıyor. Aynı miktarda petrolün farklı yıllarda neden farklı fiyatlarla karşılaştığını anlamak için taşıma imkanlarını da göz önünde bulundurmanın önemi yüksek.
Boru Hatları ve Taşıma Kapasitesi Stok-Fiyat İlişkisini Nasıl Değiştirdi?
Cushing’de depolanan petrolün fiyatını, o petrolün nereye ve ne kadar kolay gönderilebildiği de etkiliyor. Boru hatları dolu olduğunda üreticilerin ulaşabileceği alıcı sayısı azalıyor. Petrolü yakın çevrede satmak zorunda kalan üreticiler daha düşük fiyatları kabul edebiliyor. Kıyıdaki rafinerilere ulaşım kolaylaştığında ise daha fazla alıcıya satış yapılabiliyor. Cushing, ABD’nin iç kesiminde bulunduğu için petrolün uluslararası pazarlara açılabilmesi de büyük ölçüde kıyıya ulaşmasına bağlı. Taşıma imkanlarının gelişmesi, aynı stok miktarının farklı dönemlerde neden farklı fiyatlarla karşılaşabildiğini açıklıyor.
Bu alandaki önemli gelişmelerden biri 19 Mayıs 2012’de yaşandı. Seaway boru hattı, Cushing’den Meksika Körfezi kıyısına petrol taşımaya başladı. Başlangıçta günlük yaklaşık 150.000 varil olan kapasite, Ocak 2013’te 400.000 varile yükseltildi. Ocak 2014’te Gulf Coast hattı Cushing’den Teksas’a petrol sevkiyatına başladı. Aralık 2014’te ise ikinci Seaway hattı hizmete girdi. Böylece Cushing’de biriken petrolün kıyıdaki rafinerilere ulaştırılması kolaylaştı. Önceden bölgedeki alıcılarla sınırlı kalan petrol daha geniş bir pazara erişmeye başladı. Bu gelişmeler, WTI fiyatını baskılayan taşıma sıkışıklığının hafiflemesine katkıda bulundu.
Taşıma imkanlarındaki değişimin fiyatlarla nasıl örtüştüğünü görmek için Cushing stoklarının 40 milyon ile 45 milyon varil arasında olduğu haftaları karşılaştırdım. 2010-2013 dönemindeki 38 haftada Brent-WTI fiyat farkı ortalama 15,76 dolar/varildi. Aynı stok aralığında 2014-2019 döneminin 33 haftalık ortalaması 7,30 dolar, 2020-2025 döneminin 13 haftalık ortalaması ise 4,01 dolar çıktı. İlk ve son dönem arasında varil başına 11,75 dolarlık fark bulunuyor. Grafik 3’te de 2010-2013 dönemine ait mavi noktalar daha yüksek fiyat farklarında yoğunlaşırken sonraki dönemlerin noktaları çoğunlukla daha düşük seviyelerde yer alıyor. Aynı miktarda petrol, farklı yıllarda oldukça farklı fiyatlarla karşılaşmış.
Grafik 3 – Aynı Cushing Stoku, Farklı Brent-WTI Fiyat Farkı (2010-2025)
Kaynak – U.S. Energy Information Administration (EIA), Cushing haftalık petrol stokları ile Brent ve WTI haftalık spot fiyatları, 2010-2025. Dönem karşılaştırması ve hesaplamalar tarafımca yapılmıştır.
Boru hatlarının genişlemesiyle petrolün kıyıya taşınması kolaylaştı ve Cushing çevresindeki fiyat baskısı hafifledi. Aynı süreçte ABD’nin petrol üretimi, ihracatı ve rafineri talebi de değişti. Brent fiyatını etkileyen uluslararası gelişmeler de bu farkta rol oynadı. Benzer Cushing stoklarına karşılık gelen fiyat farkının yıllar içinde belirgin biçimde daraldığını hesapladım. Bu daralmanın ne kadarının yeni boru hatlarından kaynaklandığını ise mevcut araştırma konum değil. Boru hatlarının fiyatlar üzerindeki etkisini ileride ayrı bir araştırma yazısında incelemeyi planlıyorum.
Cushing Stokları Brent-WTI Fiyat Farkını Hangi Dönemlerde Açıklayamıyor?
Cushing stoklarının çok az değiştiği haftalarda Brent-WTI farkının ne yaptığına baktım. 2010-2025 verilerinde stok hareketi 500.000 varilin altında kalan 269 haftayı ayırdım. Bunların altısında iki petrol arasındaki fiyat farkı bir haftada 3,5 doların üzerinde değişmiş. Tabloda en büyük dört hareket yer alıyor. Stoklar neredeyse yerinde dururken fiyat farkının hem genişlediği hem daraldığı örnekler var. Bu haftalarda neyin değiştiğini anlamak için Brent ve WTI fiyatlarını ayrı ayrı inceledim. Böylece farkın hangi petrolün fiyatından kaynaklandığını da görebildim.
Kaynak – U.S. Energy Information Administration (EIA), Cushing haftalık petrol stokları, Brent ve WTI haftalık spot fiyatları, 2010-2025. Haftalık değişimler tarafımca hesaplanmıştır.
18 Kasım 2011 haftasında Cushing stokları yalnızca 13.000 varil azaldı. Buna karşılık Brent-WTI farkı 6,34 dolar daraldı. Brent 3,99 dolar ucuzlarken WTI 2,35 dolar yükseldi. Aynı hafta piyasada somut bir gelişme yaşandı. 16 Kasım’da Seaway boru hattının akış yönünün değiştirilerek Cushing’den Meksika Körfezi kıyısına petrol taşımasının planlandığı açıklandı. Bu haber, ileride taşıma sıkışıklığının azalabileceği beklentisini güçlendirdi. Petrol henüz yeni yönde taşınmaya başlamamıştı fakat WTI’ın fiyatı yükselmişti. Fiyat farkındaki daralma, o haftanın stok değişiminden çok gelecekteki taşıma imkanlarına ilişkin haberle örtüşüyordu.
19 Ağustos 2022 haftasında farklı bir durum görüldü. Cushing stokları 426.000 varil arttı, Brent-WTI farkı ise 5,07 dolar daraldı. Brent 7,91 dolar, WTI 2,84 dolar ucuzladı. Aradaki fark, iki petrolün aynı hafta farklı hızlarda değer kaybetmesinden kaynaklandı. Şubat 2011 ve Şubat 2012 örneklerinde ise küçük stok değişimlerine rağmen fiyat farkı genişledi. 18 Şubat 2011 haftasında Brent 2,91 dolar yükselirken WTI 1,38 dolar düştü. 3 Şubat 2012 haftasında Brent 2,02 dolar yükseldi, WTI 1,55 dolar geriledi. Cushing’deki stok değişimi bu iki petrolün zıt yönlere hareket etmesini açıklamıyordu. Aynı yıl içindeki iki hafta da durumu açıkça gösteriyor. Şubat 2011’de Brent yükselip WTI düşerken fark büyüdü. Kasımda Brent düşüp WTI yükselince fark küçüldü. Cushing stokları her iki haftada da çok az değişmişti.
Brent, uluslararası piyasalardaki arz ve talep beklentilerinden etkilenirken WTI üzerinde ABD’deki üretim ve taşıma koşulları da etkili oluyor. İki fiyatın farklı hızlarda hareket etmesi, Cushing stokları fazla değişmese bile aralarındaki farkı büyütebiliyor. İncelediğim 16 yılda stoklarla fiyat farkı arasındaki ilişkinin yönü dönemlere göre değişti. Haftalık örneklerde de fiyat farkının sert hareketleri çoğu zaman stok değişimiyle örtüşmedi. Bu nedenle Cushing stoklarını fiyat farkının tek açıklaması olarak kullanamıyorum.
Uzun piyasa yazılarının yanında güncel ekonomik gelişmeleri ve veri odaklı grafik analizlerini X hesabımdan da paylaşıyorum. Piyasaları ve yeni analizlerimi takip etmek için 👉 https://x.com/expectile
Bu yazıdaki grafik ve hesaplamaları ABD Enerji Enformasyon İdaresinin (EIA) haftalık Cushing ham petrol stokları ile Brent ve WTI spot fiyat verilerinden yararlanarak hazırladım. 2010-2025 döneminde aynı haftaya ait verileri bulunan 835 gözlemi karşılaştırdım. Brent-WTI fiyat farkını Brent fiyatından WTI fiyatını çıkararak hesapladım. Haftalık değişim analizlerinde ise 834 karşılaştırmayı kullandım.
Cushing stokları ilgili haftanın sonunda ölçülüyor ve takip eden günlerde kamuya açıklanıyor. Bu nedenle araştırmam, stok açıklamalarına verilen anlık fiyat tepkilerini değil, haftalık stok ve fiyat hareketleri arasındaki ilişkiyi inceliyor. Spot fiyatlarla vadeli işlem sözleşmelerinin fiyatlarını birbirine karıştırmadım. Hesapladığım ilişkiler, gelecekteki petrol fiyatlarının hangi yönde hareket edeceğini göstermiyor. Buradaki değerlendirmeler yatırım tavsiyesi değildir.
Eksik veya düzeltilmesi gereken bir nokta görürseniz iletişim sayfam üzerinden bana ulaşabilirsiniz.